«Mη χτυπάτε τη μετριοπάθεια»

Μάννα εξ ουρανού αποτελούν τα «σατανικά σκίτσα» για τους φανατικούς μουσουλμάνους, λέει στα «NEA» ο Ναγκίμπ Μαχφούζ, ενώ εκφράζει φόβους ότι θα λειτουργήσουν ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία της σύγκρουσης των πολιτισμών

«Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να απλώνει τα χέρια του, αρκεί να μη χτυπά το
πρόσωπο του ανθρώπου που κάθεται δίπλα του. H ελευθερία ενός ατόμου τελειώνει
εκεί που αρχίζει το πρόσωπο του άλλου. Αυτό που συνέβη ήταν ένα ράπισμα στα
πρόσωπα όλων μας και όχι μια βάσιμη άσκηση της ελευθερίας».

Σαν δυνατό χαστούκι ένιωσε τη δημοσίευση των σκίτσων του Μωάμεθ στον ευρωπαϊκό
Τύπο ο Ναγκίμπ Μαχφούζ. Σαν πληγή που ξύνει τώρα τις «πληγές» των φανατικών
μουσουλμάνων. Όπως λέει στα «NEA», «η πράξη αυτή ήταν ένα μεγάλο λάθος». Όταν
η δήλωση αυτή προέρχεται από τον «Αιγύπτιο Σαίξπηρ», τον πρώτο νομπελίστα της
αραβόφωνης λογοτεχνίας, ένα πρόσωπο εμβληματικό, που με το έργο του
αναδείχθηκε σε συνείδηση της Αιγύπτου, αποκτά ειδικό βάρος. «H Δανία είναι
γνωστή για τον ανθρωπισμό της και τον πολιτισμό της και οι άνθρωποι εκεί θα
έπρεπε να ξέρουν ότι πρέπει να σέβονται τα θρησκευτικά σύμβολα, ανεξάρτητα από
τις προσωπικές τους πεποιθήσεις», σημειώνει ο Αιγύπτιος νομπελίστας.

«Αυτό που συνέβη έχει πληγώσει όλους τους μουσουλμάνους», εξομολογείται.
Περισσότερο απ’ όλους, όμως, έχει πληγώσει τους μετριοπαθείς κι αυτό διότι
«εδώ και χρόνια οι μετριοπαθείς μουσουλμάνοι απαιτούν από τους μουσουλμάνους
να είναι πιο “ανοιχτοί”. Ακόμη, ζητούν έναν διάλογο ανάμεσα στους πολιτισμούς
και τη συνύπαρξη των θρησκειών. Αυτό που συνέβη είναι μια φοβερή επίθεση στη
μετριοπάθεια».

Με τη δημοσίευση των σκίτσων, τονίζει ο 95χρονος συγγραφέας, «η Δύση
δημιουργεί την εντύπωση ότι είναι ασεβής κι ότι δεν ενδιαφέρεται για τον
διάλογο και τη συνύπαρξη», γεγονός που αποτελεί «απρόσμενο κέρδος για τους
εξτρεμιστές». Τώρα μπορούν να ισχυριστούν, λέει, «ότι η Δύση απεχθάνεται τον
πολιτισμό μας και περιφρονεί τα θρησκευτικά μας σύμβολα. Παρόμοια επιχειρήματα
μπορούν να οδηγήσουν κάποιους μουσουλμάνους σε κατά μέτωπον αντιπαράθεση.
Μπορεί να δελεάσει τους μουσουλμάνους να αντισταθούν στην άπιστη Δύση, που
δείχνει να μην έχει κανέναν σεβασμό απέναντι στην πίστη και στα θρησκευτικά
σύμβολα. “Πώς μπορούμε να έχουμε διάλογο με τη Δύση;”, θα ισχυριστούν οι
εξτρεμιστές. “Ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσουμε τον δυτικό πολιτισμό
είναι μέσα από τη σύγκρουση”, θα πουν, εκπληρώνοντας την προφητεία όσων
μίλησαν για σύγκρουση πολιτισμών. Αυτό είναι ένα φρικτό συμπέρασμα στο οποίο
φθάνω».

Όσα υποστηρίζει ο Μαχφούζ, πάντως, δεν προκαλούν έκπληξη. Πριν από λίγες
εβδομάδες τον είχαν επικρίνει έντονα, διότι ζήτησε από τους φρουρούς της
ισλαμικής ορθοδοξίας την άδεια να εκδώσει ένα βιβλίο του, το οποίο πριν από 40
χρόνια είχε χαρακτηριστεί βλάσφημο. Ενώ, όταν το 1989 ο Σαλμάν Ρούσντι είχε
εκδώσει τους «Σατανικούς Στίχους» οι οποίοι προκάλεσαν την έκδοση φετφά τού
Αγιατολάχ Χομεϊνί, ο Μαχφούζ είχε υποστηρίξει το μποϊκοτάζ του βιβλίου χάριν
της κοινωνικής ειρήνης. Σήμερα, τάσσεται υπέρ του μποϊκοτάζ των δανέζικων
προϊόντων που επέλεξαν οι μουσουλμάνοι για να διαμαρτυρηθούν για τα «σατανικά
σκίτσα»: «Το μποϊκοτάζ μπορεί να μην είναι ο καλύτερος τρόπος για να απαντήσει
κανείς σε όσα έγιναν, αλλά υπό αυτές τις συνθήκες, είναι η μόνη επιλογή που
έχουμε. Ο κόσμος καταλαβαίνει μόνο τη γλώσσα της ισχύος. Ίσως η Δύση, τελικά,
καταφέρει να δει τη μουσουλμανική άποψη και να κατανοήσει την ανάγκη μας να
προστατεύσουμε τα θρησκευτικά σύμβολα».

Ανάμεσα σε ελευθερία και ασέβεια

Ο Μαχφούζ έχει γνωρίσει στο πετσί του τον φανατισμό. Το 1994 ένας φανατικός
τον πυροβόλησε στον δρόμο και μόλις που γλίτωσε από τον θάνατο (έκτοτε, με
δυσκολία κουνά το δεξί του χέρι). Για τους επικριτές του, τα τραύματα από τους
πυροβολισμούς αυτούς δεν επουλώθηκαν ποτέ… Ο ίδιος, ωστόσο, επιμένει ότι το
ζήτημα που έχει ανακύψει είναι βαθύτερο από αυτό της λογοκρισίας: «Είμαστε
ενάντια στη γελοιοποίηση όλων των θρησκευτικών συμβόλων, όχι μόνο των
μουσουλμανικών. Πιστεύουμε σε όλους τους προφήτες και αναστατωνόμαστε όταν
οποιοσδήποτε από αυτούς απεικονίζεται με προσβλητικό τρόπο. Χρειάζεται να
κάνουμε διαφοροποίηση ανάμεσα στην ελευθερία του λόγου και την ασέβεια για τα
θρησκευτικά σύμβολα».

Το έπος της Αιγύπτου

Έχοντας ζήσει την επανάσταση του Σάαντ Ζαγλούλ, την αστική επανάσταση του
Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ και τη δολοφονία του Ανουάρ Αλ Σαντάτ, ο Μαχφούζ
υποστήριζε πάντα με θέρμη την ανεξαρτησία της Αιγύπτου από τους αποικιοκράτες,
την απελευθέρωσή της από την καταπίεση της μοναρχίας, τη λειτουργία των
δημοκρατικών θεσμών, την ειρήνευση στη Μέση Ανατολή. Αυτή ακριβώς την κρίσιμη
πεντηκονταετία (1935-1985) της σύγχρονης αιγυπτιακής ιστορίας παρουσιάζει στα
βιβλία του, από τα οποία το πιο γνωστό είναι «H Τριλογία του Καΐρου». Έχει
γράψει συνολικά 34 μυθιστορήματα, 14 συλλογές διηγημάτων, 25 σενάρια και τα
βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε 23 γλώσσες.

INFO

Στα ελληνικά κυκλοφορούν 17 βιβλία του Ναγκίμπ Μαχφούζ, όλα από τις Εκδόσεις Ψυχογιός.