Δρόμοι

Δύο θάνατοι…

… μέσα σε μία εβδομάδα, της Μπέτι Φρίνταν, 85 ετών, και της Γουέντι
Βασερστάιν, κατά 30 χρόνια νεώτερης, ήρθαν να μας θυμίσουν την άνοδο και την
πτώση του φεμινιστικού κινήματος. Ηττήθηκε από το χρήμα.

Όλο αυτό…

… που αποκαλούμε «ανάπτυξη» στις σύγχρονες οικονομίες, τόσο τη σοβιετική όσο
και τη δυτική, θα μπορούσαμε να το αποδώσουμε στην ένταξη των γυναικών στο
εργατικό δυναμικό. Την ίδια ώρα που τις έβαζε στη δουλειά, η κοινωνία
εξακολουθούσε να τις εκμεταλλεύεται ως νοικοκυρές, μητέρες και συζύγους. H
σύγχρονη βιομηχανική κοινωνία πάντα χρειαζόταν περισσότερους εργάτες,
παρατηρεί ο αρθρογράφος Μάρτιν Γουόκερ. H βιομηχανική επανάσταση άνθησε όταν
οι χωρικοί μετακόμισαν από τα χωράφια στα εργοστάσια. Όταν τελείωσαν οι
χωρικοί, ήρθε η σειρά των γυναικών. H ειρωνεία για τις σύγχρονες οικονομίες
είναι πως, την ίδια ώρα που παράγουν ολοένα και περισσότερα πλυντήρια και
σκούπες και ραπτομηχανές και πάνες και μίξερ που θα μπορούσαν να
απελευθερώσουν τις γυναίκες από τον καθημερινό μόχθο του νοικοκυριού,
σπρώχνουν ολοένα και περισσότερες γυναίκες στα εργοστάσια για την παραγωγή
αυτών των προϊόντων που υπόσχονται την απελευθέρωσή τους.

Οι αριθμοί…

… μιλούν από μόνοι τους. Το 1910, οι γυναίκες αποτελούσαν το 20% του
εργατικού δυναμικού στις ΗΠΑ. Το 2003 ήταν το 47%. (Σύμφωνα με τον Γουόκερ,
παρόμοια είναι τα στοιχεία και για τις άλλες μεγάλες βιομηχανικές χώρες.) Δεν
είναι να απορεί κανείς, λοιπόν, που η αμερικανική οικονομία διπλασιάστηκε: το
εργατικό δυναμικό διπλασιάστηκε κι αυτό. Ούτε είναι να απορούμε που οι
βιομήχανοι κάνουν χρυσές δουλειές: αγόρασαν φτηνά αυτόν τον διπλασιασμό του
εργατικού δυναμικού. Από το 1970 (όταν οι γυναίκες ήταν το 36% του
αμερικανικού εργατικού δυναμικού) έως το 1995 (όταν ήταν το 46%), το μέσο
οικογενειακό εισόδημα δεν αυξήθηκε. Οι γυναίκες, δηλαδή, υποδουλώθηκαν στη
μισθωτή δουλεία, όχι για να αυξήσουν το εισόδημα του νοικοκυριού, αλλά για να
το κρατήσουν σταθερό. Με άλλα λόγια, όχι μονάχα στην Αμερική αλλά και αλλού,
πρέπει σήμερα, εκτός από τον άνδρα, να δουλεύει και η γυναίκα για να μπαίνουν
σε ένα σπίτι όσα έφερνε μόνος του ο «κουβαλητής» στο παρελθόν.

H Μπέτι Φρίνταν…

… έγραφε πως οι γυναίκες αισθάνονται δυστυχισμένες, επειδή μένουν στο σπίτι
με τα παιδιά και δεν μπορούν να δουλεύουν. H Γουέντι Βασερστάιν έλεγε πως οι
γυναίκες είναι επίσης δυστυχισμένες, επειδή δουλεύουν και δεν μπορούν να
αποκτήσουν παιδιά ή επειδή, ακόμη κι αν έχουν, δεν προφταίνουν να τα
φροντίσουν σωστά. H ιστορία των «προηγμένων», σύγχρονων οικονομιών κρύβει
αυτήν τη σκοτεινή πλευρά. H ευημερία τους έχει κτιστεί πάνω στη δυστυχία
εκατοντάδων εκατομμυρίων γυναικών, που παλεύουν με αυτό το δίλημμα: η βιολογία
τους τις τραβάει από τη μια μεριά και η ανάγκη από την άλλη.