«Aυτά που αναβάλλεις, μπορεί να μην έρθουν ποτέ. Xάνονται»

Ήμασταν όλοι μαζεμένοι στο σπίτι μου. Του Σταυρού ήταν και ήμασταν ακόμη
στις βεράντες. Καλοκαιράκι δηλαδή. Έμενα τότε σε ένα σπίτι ψηλά, με όλη την
Αθήνα πιάτο μπροστά μου. Άμα ξεχνιόσουν, ένιωθες ένα με τον ουρανό της. «Έπεσε
το Φάλκον»! Δεν θυμάμαι ποιος από όλους το έμαθε πρώτος. Και ούτε θυμάμαι αν
το φώναξε ή το ψιθύρισε. H μουσική «κατέβηκε», τα χαμόγελα έφυγαν και οι
δημοσιογράφοι σκορπίσανε. H κατηφόρα γέμισε με ανθρώπους που φώναζαν στα
τηλέφωνα. Πίσω τους οι λίγοι που έμειναν, κοίταγαν τον ουρανό. Λες και θα
έβρισκαν εκεί τις απαντήσεις. «Είναι σίγουρο για τον Κρανιδιώτη;», «Και ο γιος
του νεκρός;», «Το έριξαν ή έπεσε;», «Έξι, εφτά, πόσοι;». Τελικά, αυτό το
ταξίδι είχε επτά νεκρούς και έναν πολύ σοβαρά τραυματισμένο.

Στο προξενείο στην Αλεξάνδρεια έγινε η γνωριμία τού Γρηγόρη Παπαδόπουλου (στο κέντρο) με τον Γιάννο Κρανιδιώτη (δεύτερος δεξιά). Λίγες εβδομάδες μετά, ο διπλωμάτης έμπαινε στο Φάλκον για να συνοδεύσει, ως διευθυντής του γραφείου του, τον αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών

Έχουν περάσει επτά χρόνια από τότε. Κοιτάω πάλι ψηλά και αναζητώ ένα σημάδι
ζωής στη βεράντα του Γρηγόρη Παπαδόπουλου. Είναι μεσημέρι, ο κόσμος είναι
μαζεμένος στις κουζίνες και εγώ δεν έχω ξαναπάει στο σπίτι του. Άλλωστε είναι
λίγες μόνο μέρες που ο διπλωμάτης μετακόμισε στα Γλυκά Νερά. Αυτός ο
«ξεγραμμένος» έχει πια μια κανονική ζωή. Πρωί θα τον βρεις στο υπουργείο
Εξωτερικών στο Σύνταγμα. Ναι, περπατάει δύσκολα, τις περισσότερες διαδρομές
τις κάνει πάνω στο καρότσι, αλλά είναι εκεί. Δυο βήματα από το παλιό του
γραφείο. Τότε που ήταν διευθυντής του γραφείου του αναπληρωτή υπουργού
Εξωτερικών Γιάννου Κρανιδιώτη. Στην Αλεξάνδρεια γνωρίστηκαν. Είχε μόλις
διορισθεί γενικός πρόξενος, αλλά ο υπουργός «μαγεμένος» από τις δυνατότητές
του τον ήθελε κοντά του. Τον Αύγουστο πήγε στο γραφείο του. Τον Σεπτέμβριο
μπήκε στο Φάλκον… Ο Γρηγόρης Παπαδόπουλος αγαπάει ακόμη την Αλεξάνδρεια.
Άλλωστε, δεν τη χόρτασε. Μόνο που πια δεν αγαπάει τα ταξίδια. Ούτε για τη Νέα
Υόρκη δεν θα έφευγε. Αυτή που τον ξελόγιασε στα νιάτα του και τον έκανε να
πιστέψει ότι η ζωή μπορεί να είναι μόνο χαμόγελα. Δεν μπορεί και τα πλάγια
βλέμματα των ανθρώπων. Τα βράδια θέλει, πια, να μένει στο σπίτι. «Αγκαλιά» με
την αγαπημένη του Κάλλας. Στη διπλανή πόρτα η μάνα του, η κυρία Δήμητρα, του
προσφέρει διακριτικά πια τις φτερούγες της. Αυτή τον έσωσε. Και οι γιατροί
βεβαίως. Αλλά όταν οι γιατροί σήκωσαν τα χέρια ψηλά, αυτή έμεινε στο
προσκεφάλι του. Επτά μήνες να του χαϊδεύει τα χέρια, το κεφάλι, τα πόδια. «Δεν
καταλαβαίνει, φύγετε λίγο, πηγαίνετε να ξεκουραστείτε», προσπαθούσαν οι
νοσοκόμοι. Έκαναν όμως λάθος. Ο Γρηγόρης καταλάβαινε.

Θέλατε πάντα να γίνετε διπλωμάτης;

Από τον καιρό που ήμουν 10 χρόνων. Και επειδή τότε έλεγαν ότι για να γίνεις
διπλωμάτης έπρεπε να έχεις κάποια σχέση με το υπουργείο κι εγώ δεν είχα
κανέναν, με θεωρούσαν ψώνιο. Οπότε, από ένα σημείο και μετά έπαψα να το λέω.

Τι ήταν αυτό που σας «φώναζε» στη διπλωματία;

H συνεχής αλλαγή παραστάσεων. Να γνωρίζω νέα πρόσωπα, νέα μέρη…

Δεν είχατε στην οικογένειά σας άλλους διπλωμάτες;

Όχι, είμαι ο πρώτος και ίσως ο τελευταίος.

Eίσtε από λαϊκή οικογένεια;

Πιο λαϊκή δεν γίνεται. H πρώτη μου κατοικία ήταν ένα φτωχόσπιτο στα
Κουντουριώτικα. Τελείωσα το Γυμνάσιο Κυψέλης, μετά μπήκα στο Πανεπιστήμιο…

Ο πρώτος σας διορισμός εκτός Ελλάδος;

Στη Νέα Υόρκη. Ο τότε εκπρόσωπός μας στον ΟΗΕ Μιχάλης Δούντας είχε διαβάσει
μια έκθεσή μου και είπε «αυτόν τον θέλω εδώ». Πήγα λοιπόν εκεί κατόπιν δικής
του προσκλήσεως και ήταν πάρα πολύ ωραία και πάρα πολύ χρήσιμα χρόνια.

Πόσα χρόνια μείνατε στη Νέα Υόρκη;

Με κράτησε και ο κ. Ζέππος, και έμεινα 5-6 χρόνια. Μετά πήγα στο Αλγέρι, μετά
στην Αλεξάνδρεια και μετά έγιναν όλα τα άλλα.

Στην Αλεξάνδρεια γνωρίσατε τον Κρανιδιώτη;

Ναι, είχε έρθει υπηρεσιακή επίσκεψη στο προξενείο. Φεύγοντας, μου ζήτησε να
γυρίσω στην Αθήνα. Να αναλάβω το γραφείο του. Όλοι μου έλεγαν: «Μα είσαι καλά,
αφού μόλις ήρθες»; Και εγώ τους απαντούσα, αν το είχε ζητήσει από εσάς τι θα
κάνατε; Οπότε έσκυψα το κεφάλι και γύρισα.

Τι είναι αυτό που έβλεπαν οι άλλοι σ’ εσάς και σας επέλεγαν;

Αυτό αναρωτιέμαι και εγώ. Πολλές φορές οι άλλοι βλέπουν σ’ εμάς πράγματα που
εμείς δεν βλέπουμε στον εαυτό μας.

Δεν υπήρξατε ποτέ «κομματικός»;

Ποτέ. Άλλωστε με επέλεξαν διαφορετικοί άνθρωποι, με διαφορετικά κριτήρια.
Πίστευαν ότι είμαι ικανός για αυτό που ήθελαν.

Ποια είναι η δύναμη σας;

Καμία. Οι διπλωμάτες απλώς εφαρμόζουν την πολιτική που καθορίζουν οι
πολιτικοί. Την εξωτερική πολιτική την ασκούν οι πολιτικοί.

Ναι, αλλά κάποιο ατού θα έχετε;

«Μικρά πράγματα που προσπέρασα, τώρα μου φαίνονται μεγάλα. Το μέγεθος αλλάζει ανάλογα με το πόσο απομακρύνεσαι. Μερικά πράγματα αντί να μικραίνουν, μεγαλώνουν» λέει ο Γρηγόρης Παπαδόπουλος

Ίσως τους παρέσυρε η ευφράδειά μου. Και η πένα μου. Έγραφα και έλεγα πράγματα
σε πολύ λίγες λέξεις. Με περιεκτικότητα και ακρίβεια.

Άρα, θα μπορούσατε να ήσασταν ένας καλός δημοσιογράφος;

Νομίζω ναι. Στο Δημοτικό έγραφα πολύ ωραίες εκθέσεις και όλοι μου έλεγαν:
«Πρέπει να γίνεις δημοσιογράφος».

Τους μήνες που ήσασταν στο κρεβάτι κάνατε τον απολογισμό σας; Μετανιώνω για
αυτό ή γιατί δεν έκανα το άλλο;

Αυτό, ούτως ή άλλως, το κάνουμε όλοι κάθε βράδυ, πριν πάμε για ύπνο. Πολύ
περισσότερο εγώ που ετοιμαζόμουν για το μεγάλο ταξίδι. Έχουμε μια αυταρέσκεια
όταν είμαστε υγιείς. Και εγώ την έχω χάσει.

Τι σκεφτόσασταν λοιπόν;

Τα πράγματα που δεν πρόλαβα να κάνω. Μέρη που δεν πήγα, πρόσωπα που δεν τους
είπα πόσο σημαντικά ήταν για μένα.

Έχετε μετανιώσει που δεν κάνατε οικογένεια, παιδιά;

Είναι ένα από τα πράγματα που σκέφτομαι, αλλά όχι το μόνο. Σκέφτομαι τις
ευκαιρίες που πέρασαν και χάθηκαν. Θέλω να ελπίζω όμως, έστω και βλακωδώς, ότι
θα γίνω όπως ήμουν και θα κάνω όλα αυτά που δεν πρόλαβα.

«Πήγα στον άλλον κόσμο, δεν μου άρεσε και ξαναγύρισα»

Αν δεν υπήρχε το καρότσι, σχεδόν τίποτα δεν θα μαρτυρούσε ότι ο άνδρας που
βρίσκεται απέναντί μου πέρασε όλη αυτή την περιπέτεια. Το ότι ζει και μιλάει
μπορεί να χαρακτηριστεί ως ιατρικό θαύμα. Μόνο η φωνή του είναι λίγο «θολή» σε
κάποιες αποστροφές. Πίσω του υπάρχουν πορτρέτα της Κάλλας και απέναντι
τακτοποιημένα τα βιβλία, σε όλες τις γλώσσες που μιλάει. Ό,τι και να τον
ρωτούσα παρέμενε χαμογελαστός και ευγενής, όπου το χιούμορ του «παρενοχλεί»
τις δύσκολες στιγμές. Πραγματικός διπλωμάτης.

14 Σεπτεμβρίου 1999;

Ναι, τότε έγινε το μοιραίο.

Συνοδεύατε συχνά υπουργούς στο εξωτερικό;

Συχνά μου το ζητούσαν. Τότε ήμουν και διευθυντής του υπουργού, έπρεπε να πάω
θέλοντας και μη.

Τι θυμάστε λοιπόν;

Τίποτα. Μια μαύρη τρύπα. Ξέρω μόνο αυτά που μου διηγούνται οι τρίτοι. Εγώ δεν
θυμάμαι τίποτα. Φαίνεται πως ο εαυτός μου θέλει να διώξει ό,τι έχει σχέση με
το τραγικό συμβάν. Είναι αυτό που λέμε επιλεκτική μνήμη.

Κάποιοι σας είχαν ξεγράψει.

Μα ήμουν 7 μήνες σε κώμα στο Γενικό Κρατικό. Όπως λέω, «πήγα στον άλλον κόσμο,
δεν μου άρεσε και ξαναγύρισα». Είχα τελειώσει… αλλά οι γιατροί στο Γενικό
Κρατικό με επικεφαλής τον κ. Καραμπίνη στη μονάδα εντατικής θεραπείας έκαναν
εξαιρετική δουλειά. Και δεν καταλαβαίνω γιατί άλλοι πάνε στο εξωτερικό. Επειδή
με αυτή την περιπέτεια επισκέφθηκα πολλά ξένα νοσοκομεία, μπορώ να σας πω με
σιγουριά ότι δεν γίνεται τίποτα έξω που δεν γίνεται και εδώ.

Θυμάστε τίποτα από τους 7 μήνες που ήσασταν σε κώμα; Την προσπάθεια των
γιατρών; Την αγωνία σας;

Σας είπα, έχω κενό. Υπάρχει όμως έντονα στο μυαλό μου η προσοχή των δικών μου
ανθρώπων, ειδικά της μητέρας μου για την οποία λέω πολύ συχνά ότι με γέννησε
δύο φορές.

Μιλήστε μου για τον θάνατο, αφού λέτε ότι «πήγατε και γυρίσατε»;

Αυτή είναι πάρα πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση, αλλά είναι δύσκολο να απαντήσω
γιατί αναμειγνύεται με άλλα συναισθήματα. Πάντως είχα μια αίσθηση του θανάτου.
Ώρες ώρες αισθάνομαι τύψεις επειδή εγώ τη γλίτωσα, επειδή ζω.

Την ημέρα που βγήκατε από το κώμα, που επανήλθατε, τη θυμάστε;

Επειδή μου αρέσει πολύ η όπερα και τρελαίνομαι για τη Μαρία Κάλλας, μου έβαλαν
ένα CD και με ρώτησαν, ποια είναι αυτή. Αναγνώρισα αμέσως τη φωνή της και
αντέδρασα. H Κάλλας είπα. «Ξύπνησε» είπαν όλοι μαζί οι γιατροί. Είναι και αυτό
που λέω, ότι η φωνή της Κάλλας ζωντανεύει και πεθαμένους.

Ποιον ρόλο της Κάλλας είχαν επιλέξει;

Τη Sunabulla από την «Υπνοβάτιδα» του Μπελίνι.

Από τα αγαπημένα σας;

Ό,τι τραγουδάει η Κάλλας είναι από τα αγαπημένα μου.

Οι γιατροί περίμεναν ότι θα πεθάνετε;

Ή ότι θα μείνω φυτό. Και μετά είπαν, «σκίζουμε τα πτυχία μας». Γι’ αυτό σας
δίνω και αυτή τη συνέντευξη. Θέλω να δώσω μια ελπίδα σε αυτούς που τους έχουν
ξεγράψει.

Και αφού συνήλθατε, περίμεναν ότι δεν θα σηκωθείτε;

Περίμεναν ότι δεν θα δουλεύει το μυαλό μου.

Συνεχώς τους διαψεύδετε.

Δεν το κάνω επίτηδες.

Κάνετε προσπάθεια όμως.

Όπως λέει και μια κινέζικη παροιμία: «Το ταξίδι ενός εκατομμυρίου χιλιομέτρων
αρχίζει με ένα βήμα» και εγώ ήδη έχω κάνει δέκα βήματα.

Δεν σκεφθήκατε ποτέ να παραιτηθείτε, να πάψετε να προσπαθείτε;

Υπάρχουν στιγμές που λέω αφού έγινε, ας πήγαινε μέχρι το τέλος. Έχω δηλαδή
κάποιες ψυχολογικές αναταράξεις, αλλά δεν το βάζω κάτω. Παίζει πολύ μεγάλο
ρόλο και η φροντίδα που δέχομαι από τους δικούς μου. Υπάρχει όμως, όπως
βλέπετε μια αναπηρική καρέκλα και ένα μπαστούνι.

Δεν είναι και τόσο φοβερό.

Επειδή ήμουν αρτιμελής, όλα αυτά φαίνονται φοβερά.

Δεν μπορώ να είμαι το αξιοθέατο

Με τον μακαριστό Πατριάρχη Αλεξανδρείας Πέτρο

Αφήνατε πολλά πράγματα για το μέλλον;

Τα άφηνα για αύριο. Κάποια στιγμή όμως βλέπεις ότι αυτά που αναβάλλεις, μπορεί
να μην έρθουν ποτέ. Χάνονται.

Σαν τους έρωτες που δεν ζούμε;

Σαν τους έρωτες που δεν ζούμε ή που τους ζούμε λίγο. Έρωτες που δεν
ολοκληρώνονται.

Δεν είσαστε ευχαριστημένος από τη ζωή που ζήσατε;

Καλά πέρασα, αλλά εχθρός του καλού είναι το καλύτερο. Μικρά πράγματα που
προσπέρασα, τώρα μου φαίνονται μεγάλα. Το μέγεθος αλλάζει ανάλογα με το πόσο
απομακρύνεσαι. Μερικά πράγματα αντί να μικραίνουν, μεγαλώνουν.

Πώς αισθάνεστε που ύστερα από 6 χρόνια επιστρέψατε στο υπουργείο;

Ναι, είναι περίπου τέσσερις μήνες. Από τα Χριστούγεννα και μετά. Από τη μια
πλευρά αισθάνομαι ότι έχω ξοφλήσει. Κατά σύμπτωση είμαι στο ίδιο κτίριο που
ήμουν όταν με κάλεσε ο Κρανιδιώτης. Δηλαδή, πάω στο ασανσέρ και θυμάμαι. Πάω
στο γραφείο μου θυμάμαι.

Παρ’ όλα αυτά θέλετε να πηγαίνετε…

Θέλω να πηγαίνω ναι. Αλλά δεν θέλω να αισθάνομαι αξιοπερίεργος. Να με βλέπουν
και να λένε «αυτός είναι». Δεν μπορώ να είμαι το αξιοθέατο.

Είναι δύσκολη η ζωή ενός ανθρώπου με κινητικά προβλήματα στην Αθήνα;

Εγώ σπανίως κυκλοφορώ έξω με το καροτσάκι.

Δεν πάτε θέατρο, σινεμά, για καφέ;

Δεν θέλω να πηγαίνω.

Επειδή δεν έχετε συνηθίσει τα βλέμματα των άλλων;

Ναι και στο σπίτι πλέον μπορείς να κάνεις πολλά πράγματα. Να διαβάσεις, να
δεις ταινίες, μουσική. Έχω άλλωστε ζήσει τόσο πολύ εκτός σπιτιού, που τώρα το
απολαμβάνω.

Ταξίδια;

Έχω κάνει πάρα πολλά. Λέω αρκετά.

Φοβάστε πια τα αεροπλάνα;

Ο γιος τής αδελφής μου δεν μπορεί από εκείνη την ημέρα να μπει σε αεροπλάνο.
Εγώ δεν μπορώ να πω ότι έχω πάθει σοκ. Το ξεπέρασα.

Τι γνώμη έχετε για την ευθανασία;

H ευθανασία είναι όντως μια λύση, υπάρχει όμως και η περίπτωση η δική μου.
Εκεί που σε έχουν τελειωμένο, να μην είσαι τελικά. Χρειάζεται λοιπόν πολλή
προσοχή. Να γίνεται όταν δεν υπάρχει καμία ελπίδα και όταν υπάρχει μεγάλος
σωματικός πόνος. Γιατί εγώ δεν πόνεσα. Κάτι είναι και αυτό.

Το βασικό σας πρόβλημα ποιο ήταν;

Δεν μπορούσα να σταθώ όρθιος. Το κεφάλι μου, από ό,τι μου λένε, είχε ανοίξει
τελείως και είχε πειραχτεί η παρεγκεφαλίτιδα, η οποία ρυθμίζει την ισορροπία
μας. Τώρα το έχω ξεπεράσει σε μεγάλο βαθμό. H παρεγκεφαλίτιδα είναι σχεδόν
κανονική. Σχεδόν.

Μικρογιορτές και μικροκηδείες…

Ναι, η ζωή είναι πάρα πολύ ωραία. Και όσο μεγαλώνει κανείς τόσο πιο πολύ την
εκτιμά. Έχετε δει κάποιον γέρο να θέλει να πεθάνει ή να αυτοκτονήσει; Όσο
πλησιάζει κανείς προς το τέλος τόσο κρατιέται στη ζωή.

Την αυτοκτονία τη σκεφθήκατε ποτέ;

Δεν θα ήθελα να ζήσω, αν το μυαλό μου ήταν κάπου αλλού. Ύστερα ήταν θέλημα
Θεού.

Είστε θρήσκος;

Πάντα ήμουν και τώρα πιστεύω ακόμα πιο πολύ.

Οι γιατροί σάς έσωσαν όμως…

Ναι, αλλά οι γιατροί με είχαν ξεγραμμένο. Φώναξαν τη μάνα μου και της είπαν
«γύρνα σπίτι, ο Γρηγόρης τελείωσε».

Τι διαβάζετε τώρα;

Την «Αλεξάνδρεια» του Χάαγκ. Το έχετε διαβάσει; Σας το συνιστώ. Διάβασα μια
βιογραφία του Μητρόπουλου και ξανά το «Έγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογιέφσκι,
Καζαντζάκη, Καβάφη, ελληνική λογοτεχνία, Λουντέμη… Ξαναδιαβάζω πράγματα και
με συγκινούν σαν να είναι η πρώτη φορά.

H Αίγυπτος είναι η αγαπημένη σας χώρα;

Έχω αλλάξει πολλές αγαπημένες χώρες. H πρώτη ήταν η Αμερική. Όταν πήγα
απογοητεύτηκα λίγο. H μεγάλη μου αγάπη είναι τελικά η Ελλάδα. Όσο και να την
κατηγορούμε όσο και να μας πληγώνει, είναι μοναδική. Όπως είπε κάποιος σοφός:
«H Ελλάδα είναι μια καταπληκτική χώρα που δυστυχώς κατοικείται από Έλληνες».

Ποια είναι η αγαπημένη σας όπερα;

H «Νόρμα» του Μπελίνι.

Τι θυμάστε από τον Γ. Κρανιδιώτη;

Ότι ήταν πολύ δυναμικός πολιτικός. Και θα πήγαινε πολύ μπροστά. Και ίσως και
αυτό να έπαιξε ρόλο στον χαμό του.

Τι εννοείτε;

Εννοώ ότι είχε πολλές έντονες αντιπάθειες, όπως και πολλές έντονες συμπάθειες.
Αυτό αποδεικνύει ότι ήταν μια δυνατή προσωπικότητα. Έτσι πρέπει να είναι. Να
έχεις φίλους, να έχεις και εχθρούς.

Αυτό δεν ακούγεται και πολύ διπλωματικό.

Εκτός γραφείου δεν σκέφτομαι πάντα ως διπλωμάτης.

Τι βαθμό έχετε τώρα στο υπουργείο;

Πληρεξούσιος υπουργός A. Ισοδυναμεί με αντιστράτηγο. Μένει ένας βαθμός για να
γίνω στρατηγός. Άλλη μια κρίση, αν και νομίζω ότι ουσιαστικά η καριέρα μου
έχει τελειώσει.

Πώς κοιμάστε τα βράδια;

Τέλεια. Έχω τύψεις καμιά φορά για πράγματα που δεν έκανα, αλλά όχι όταν
κοιμάμαι. Κοιμάμαι ήσυχα.