KΩΣTAΣ TΣΟKΛHΣ «Έχω καταναλώσει τη δόξα μου…»

«Ή θα σπάσω τα μούτρα μου και θα πουν όλοι ότι γέρασα και δεν ξέρω τι κάνω ή θα αποδείξω ότι μπορώ να προΐδω ένα κομμάτι του μέλλοντος», λέει ο Κώστας Τσόκλης ενώ ετοιμάζει τη νέα του εικαστική εγκατάσταση «Συμπερασματικός Οιδίποδας»

«Δεν υπήρξε Έλληνας δημιουργός χωρίς οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Όλοι θέλαμε να
τεκνοποιήσουμε με τη μάνα μας, την αρχαία Ελλάδα. Είναι η κατάρα ή η ευχή της
ελληνικότητάς μας και επιπλέον έχω προσωπικούς δεσμούς με τον μύθο του
Οιδίποδα», λέει στα «NEA» ο Κώστας Τσόκλης εξηγώντας γιατί επέλεξε τον τραγικό
ήρωα του Σοφοκλή ως πρωταγωνιστή στη νέα του εικαστική πρόταση, τον
«Συμπερασματικό Οιδίποδα», που θα φιλοξενηθεί στο νέο κτίριο του Μουσείου
Μπενάκη και έρχεται ως συνέχεια της πολυσυζητημένης «Μήδειάς» του, που
«γεννήθηκε» πριν από 16 χρόνια.

«Δεν έχω κάνει μέχρι σήμερα αυτοβιογραφική τέχνη, γιατί θεωρώ κουραστικό να
φορτώνεις τους άλλους με δικά σου προβλήματα, αλλά τώρα έκανα εξαίρεση», λέει
ο ανατρεπτικός καλλιτέχνης, που συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους
δημιουργούς του μεταπολεμικού μοντερνισμού. «Πετάχτηκα ως παιδί στους δρόμους
λόγω ανέχειας. Θα μπορούσα να έχω χαθεί, όμως επέζησα. Όταν μεγάλωσα άκουσα
για τις κατάρες του τόπου μας κι έφυγα για να τις αποφύγω. Γύρισα στα
σταυροδρόμια του κόσμου, αλλά είχα καταλάβει λάθος τους χρησμούς, καθώς
κουβαλούσα μέσα μου την κατάρα. Καθώς γύριζα μάλωσα ανόητα με τους περαστικούς
και πιθανότατα να σκότωσα τον πνευματικό μου πατέρα – την αρχαιότητα και τους
δασκάλους μου.

Επιστρέφοντας έλυσα βλακώδεις γρίφους περί τέχνης και ως πληρωμή η μάνα μου η
Ελλάδα με δέχτηκε στο κρεβάτι της και μου προσέφερε δόξα και χρήμα. Κάποια
στιγμή μάλιστα αυτοακρωτηριάστηκα κόβοντας το δάχτυλό μου για έναν έρωτα.
Τυφλός από τη γέννησή μου, στη συνέχεια πήρα τον δρόμο προς τον δικό μου
Κολωνό. Άκουσα τη φωνή του Θεού, αλλά δεν είδα το πρόσωπό του και επιθύμησα
την ανέφικτη κάθαρση», αναλύει ο Κώστας Τσόκλης βήμα προς βήμα την παράλληλη
πορεία του με εκείνη του Οιδίποδα.

Δεκατρείς – «επειδή ο Οιδίποδας ήταν γρουσούζης» – τεράστιοι πίνακες που
σχηματίζουν ημικύκλιο καλούνται να «διηγηθούν» τις δύο παράλληλες ιστορίες.
Στα πρώτα δέκα λεπτά τα τελάρα αρχίζουν διαδοχικά να «ζωντανεύουν» μέσα από
δίλεπτες κινηματογραφικές σεκάνς, ώσπου να «παγώσουν» και να δημιουργήσουν μια
φωτεινή τοιχογραφία. Στο ενδιάμεσο ο μύθος του Οιδίποδα και η ιστορία του
καλλιτέχνη θα συναντηθούν με οικολογικές αναφορές, καθημερινές σκηνές, ακόμη
και ερωτικές.

«Είναι ένα μικρό μανιφέστο τέχνης», εξηγεί ο πρωτοπόρος της
βιντεοτέχνης και διεθνώς καταξιωμένος καλλιτέχνης. «H ζωγραφική υπήρξε η μάνα
της φωτογραφίας και αργότερα του κινηματογράφου που θέλησαν να την απαλλάξουν
από την κουραστική προσπάθεια τής διά χειρός απεικόνισης. Ήρθε όμως η ώρα που
η προκατασκευασμένη εικόνα για να γίνει έργο τέχνης χρειάζεται τη βοήθεια της
μάνας – ζωγραφικής».

Αυτοβιογραφικό έργο, απολογισμός ζωής, εμμονή με την κάθαρση. Μήπως πίσω από
όλα αυτά κρύβεται ο φόβος του θανάτου για τον 76χρονο σήμερα Κώστα Τσόκλη; «Ώς
τα 60 μου φοβόμουν τον θάνατο. Τώρα πλέον όταν δουλεύω είμαστε το έργο που
φτιάχνω, εγώ και ο θανάτος. Συνυπάρχουμε με αγάπη. Έχω τακτοποιήσει τους
λογαριασμούς μου και έχω καταναλώσει τη δόξα μου. Αυτό που μου άξιζε μού
δόθηκε. Αν θέλω κάτι περισσότερο θα πρέπει να προσπαθήσω, χωρίς να ελπίζω ότι
θα βελτιώσω την εικόνα μου. Αλλά ποτέ δεν ξέρεις. Γίνονται και θαύματα». Γι’
αυτό και δεν το βάζει κάτω. Ήδη ετοιμάζει το «Ατύχημα», ένα έργο που θα δείξει
το καλοκαίρι σε έναν χώρο 500 τ.μ. στους Δελφούς με αφορμή στίχους από τον
«Θεόδοτο» του K.Π. Καβάφη, ενώ στα σχέδιά του είναι να δώσει ζωή στα
Μοναστήρια, ένα εγκαταλελειμμένο χωριό της Τήνου.

«Υπήρξα πολυπράγμων», κάνει τον απολογισμό του ο Κώστας Τσόκλης. «Πολλοί
καλλιτέχνες της γενιάς μου έγιναν γνωστοί κάνοντας το ίδιο έργο, που
διευκολύνει στην αναγνωρισιμότητα και έγιναν σκλάβοι της επιτυχίας τους, του
ευρήματος που τους έκανε γνωστούς κι εκεί αφιέρωσαν τη ζωή τους. H στιγμή της
επιτυχίας όμως είναι και η στιγμή του θανάτου. Δεν ξέρω αν ήταν τύχη ή ατυχία,
αλλά μου αποκαλύφθηκε κάποια στιγμή πως δεν αρκεί ο θαυμασμός των άλλων αν δεν
τους προκαλείς ψυχική συμμετοχή και προσπάθησα να ξαναβρώ τους λόγους που με
έκαναν ζωγράφο. Μπορεί να πούλησα το ταλέντο μου για να ζήσω, αλλά ασχολήθηκα
σε βάθος με το αίσθημα και την καταγραφή της ιστορίας. Το μυστικό νομίζω είναι
ότι έμεινα ζυμάρι που υπόσχεται να γίνει ψωμί. Αν ο καλλιτέχνης γίνει ψωμί,
τελείωσε. Ο κόσμος δεν αγαπάει τον θάνατο, θέλει υπόσχεση».

«Δεν περιμένω τίποτα από τον υπουργό»

Ένας από τους πιο ακριβοπληρωμένους Έλληνες καλλιτέχνες βρίσκει την τέχνη
υπερτιμημένη; «Βεβαίως. Όχι επειδή πληρώνεται ακριβά, αλλά επειδή δεν
εκπληρώνει τον ρόλο της, δεν συγκινεί τον θεατή», λέει ο Κώστας Τσόκλης. H δε
κατάσταση στον Πολιτισμό δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για τον
καλλιτέχνη, που λέει πως δεν περιμένει τίποτα από τον νέο υπουργό Πολιτισμού.
«Ποτέ δεν περίμενα τίποτα. Ο Καραμανλής δεν αγαπά τον πολιτισμό. Έπαιξε άσχημο
παιχνίδι. Όταν ανέλαβε το υπουργείο Πολιτισμού μάς άφησε να πιστέψουμε ότι τον
ενδιέφερε το θέμα, αν και διατηρούσαμε αμφιβολίες. Τα άφησε όλα τελικά στον
Πέτρο Τατούλη κι έπειτα έβαλε στη θέση του έναν άνθρωπο άσχετο με τον
πολιτισμό. Ελπίζω να γελιέμαι».

Συγνώμη…

Υπάρχουν έργα που έχετε ζηλέψει;

«Πολλά, αλλά επειδή είμαι δίκαιος και εγωιστής δεν θα ήθελα να έχω κάνει αυτά
καθαυτά τα έργα, αλλά δημιουργίες ανάλογης δύναμης. Τελικά ίσως έπρεπε να έχω
κάνει λιγότερα έργα. Από τα 3.000 διαπιστώνω πως τα 50 είναι τα απαραίτητα.
Ζητώ συγγνώμη από τους συλλέκτες μου, αλλά πώς θα είχαν γίνει τα 50 αν δεν
είχα κάνει τα 3.000;».

INFO

«Συμπερασματικός Οιδίπους» από 10 Απριλίου στο νέο κτίριο του Μουσείου Μπενάκη
(Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου). Έως 28 Μαΐου.