Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Είμαστε με μια παρέα φίλων, σε κάποια ταβέρνα στα Πετράλωνα και περνάμε καλά.
Συζητούμε για διάφορα, σοβαρά και ακόμα περισσότερα μη σοβαρά πράγματα…
Ξαφνικά η συζήτηση γυρνά στα πολιτικά. Κάποια στιγμή, αναφέρω στην ομήγυρη ένα
ντοκιμαντέρ που είχα δει τις προάλλες στο γαλλικό «Arte» για τη Βόρεια Κορέα
και από το οποίο μου σηκώθηκε η τρίχα κάγκελο… Οι εικόνες που είδα μού ήταν
οικείες. Τις έχω ζήσει μερικές δεκαετίες πριν: όχι στη Βόρεια Κορέα, στην
Αλβανία. Αναγνωρίζω την ίδια παράνοια του Μεγάλου Ηγέτη, του Κιμ Γιονγκ Ιλ, τα
ίδια αντιιμπεριαλιστικά γελοία συνθήματα στους τοίχους, τον ίδιο τρόμο στα
μάτια των ανθρώπων…

Μία από τις γυναίκες της παρέας, η Σοφία, με διακόπτει κάπως απότομα:
«Δεν ξέρω τι γίνεται στη Βόρεια Κορέα, αλλά μου άρεσε αυτός ο Κιμ όταν είπε
στους Αμερικανούς ότι, εάν χρειαστεί, θα χρησιμοποιήσει την ατομική βόμβα…
Έχει τσαμπουκά ο τύπος…». Αυτήν τη φορά έμεινα ο ίδιος κάγκελο… Μα, αν
είναι για αντιαμερικανικές αρλούμπες, γιατί να κουραστείς να πας μέχρι τη
Βόρεια Κορέα; Μπορείς να βρεις τόνους ολόκληρους στα βιβλία του Ενβέρ Χότζα…
Πίσω όμως από τις αρλούμπες και την «πάλη των τάξεων», υπήρχε ένα τερατώδες
καθεστώς που έστηνε γκούλαγκ και εξόντωνε τους ατελείωτους εχθρούς του: δηλαδή
εμάς…

H Σοφία είναι πολυδιαβασμένη και ταξιδεμένη. Πρόπερσι τελείωσε τη
διατριβή της. Με λίγα λόγια, δεν της λείπουν οι γνώσεις ούτε οι εμπειρίες.
Αλλά γι’ αυτήν υπάρχουν μόνο τα θύματα της αποικιοκρατίας, του ναζισμού και
του ιμπεριαλισμού: όλα μαζί σε ένα τσουβάλι… Τα θύματα του Στάλιν, του Ενβέρ
Χότζα και του Κιμ υπάρχουν μεν, αλλά εντάξει, μπορούμε και να τα
προσπεράσουμε… Επιπλέον, η ίδια έχει μια επώδυνη προσωπική ιστορία… Ο
πατέρας της, ως αριστερός, καταδιώχθηκε άγρια από τους δεξιούς εθνικόφρονες
και τους χουντικούς. Στρατοδικεία, φυλακίσεις, εξορίες, βασανιστήρια ήταν για
πολλά χρόνια η καθημερινότητά του…

H προσωπική ιστορία της Σοφίας με κάνει να σκέφτομαι πως υπάρχουν δύο
τρόποι να τοποθετείται κανείς απέναντι στον δικό του πόνο. Ο πρώτος είναι
εκείνος της εξομοίωσης και της συμπάθειας. Να προσεγγίζεις π.χ. την παράνοια
του Πινοσέτ και την παράνοια του Κάστρο ως συγγενικές, αν και περιτυλίγονται
με διαφορετικές ιδεολογίες και ρητορείες. Να τρέφεις την ίδια συμπάθεια για τα
θύματα των δεξιών εθνικοφρόνων στα ξερονήσια, όπως για τους εξόριστους στα
γκούλαγκ που έστηναν τα μέλη της κομμουνιστικής νομενκλατούρας. Ο δεύτερος
τρόπος, εκείνος της Σοφίας, είναι να χωρίζεις τον κόσμο σε άσπρο και μαύρο, σε
αγγελικό και δαιμονικό… Συχνά, σε έναν τέτοιο κόσμο, ο εχθρός τού εχθρού σου
είναι φίλος σου· και τότε, αναπόφευκτα, κλείνεις τα μάτια ή κάνεις εκπτώσεις
απέναντι στον πόνο των θυμάτων του εχθρού τού εχθρού σου. Εάν το δεις έτσι,
εγώ που έζησα τον κομμουνιστικό ολοκληρωτισμό πρέπει να δικαιολογήσω ή να
αδιαφορήσω για τα εγκλήματα της χούντας στην Ελλάδα ή του Πινοσέτ στη Χιλή…
Αυτός, ο δεύτερος τρόπος λοιπόν, είναι ο τρόπος των τυφλών και των
φανατικών…

Τα αίματα στο τραπέζι άναψαν. Μερικοί προσπαθούσαν να παίξουν τον ρόλο
των κυανοκράνων… H Σοφία κοκκίνισε από τον θυμό της. Το ίδιο και εγώ. «Τότε,
εσύ είσαι υπέρ του αντικομμουνιστικού μνημονίου που θέλουν να ψηφίσουν στο
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο;», με ρωτά. Απαντώ πως είμαι κατά. Όχι διότι δικαιολογώ
τα εγκλήματα των ολοκληρωτικών καθεστώτων που έδρασαν στο όνομα του
κομμουνισμού, αλλά κυρίως γιατί πιστεύω πως δεν μπορεί να γράψει κανείς την
Ιστορία με μνημόνια και στα δικαστήρια: γιατί σε αυτήν την περίπτωση η Ιστορία
μετατρέπεται σε υστερία. Γι’ αυτό το θέμα όμως θα μιλήσουμε την επόμενη
Τρίτη…

LINK:

* www.gkapllani.com