Iστορία με γεύση πικρή

Πόσοι έφυγαν; Πόσοι γύρισαν; H υπόθεση των αγνοουμένων της Κύπρου ύστερα από τόσα χρόνια για ορισμένους έχει απαντήσεις και για άλλους έχει ακόμα τα όνειρα της ψυχής

Είναι εύκολο να κάνεις ριάλιτι με ανθρώπους που κουβαλούν πληγές, όπως είναι
οι συγγενείς των αγνοουμένων της Κύπρου, να σοκάρεις μιλώντας και δείχνοντας
σκελετούς που δεν ανήκουν μόνον στην ανθρώπινη μνήμη, αλλά στην Ιστορία,
σύμβολα μιας πικρής στιγμής της και ίσως μιας ακόμη πιο πικρής ερμηνείας και
εκμετάλλευσής της.

Οι «Φάκελοι» του Αλέξη Παπαχελά επέλεξαν τον δρόμο της επίμονης
δημοσιογραφικής έρευνας και για πρώτη φορά στην ιστορία της ελληνικής
τηλεόρασης προβλήθηκε ένα ντοκιμαντέρ που φώτισε όλες τις πτυχές μιας θολής
υπόθεσης ισορροπώντας ιδανικά μεταξύ ανθρώπινων συναισθημάτων και πραγματικών
στοιχείων. Μιας υπόθεσης που ξετυλίχτηκε σαν ιστορικό και κατασκοπικό θρίλερ
με διαστάσεις πολιτικές, αλλά και βαθιά ανθρώπινες.

Μαρτυρίες αγνοουμένων, καταθέσεις αξιωματούχων που ερεύνησαν, αλλά και
μια συνέντευξη του Ραούφ Ντενκτάς που δείχνει πως η πολιτική, τουλάχιστον η
τουρκοκυπριακή, θεωρούσε το θέμα μάλλον ενοχλητικό, έναν από τους «μύθους» που
αμαυρώνουν τη «δημοκρατική εικόνα» της.

Ο Ραούφ Ντενκτάς ισχυρίζεται στον Αλέξη Παπαχελά πως τους αιχμαλώτους τους
πήραν στην Τουρκία, γιατί φανατικοί Τουρκοκύπριοι στα χωριά τους λιντσάριζαν.
«Δικάσατε ποτέ κανέναν γιατί σκότωσε αιχμάλωτο;». «Όχι, γιατί δεν είχαμε
αποδείξεις» είναι η απάντηση. Είχε ο Κληρίδης κάθε τόσο πληροφορίες για
κάποιους αγνοουμένους που βρίσκονται σε ένα σημείο, θα πει ο Ντενκτάς, μου το
έλεγε, πηγαίναμε να τους βρούμε και ποτέ δεν βρίσκαμε κανέναν. Τότε του είπα
να πιάσουν τον πληροφοριοδότη και να του φερθούν όπως του αξίζει.

H υπόθεση ξετυλίγεται με όλη της την αγριότητα. Και όπως εξ αρχής έθεσε
το θέμα η εκπομπή, ξετυλίγεται σαν υπόθεση φαντασμάτων, που στοιχειώνουν τις
σχέσεις των δύο κοινοτήτων, την πολιτική, τις ψυχές των ανθρώπων, μέχρι που
έφτασε να γίνει ο κατάλογος των αγνοουμένων αντικείμενο εκμετάλλευσης.

Φαίνεται πως η επιτροπή των συγγενών των αγνοουμένων χρησιμοποιήθηκε ακόμη και
για προσωπικούς σκοπούς του προέδρου της, πατέρα Χριστόφορου, για τον οποίο
υπάρχουν καταγγελίες ότι έκανε «δουλειές» πιέζοντας πολιτικούς ένθεν κακείθεν
στο όνομα του καταλόγου με τα 1.619 άτομα. Αριθμός που δεν μειωνόταν ακόμη και
όταν βρισκόταν κάποιος σκοτωμένος. Αντικαθιστούσαν στον κατάλογο το όνομά του
με κάποιου άλλου. Όσο τα γεγονότα ξεπερνούν τα όρια του ανθρώπινου πόνου τόσο
αποκαλύπτεται πόσο ευάλωτη γίνεται η Ιστορία όταν τα κενά μνήμης
συμπληρώνονται με σύμβολα φορτισμένα συναισθηματικά.

Μια πτυχή που δεν ξέφυγε από την εκπομπή ήταν και αυτή των Τουρκοκυπρίων
αγνοουμένων. H δημοσιογράφος Ουλουντάγκ θα πέσει, καθώς ερευνά το ζήτημα, πάνω
στους Γκρίζους Λύκους, που την απείλησαν για να σταματήσει.

Παρουσιάστηκε η φιλία δύο γυναικών, μιας Ελληνίδας και μιας Τουρκάλας,
που μαζί θρηνούν για τους αγνοουμένους τους. Οι άνθρωποι πάνω από την πολιτική
φιλιώνουν με οδηγό τις ανάγκες της ψυχής.

Ακολουθεί το μακάβριο και σκληρό μέρος της εκπομπής για τα οστά που βρέθηκαν
σε ομαδικούς τάφους, αλλά η βιασύνη της ταφής και η ανεξήγητη αδιαφορία τα…
μπέρδεψε.

H οικογένεια Κωστόπουλου τιμούσε τα οστά κάποιου ξένου και παρέλαβε ύστερα από
30 και πλέον χρόνια τα σωστά. H τριμελής ομάδα που κάνει τις έρευνες DNA για
να ταυτοποιήσει τους σκελετούς γίνεται δεκτή με φιλιά και αγκαλιές από την
οικογένεια. Είναι πλέον συγγενείς.

Ποτέ δεν βρέθηκε έστω ένας

Αλλά δεν τελειώνει εδώ η ιστορία. Αφορμή για μια ακόμη σημαντική έρευνα το
βιβλίο του δημοσιογράφου Πέτρου Κασιμάτη, που ισχυρίζεται ότι η ΕΥΠ γνώριζε
ότι υπάρχουν Έλληνες σε τουρκικές φυλακές.

Στέλεχος της ΕΥΠ, ο στρατηγός Γιαννόπουλος, θα πει πως έψαξε προσωπικά και πως
ουδέποτε συνάντησε Έλληνα αγνοούμενο. Για τον ίδιο ήταν χρέος τιμής να βρει
έστω και έναν.

Εδώ θα μπουν στην υπόθεση και δύο γνώριμοί μας, οι Καλεντερίδης και Ναξάκης,
που ανέλαβαν μέσω επαφών με Κούρδους να διερευνήσουν αν Κούρδοι φυλακισμένοι ή
στρατευμένοι κατά την εισβολή γνωρίζουν ή συνάντησαν Έλληνες αγνοουμένους. Δεν
βρέθηκε ποτέ κανείς.

Και η εκπομπή θα κλείσει με την ιστορία του 5χρονου – τότε – Χρήστου Λοΐζου,
που χάθηκε μέσα από το νοσοκομείο. Ο μόνος από τον κατάλογο που μπορεί να
είναι ζωντανός, καθώς υπάρχει η πιθανότητα να τον πήραν για υιοθεσία. H μητέρα
του ακόμη περιμένει. Οι «Φάκελοι» επιχείρησαν να αποφορτίσουν την υπόθεση των
αγνοουμένων από εθνικές, πολεμικές μυθολογίες, χωρίς να της στερήσουν την
ιστορική της δύναμη και την ανθρώπινη ουσία της.