Πρόσωπα «Λίγο καλύτερα από ζητιάνα»

Στα 82 της, η χήρα του Τίτο, η μεγάλη κυρία της κομμουνιστικής
Γιουγκοσλαβίας, ζει σε οικτρές συνθήκες στο Βελιγράδι.

Γιοβάνκα Μπροζ. H χήρα του Τίτο σε φωτογραφία που τραβήχτηκε στις 4 Μαΐου 2000

Πολλοί πίστευαν πως η Γιοβάνκα Μπροζ Τίτο είχε πια πεθάνει. Την ανακάλυψαν
όταν η αδελφή της, η Νάντα, έγραψε στις εφημερίδες για να διαμαρτυρηθεί
σχετικά με τον «ατιμωτικό τρόπο» που είναι «αναγκασμένη να ζει» η πρώην πρώτη
κυρία. «Λίγο καλύτερα από ζητιάνα», έγραψε μια εφημερίδα.

Κατοικία της είναι μια άλλοτε επιβλητική έπαυλη στην αριστοκρατική συνοικία
Ντέντινιε, στο Βελιγράδι. Τελευταία φορά που ανακαινίστηκε ήταν το 1961, για
να φιλοξενήσει την ηγέτιδα της Ινδίας Ίντιρα Γκάντι. Σήμερα είναι ένα ερείπιο.
H Γιοβάνκα ζει σε δύο από τα δωμάτιά της, τα άλλα είναι ακατοίκητα λόγω της
υγρασίας, της μούχλας, των σπασμένων παραθύρων. Κεντρική θέρμανση δεν υπάρχει.
Το νερό ζεσταίνεται σε μια σόμπα. Το υπουργείο Εσωτερικών υποτίθεται πως
διαθέτει στη χήρα του Τίτο τρεις σωματοφύλακες κι έναν κηπουρό, ωστόσο δυτικοί
δημοσιογράφοι που επισκέφθηκαν το σπίτι μετά τα δημοσιεύματα δεν τους είδαν
πουθενά. Ο κήπος είναι γεμάτος λάσπες και αγριόχορτα. Ο Σέρβος υπουργός
Μειονοτήτων και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Ρασίμ Λιάγιτς υποχρεώθηκε να κάνει κάτι
όταν επιχειρηματίες από την ΠΓΔΜ προσφέρθηκαν να βοηθήσουν εκείνοι τη χήρα του
Τίτο. «Κανείς δεν θα έπρεπε να ζει έτσι, όχι η χήρα ενός πρώην προέδρου», λέει
ο υπουργός. «Το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να επισκευάσουμε την
τρύπα στο ταβάνι του λίβινγκ ρουμ της»…

H Γιοβάνκα θεωρούνταν στην εποχή της μία από τις ωραιότερες γυναίκες του
κόσμου. Ήταν 28 χρόνων όταν παντρεύτηκε τον εξηντάρη Τίτο, του οποίου ήταν η
τρίτη ή η τέταρτη σύζυγος. Θα μπορούσε να είχε γεμίσει τραπεζικούς
λογαριασμούς πωλώντας ακριβά τις αναμνήσεις της από τη ζωή της με τον ηγέτη
της Γιουγκοσλαβίας, αλλά δεν μιλάει σε κανέναν, ούτε δέχεται επισκέψεις, εκτός
από την αδελφή της και ένα, δύο ανίψια. Το 1977 είχε τεθεί υπό κατ’ οίκον
κράτηση, όταν την έσυραν με το νυχτικό από την προεδρική κατοικία ως ύποπτη
ότι σχεδίαζε πραξικόπημα. Μετά τον θάνατο του Τίτο, το 1980, η οικογένειά του
προσφέρθηκε να τη βοηθήσει, αλλά εκείνη δεν δέχθηκε τίποτε. Και έχει καταφύγει
στα δικαστήρια για να διεκδικήσει πράγματα που θεωρεί προσωπικά και τα οποία
πήρε το κράτος με ειδικό νόμο, χαρακτηρίζοντας κρατική περιουσία όλα όσα
ανήκαν στον Τίτο. «Διέκοψε κάθε επαφή μαζί μας και απέρριψε όλες τις προσφορές
μας για βοήθεια», λέει ο Γιόσκα Μπροζ, εγγονός τού Τίτο από τον πρώτο γάμο του
με τη Ρωσίδα Πελαγία Μπελούσοβα, εστιάτορας σήμερα στο Βελιγράδι. «Ακόμη κι αν
φταίει η ίδια που ανακατεύτηκε στην πολιτική, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι
αγαπούσε πάρα πολύ τον Τίτο και υπέφερε πολύ λόγω της σχέσης της μαζί του».