Δρόμοι

H μείωση…

… των πληθυσμών, που αποτελεί τον εφιάλτη των κρατικών συνταξιοδοτικών
συστημάτων, αντιμετωπίζεται συχνά από τους πολίτες με ηρεμία, ίσως και με
κάποια κρυφή ικανοποίηση. Οι Ευρωπαίοι δεν χρειάζονται πια μεγάλες οικογένειες
για να καλλιεργούν τα χωράφια ή να φροντίζουν τους γονείς. Χρησιμοποιούν τα
χρήματά τους για να μεγαλώνουν λιγότερα παιδιά, πιστεύοντας ότι η ζωή τους
έχει έτσι υψηλότερη ποιότητα. Έτσι κι αλλιώς, λένε, το μεγαλύτερο μέρος της
Ευρώπης είναι ήδη πυκνοκατοικημένο. Σε όλα, όμως, υπάρχει ένα όριο. Μεγάλη
ανησυχία προκαλούν στη Γερμανία εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με
τις οποίες το 30% των Γερμανίδων είναι, και θα παραμείνουν, άτεκνες. Ακόμη κι
αν το ποσοστό είναι 25%, όπως δείχνουν άλλες έρευνες, εξακολουθεί να είναι το
υψηλότερο στην Ευρώπη.

Στις περισσότερες…

… χώρες με μικρή γονιμότητα, επισημαίνει ο «Εκόνομιστ», οι γυναίκες αργούν
να κάνουν το πρώτο τους παιδί, και σταματούν εκεί. Στη Γερμανία, οι γυναίκες
με παιδιά έχουν συχνά δύο ή τρία. Πολλές όμως δεν έχουν κανένα. H Γερμανία
διακρίνεται από ακόμη μια πρωτοτυπία. Στις χώρες της Βόρειας και της Δυτικής
Ευρώπης τα ποσοστά γονιμότητας μειώθηκαν νωρίς, τη δεκαετία του ’60. Πρόσφατα
σταθεροποιήθηκαν ή άρχισαν να ανεβαίνουν ξανά (ο μέσος όρος σήμερα είναι 2,1
παιδιά ανά γυναίκα). Στις χώρες του Νότου και της Ανατολής, πάλι, τα ποσοστά
γονιμότητας άρχισαν να μειώνονται πιο πρόσφατα, πέφτοντας συχνά κάτω από το
1,3 (ο αριθμός αυτός σημαίνει ότι ο πληθυσμός υποδιπλασιάζεται κάθε 45
χρόνια). H Γερμανία συνδυάζει και τα δύο. Το ποσοστό γονιμότητας έπεσε το 1971
κάτω από το 2 και παρέμεινε χαμηλά. Σήμερα βρίσκεται μόλις πάνω από το 1,3.

Πώς…

… εξηγείται αυτό το φαινόμενο; Σύμφωνα με τον Μάικλ Τάιτελμπαουμ, δημογράφο
στο Sloan Foundation της Νέας Υόρκης, οι λόγοι για τη χαμηλή γονιμότητα της
Γερμανίας είναι πολλοί. Ανάμεσά τους, η κακή περίθαλψη των παιδιών, η
ασυνήθιστα μεγάλη διάρκεια της ανώτερης εκπαίδευσης, η άκαμπτη εργατική
νομοθεσία, η υψηλή ανεργία των νέων. H ίδια κατάσταση όμως ισχύει λίγο πολύ
και σε άλλες χώρες. Παρακολουθούμε, λοιπόν, τη βαθμιαία «εξαφάνιση» ολόκληρης
της Ευρώπης;

Ίσως…

… η κατάσταση να είναι αντιστρέψιμη, απαντά ο «Εκόνομιστ». H πτώση της
γονιμότητας στη Νότια και Ανατολική Ευρώπη ήταν τόσο απότομη, ώστε μπορεί να
αντιστραφεί. Στη Μεσόγειο, το φαινόμενο αυτό συνδέθηκε με την απελευθέρωση των
νεαρών γυναικών από τους περιορισμούς του παραδοσιακού καθολικισμού, που
ενθάρρυνε τις μεγάλες οικογένειες. Στην Ανατολική Ευρώπη συνδέθηκε με την
πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων και την επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου
των πληθυσμών. Οι προσωρινοί αυτοί παράγοντες σιγά σιγά παύουν να υπάρχουν.
Μπορεί λοιπόν η γονιμότητα να αρχίσει και πάλι να αυξάνεται. Ήδη, στην Ιταλία
και την Ισπανία φαίνεται να σταθεροποιείται. H Γερμανία, όμως, μας δείχνει ότι
η αντιστροφή αυτής της τάσης είναι πιο δύσκολη απ’ ό,τι φαίνεται. Στη χώρα
αυτή, όπως και αλλού, η γονιμότητα μειώθηκε σε επίπεδα που δεν ήθελαν ούτε οι
ίδιοι οι πολίτες.