Δρόμοι

Παραγωγικότητα…

… ή κλοπή; H κλασική οικονομική θεωρία λέει πως η παραγωγικότητα σημαίνει τη
συμβολή καθενός από τους τρεις συντελεστές της παραγωγής – της γης, του
κεφαλαίου και της εργασίας – στην παραγωγική διαδικασία. Αλλά δεν μπορεί να
μετρήσει τη συμβολή καθενός ξεχωριστά. Αν ένας χτίστης κουβαλάει τούβλα με ένα
καρότσι, πόσο συμβάλλει η δική του προσπάθεια και πόσο το καρότσι; Γι’ αυτό η
οικονομία χρησιμοποιεί τον μηχανισμό των τιμών (δηλαδή των αμοιβών). Όμως,
αυτό σημαίνει πως ο μοναδικός τρόπος για να καθορίσει την αμοιβή ενός εργάτη
είναι να τη γνωρίζει προκαταβολικά. H λεγόμενη παραγωγικότητα, δηλαδή, απλώς
έρχεται να επισφραγίσει τις αμοιβές που η οικονομία έχει ήδη αποφασίσει να
καταβάλλει στους συντελεστές του οικονομικού δράματος.

H κατανομή…

… του εισοδήματος συνεπώς δεν καθορίζεται από την παραγωγικότητα, αλλά από
τη σχετική ισχύ που έχει καθένας από τους συντελεστές παραγωγής μέσα στην
κοινωνία. Πριν από αιώνες, οι ηγεμόνες έπαιρναν τη μερίδα του λέοντος από την
παραγωγή, χωρίς οι ίδιοι να είναι παραγωγικοί. Αυτό συνέβαινε επειδή είχαν την
εξουσία να επιβάλλουν φόρο υποτέλειας στους υποταχτικούς τους (όσοι
δυστροπούσαν, πλήρωναν με το κεφάλι τους). Σήμερα, η άνιση κατανομή του
κοινωνικού πλούτου εξακολουθεί να επιβάλλεται προνομιακά. Το τίμημα για την
άρνηση καταβολής «φόρου υποτέλειας» στους ηγεμόνες των επιχειρήσεων είναι η
απόλυση. Πριν από μερικές δεκαετίες, λέει ο Τζιμ Κορνέλ, καθηγητής στο
Πανεπιστήμιο του Τέξας, οι Αμερικανοί μάνατζερ πληρώνονταν 40-60 φορές
παραπάνω από τον απλό εργάτη. Το ζήτημα αν άξιζαν πράγματι τόσο, παραμένει
ανοιχτό. Σήμερα, οι ίδιοι μάνατζερ αμείβονται 400-600 φορές παραπάνω από τον
απλό εργάτη. Είναι δυνατόν μέσα σε τόσα λίγα χρόνια να έγιναν 10 φορές πιο
παραγωγικοί; Είναι δυνατόν η δική τους παραγωγικότητα να αυξήθηκε 17%, ενώ η
συνολική αυξήθηκε μόλις μία μονάδα; Πριν από μερικά χρόνια, όταν έσκασε η
«φούσκα» με τις υπέρογκες αμοιβές των Αμερικανών μάνατζερ, μερικοί από αυτούς,
οι πιο «παραγωγικοί», κατέληξαν στη φυλακή.

Οι επιχειρηματίες…

… λένε πως αξίζουν τα κέρδη τους, επειδή αναπτύσσουν την οικονομία και
περνούν καλύτερα όλοι. Στην πραγματικότητα, αυτή η ανάπτυξη χρηματοδοτείται
από τεράστια τραπεζικά δάνεια, από κυβερνητικές διευκολύνσεις, από
φοροαπαλλαγές και από δανεισμό στα χρηματιστήρια. Χρηματοδοτείται και από την
ενθάρρυνση ενός ανταγωνιστικού καταναλωτισμού που έχει βουλιάξει τα νοικοκυριά
στα χρέη. Με τόση χρηματοδότηση θα μπορούσε να είχε γίνει επιχειρηματίας και ο
χτίστης με το καρότσι.

Οι μεγάλες…

… βιομηχανικές χώρες παράγουν σήμερα τόσα πολλά αγαθά που φτάνουν για όλους.
Δεν υπάρχει κανείς οικονομικός λόγος που αυτά κατανέμονται άνισα. Τα
εργοστάσια δεν κλείνουν επειδή γίνεται οικονομικά ασύμφορη η λειτουργία τους.
Κλείνουν για λόγους κερδοφορίας των επιχειρηματιών και των μάνατζερ. Αυτό δεν
έχει καμιά σχέση με την παραγωγικότητα των εργατών ή των μηχανών. H
παραγωγικότητα είναι ένας μύθος που κατασκευάστηκε εκ των υστέρων, για να
δικαιώνει την άνιση κατανομή του εισοδήματος.