Πάλευαν ποιος θα πεθάνει

«Δεν ξέρω σήμερα αν θα έκανα το ίδιο πράγμα. Αν θα παρακαλούσα δηλαδή τον
πατέρα μου να δώσω τη ζωή μου για κείνον και αν αυτός θα έκλαιγε για να πάρει
τη θέση μου στο εκτελεστικό απόσπασμα, όπως τότε, πριν από 65 χρόνια, στα
αντίποινα των Γερμανών, μετά τη Μάχη της Κρήτης».

Ο Θανάσης Γιακουμάκης (επάνω), 84 ετών σήμερα, μπροστά στο μνημείο που στήθηκε στο σημείο των εκτελέσεων, τον Ιούλιο του ’41. Ο ίδιος και ο πατέρας του Ηλίας Γιακουμάκης παρακαλούσαν ο ένας τον άλλο να φύγει για να πάρει τη θέση του στο εκτελεστικό απόσπασμα

Ο κ. Θανάσης Γιακουμάκης είναι σήμερα 84 ετών. Ζει στον Ταυρωνίτη Χανίων, ένα
μικρό χωριό δίπλα στο αεροδρόμιο του Μάλεμε, όπου πραγματοποιήθηκε το κύριο
μέρος των επιχειρήσεων στη Μάχη της Κρήτης. Τον Ιούλιο του 1941, όταν οι
Γερμανοί προχώρησαν σε μαζικά αντίποινα εις βάρος των Κρητικών για τη
συμμετοχή τους στην άμυνα του νησιού, ο 19χρονος, τότε, Θανάσης Γιακουμάκης
βρέθηκε μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα μαζί με τον πατέρα του. H εντολή των
Γερμανών ήταν να εκτελεστεί ο ένας από τους δύο: πατέρας και γιος πάλευαν επί
ώρα, προσπαθώντας ο πατέρας να σώσει τον γιο και ο γιος τον πατέρα.

Οι Γερμανοί είχαν αναζητήσει τον 54χρονο, τότε, Ηλία Γιακουμάκη. Δεν τον
βρήκαν, και συνέλαβαν τον μεγάλο του γιο, τον Θανάση. «Ο πατέρας μου βρισκόταν
δέκα χιλιόμετρα μακριά από το χωριό. Άφησαν ένα σημείωμα στη μάνα μου ότι όταν
θα παραδινόταν ο πατέρας μου, τότε θα με άφηναν. Ο πατέρας μου πίστευε ότι θα
με άφηναν», αφηγείται ο κ. Γιακουμάκης. «Όταν όμως πέρασαν τρεις μέρες και
συνέχιζαν να με κρατούν, τότε αποφάσισε να παραδοθεί.

Η στιγμή της παράδοσης

Ο Ηλίας Γιακουμάκης (αριστερά) είχε παραδοθεί για να σώσει τον 19χρονο γιο του, Θανάση (δεξιά), από τους Γερμανούς και το εκτελεστικό απόσπασμα

Πλένεται, αλλάζει, κάνει το σταυρό του, φιλάει τα υπόλοιπα 6 παιδιά και τη
μάνα μας και παραδίδεται σε ένα γερμανικό αυτοκίνητο. Τον μεταφέρουν στην
παραλία του Ταυρωνίτη. “Γιατί ήρθες εδώ;”, του λέω. “Για να αφήσουν εσένα
παιδί μου”, απαντά. Οι Γερμανοί μάζεψαν τους κατοίκους από όλα τα γύρω χωριά
για να δουν τις εκτελέσεις. Μας σηκώνουν από χάμω από την παραλία και μας
βάζουν σε ένα χαμόσπιτο. Έρχεται ο Γερμανός αξιωματικός με τον διερμηνέα και
λέει ότι όλοι όσοι είστε εδώ θα εκτελεσθείτε κατόπιν διαταγής του Φίρερ γιατί
σκοτώσατε Γερμανούς πιλότους».

Λίγα λεπτά αργότερα οι Γερμανοί ξεχώρισαν την πρώτη εξάδα των μελλοθανάτων.
«Ανοίγει πυρ το απόσπασμα. Σπαρταρούσαν στα πόδια μας οι συγχωριανοί μας»,
συνεχίζει τη διήγησή του ο κ. Γιακουμάκης. «Ήλθε η σειρά η δική μας, έρχεται
ένας Γερμανός και δείχνει εμένα και τον πατέρα μου. “Πατέρας και γιος. Ένας
από τους δύο έξω”, λέει. Λέω στον πατέρα μου “εγώ θα εκτελεστώ πατέρα γιατί
δεν μπορώ να ζήσω την οικογένειά μας”. Με αγκαλιάζει ο πατέρας μου “παιδί μου
εγώ είμαι γέρος” – τι γέρος, 54 ετών ήταν – “εγώ θα εκτελεστώ για να ζήσεις
εσύ”».

Μπροστά στο απόσπασμα γιος και πατέρας πιάνονται στα χέρια. Με μαλώματα και
φωνές, με κλάμα και ικεσίες παρακαλεί ο ένας τον άλλον να φύγει. Πότε τραβάει
ο ένας, πότε σπρώχνει ο άλλος. Αγκαλιάζονται, κλαίνε, παρακαλούν ο ένας τον
άλλο να φύγει. Οι Γερμανοί έμειναν άναυδοι βλέπουν να παλεύουν δύο άνθρωποι
για το ποιος θα πεθάνει. Αυτή η σκηνή κράτησε πάνω από 20 λεπτά. «Αφού είδαν
ότι δεν έφευγε κανείς από τους δύο έρχονται, παίρνουν τον πατέρα μου και με
κλωτσιές και σπρωξιές τον καθηλώνουν δέκα μέτρα παραπέρα. Τα όπλα σηκώθηκαν.
Περιμέναμε το πυρ. Μετά πάλι χαμήλωσαν και βλέπω τον αξιωματικό που έδινε τη
χαριστική βολή να έρχεται. Με τραβάει από τη γραμμή και με πάει με τον πατέρα
μου.

Τον αντικατέστησαν

Ο διερμηνέας φώναξε στον κόσμο που παρακολουθούσε: Ποιος από τους υπολοίπους
θέλει να πεθάνει ήρωας και να αντικαταστήσει αυτόν; Κάποιος γέλασε από κάτω.
“Γιατί γέλασε;”, ρώτησαν οι Γερμανοί. Να τον συγχωρέσετε είπε ένας
αγροφύλακας, γιατί είναι άρρωστος. Τον πήραν και τον έβαλαν στη θέση μου. Τους
σκότωσαν όλους», λέει.

65 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ TH MAXH

Εκδηλώσεις με βετεράνους για τη Μάχη της Κρήτης

H ΙΣΤΟΡΙΑ των Γιακουμάκηδων έγινε γνωστή μόλις τα τελευταία χρόνια.
Χάρη τον ιστορικό Δημήτρη Νικολακάκη, ο οποίος συγκέντρωσε δεκάδες μαρτυρίες
για τα γεγονότα και ενημέρωσε τις τοπικές αρχές, οι οποίες τίμησαν τον Θανάση
Γιακουμάκη. Το 2004 εκδόθηκε από τη Νομαρχία Χανίων το βιβλίο του Δ.
Νικολακάκη «Ηλίας και Θανάσης Γιακουμάκης. Πέρα από τον Φόβο και τον Θάνατο»
στο οποίο παρουσιάζεται αναλυτικά και με πλήθος πληροφοριών όλη η ιστορία της
εκτέλεσης. Στους εορτασμούς για τη Μάχη της Κρήτης το 2005, ο Πρόεδρος της
Δημοκρατίας κ. Κάρολος Παπούλιας ενημερώθηκε για την ιστορία, συναντήθηκε με
τον Θανάση Γιακουμάκη, τον οποίο και συνεχάρη για όλα όσα έκανε. Αυτή την
εβδομάδα κορυφώνονται στην Κρήτη οι εορταστικές εκδηλώσεις για τη συμπλήρωση
65 χρόνων από τη Μάχη της Κρήτης, με τη συμμετοχή βετεράνων από τη Μεγάλη
Βρετανία, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία.