H σκοτεινή πλευρά της αφθονίας

Ο Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ έδειχνε την άλλη πλευρά της κοινωνίας τής αφθονίας.
Πάμπολλα τα σχόλια και τα εγκώμια χθες στα διεθνή μέσα ενημέρωσης για τον
προοδευτικό οικονομολόγο και συγγραφέα που επηρέασε πολλές γενιές πολιτικών.

Το 1965. Ο Τζον Γκαλμπρέιθ με την Τζάκυ Κέννεντυ σε έκθεση έργων τέχνης στη Νέα Υόρκη

Ένας από τους κορυφαίους διανοητές του 20ού αιώνα, ο Γκαλμπρέιθ, πέθανε από
φυσικά αίτια σε νοσοκομείο του Κέμπριτζ της Μασαχουσέτης το Σάββατο, σε ηλικία
97 ετών. Κολοσσός όχι μόνο στη σκέψη αλλά και στο παρουσιαστικό – το ύψος του
ήταν δύο μέτρα – ήταν προικισμένος με εκείνη τη σπάνια ικανότητα να απλοποιεί
τη δύσκολη οικονομική θεωρία και να την καθιστά κατανοητή στο ευρύ κοινό. Ο
Γκαλμπρέιθ, που είχε γεννηθεί στον Καναδά και αργότερα πήρε την αμερικανική
υπηκοότητα, είχε επηρεασθεί βαθιά από τον Βρετανό οικονομολόγο Τζον Μέιναρντ
Κέινς, ο οποίος πίστευε ότι οι γενναίες δημόσιες δαπάνες είναι το καλύτερο
«φάρμακο» για την καταπολέμηση της ανεργίας.

Ο Γκαλμπρέιθ υπήρξε σύμβουλος Δημοκρατικών προέδρων των ΗΠΑ – μεταξύ των
οποίων ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ, ο Τζων Κέννεντυ και ο Μπιλ Κλίντον – και άσκησε
εξαιρετική επιρροή στην αμερικανική οικονομική πολιτική. Περιόδευσε σε όλον
τον κόσμο εκθέτοντας τις απόψεις του, που σε πολλές περιπτώσεις τον έφεραν
αντιμέτωπο με το πολιτικό και επιστημονικό κατεστημένο.

Στο Χάρβαρντ

Το 1961. Στην Ουάσιγκτον, αμέσως μετά την ορκωμοσία του ως πρεσβευτή στην Ινδία

Από τους πρώτους που τάχθηκαν κατά του πολέμου στο Βιετνάμ και σφοδρός
πολέμιος της φιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής που εφάρμοσε ο πρόεδρος Ρίγκαν
κατά τη δεκαετία του ’80, ο Γκαλμπρέιθ δίδαξε περισσότερο από μισόν αιώνα στο
Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, από όπου ελάχιστοι συνάδελφοί του – με εξαίρεση τον
Χένρι Κίσινγκερ – επηρέασαν όσο αυτός την αμερικανική πολιτική. Για τον πόλεμο
στο Βιετνάμ είχε πει: «Δεν μπορούμε να νικήσουμε και δεν πρέπει να θέλουμε να
νικήσουμε». Είχε συμβουλέψει τον Τζων Κέννεντυ να μην προχωρήσει σε αυτόν τον
πόλεμο. Μέχρι το τέλος της ζωής του παρέμεινε αντίθετος στον πόλεμο του
προέδρου Μπους κατά του Ιράκ, τον οποίον θεωρούσε ακατανόητο.

Ο Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ γεννήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 1908 σε ένα αγρόκτημα του
Οντάριο, στον Καναδά, από Σκωτσέζους γονείς. Άρχισε τις σπουδές του στη
Γεωργική Σχολή του Οντάριο, αλλά συνέχισε στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο και από
εκεί στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας όπου έκανε ντοκτορά στα Οικονομικά.

Παντρεύτηκε την ίδια χρονιά που έγινε Αμερικανός πολίτης, το 1937, και
απέκτησε τρεις γιους. Δίδαξε Οικονομία στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον και κατά τη
διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου τοποθετήθηκε στην Επιτροπή Ελέγχου
Τιμών. Το 1949 έγινε καθηγητής της Οικονομίας στο Χάρβαρντ.

Υπήρξε στενός φίλος και από τους πρώτους υποστηρικτές του προέδρου Κέννεντυ, ο
οποίος τον διόρισε πρεσβευτή στην Ινδία από το 1961 έως το 1963 – το μόνο
χρονικό διάστημα που έλειψε από το Χάρβαρντ. Ο Γκαλμπρέιθ συνέτασσε λόγους για
δύο υποψηφίους προέδρους των Δημοκρατικών, τον Αντλάι Στίβενσον το 1952 και το
1956 και τον γερουσιαστή Τζορτζ Μακ Γκάβερν το 1972.

Ο πιο διάσημος οικονομολόγος του κόσμου έγραψε περισσότερα από 40 βιβλία,
πολλά από τα οποία έγιναν μπεστ σέλερ.

Δάσκαλος και φίλος του Ανδρέα Παπανδρέου

ΟΚΤΩ χρόνια μετά τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, το 2004, σε αφιέρωμα
των «ΝΕΩΝ», ο δάσκαλος και στενός φίλος του Ανδρέα Παπανδρέου Τζον Κένεθ
Γκαλμπρέιθ έλεγε για τον μαθητή του: «Οι μελλοντικές γενιές θα έχουν τον
Ανδρέα Παπανδρέου πρότυπο για πολλά χρόνια. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν ένας από
τους πολύ σημαντικούς φίλους και συντρόφους της ζωής μου. Όταν τον
πρωτογνώρισα, έκανε τη μετάβαση από την αμερικανική στην καναδική εκπαίδευση,
με μεγάλη ευκολία. Ήταν ένας εξαιρετικός και ικανός οικονομολόγος με θαυμαστή
και ενδιαφέρουσα πολιτική κρίση. Θεώρησα δεδομένο – πράγμα που έκανα για πολύ
λίγους ανθρώπους – ότι ήταν ενημερωμένος και ο κατάλληλος καθοδηγητής στον
κόσμο της οικονομίας και της πολιτικής. Αργότερα, στην Αθήνα, άκουσα τα
πολιτικά του σχέδια και τη βεβαιότητά του για τα θετικά αποτελέσματα και
γοητεύτηκα όπως όλοι. Η ζωή του καθενός μας σημαδεύεται από τους αξιόλογους
ανθρώπους που συναντάμε, οι οποίοι κάνουν τη γνώση φιλία και διδασκαλία. Αυτό
συνέβη με τον Ανδρέα. Από νεαρή ηλικία, όπως και πολλοί άλλοι, άκουγα τον
ξεχωριστό ρόλο που διαδραμάτισε η Ελλάδα στην πνευματική και πολιτική ιστορία
της ανθρωπότητας. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είναι τώρα αναπόσπαστο στοιχείο αυτής
της ιστορίας».

ΠΟΛ ΣΑΜΟΥΕΛΣΟΝ

Ηττήθηκε από τον συντηρητισμό

Ο βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομίας Πολ Σάμουελσον

Ο ΓΚΑΛΜΠΡΕΪΘ νικήθηκε από τον Φρίντμαν, πιστεύει ο βραβευθείς με Νόμπελ
Οικονομίας Πολ Σάμουελσον, ο οποίος συνεργάστηκε πολλά χρόνια μαζί του.

«H πιο σημαντική συμβολή του είναι ότι υπήρξε ο πρώτος που κατάλαβε ότι η
Αμερική και κατόπιν η Ευρώπη και η Ιαπωνία έμπαιναν στην κοινωνία του
καταναλωτισμού, ο οποίος θα απαιτούσε μια παγκόσμια αγορά», λέει ο Πολ
Σάμουελσον στην εφημερίδα «Λα Στάμπα». «Θα μπει στα ιστορικά βιβλία, αλλά όχι
σαν η φωνή που υπερίσχυσε. Αν τοποθετήσουμε στους δύο πόλους της αμερικανικής
οικονομίας αυτόν και τον Μίλτον Φρίντμαν, είναι σαφές ότι ο Φρίντμαν άσκησε
περισσότερη επιρροή. Πιστεύω ότι οι πανεπιστημιακοί κύκλοι υποτίμησαν και ότι
το κοινό υπερεκτίμησε τον Γκαλμπρέιθ. Όμως, η προοδευτικότητά του έχασε τη
μάχη με τον συντηρητισμό, που σήμερα έχει επικρατήσει – και όχι μόνο στις
ΗΠΑ».

ΕΙΠΕ

Για τις προβλέψεις:

«Υπάρχουν δύο ειδών προφήτες. Αυτοί που δεν ξέρουν και αυτοί που δεν ξέρουν
πως δεν ξέρουν».

Για τους νεωτερισμούς:

«Οι νεωτερισμοί που δεν γίνονται, όπως τα μωρά που δεν γεννιούνται, σπάνια
αποτυγχάνουν».

Για τις συσκέψεις:

«Οι συσκέψεις είναι μια μεγάλη παγίδα. Όμως είναι απαραίτητες, αν δεν θέλεις
να κάνεις τίποτα».

Για την αθανασία:

«Αν όλα τα άλλα καταρρεύσουν, μπορείς πάντα να κατακτήσεις την αθανασία με ένα
θεαματικό λάθος».

Για τις αμοιβές:

«H αμοιβή ενός μάνατζερ μιας μεγάλης επιχείρησης δεν είναι η ανταμοιβή της
αγοράς για την επιτυχία του. Συχνά είναι μια θερμή προσωπική χειρονομία από το
συγκεκριμένο άτομο στον εαυτό του».

Για τη Γουόλ Στριτ:

«Υπάρχει πάρα πολύ χρήμα και πάρα πολύ λίγη εξυπνάδα για να το κουμαντάρει.
Δεν μπορεί να κρατήσει πολύ».

Για την ανασφάλεια:

«H άποψη ότι η οικονομική ανασφάλεια είναι κεφαλαιώδης για την αποδοτικότητα
και την οικονομική πρόοδο είναι ίσως το μεγαλύτερο λάθος στην ιστορία των
οικονομικών ιδεών».

Για τα συστήματα:

«Στον καπιταλισμό ο άνθρωπος εκμεταλλεύεται τον άνθρωπο. Στον κομμουνισμό
συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο».