Δρόμοι

Μια έκθεση…

… ζωγραφικής για τη μελαγχολία στην καρδιά του Παρισιού, χρονιάρες μέρες.
Όχι, δεν είναι θλιβερό. Γιατί μπορεί η μελαγχολία να μουδιάζει το κεφάλι, να
μην αφήνει τα χέρια να κινηθούν, να κάνει τα μάτια να φαίνονται άδεια, αλλά
ήταν πάντα η πηγή της δημιουργίας, όπως δείχνει και ο τίτλος της έκθεσης: «H
μελαγχολία, η μεγαλοφυΐα και η τρέλα στη Δύση». Ύστερα είναι και εκείνο το
βιβλίο των Κλιμπάνσκι, Πακόφσκι και Σαξλ («Ο Κρόνος και η μελαγχολία»).
Αρχίζει με το λεγόμενο Πρόβλημα XXX: «Γιατί όσοι διακρίθηκαν στη φιλοσοφία,
την πολιτική, την ποίηση ή τις τέχνες ήταν όλοι τους μελαγχολικοί;».

Ο σκοτισμένος…

… νους του Αίαντα τον έσπρωξε να σφάξει ένα κοπάδι πρόβατα, πιστεύοντας πως
έσφαζε τους εχθρούς του. Ο μελαγχολικός του Μεσαίωνα παράδερνε ανάμεσα στη
θεραπευτική δύναμη του Δία και την αρνητική επίδραση του Κρόνου. Ακόμη και
σήμερα, ο Κρόνος εξακολουθεί να τρώει τα παιδιά του. Κι ας είχαμε πιστέψει,
πριν από δυο αιώνες, πως το διαζύγιο ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πλανήτες ήταν
οριστικό, όταν ούτε οι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού ούτε οι Γάλλοι επαναστάτες
είχαν όρεξη για τέτοια χασομέρια. Όμως, όταν η Γαλλική Επανάσταση άρχισε να
καταβροχθίζει κι αυτή τα δικά της παιδιά, ο μαύρος ήλιος της μελαγχολίας
άρχισε να ανατέλλει ξανά. Ύστερα ήρθε εκείνος ο εγκληματολόγος, ο Τσέζαρε
Λομπρόζο. Κι εκεί που οι πλατωνικοί φιλόσοφοι έβλεπαν στα βασανισμένα παιδιά
του Κρόνου τα σπέρματα της μεγαλοφυΐας, αυτός είδε μονάχα κακοποιά στοιχεία,
ακόμη και στον Μποντλέρ (στη γαλλική έκθεση παρουσιάζονται μερικές
αυτοπροσωπογραφίες του), στον οποίο κόλλησε τη ρετσινιά του παρανοϊκού και του
μεγαλομανούς. Έτσι, όλα ήταν πια έτοιμα για την έλευση της «νέας τάξης» του
εικοστού αιώνα. Στον αιώνα του ολοκληρωτισμού δεν υπάρχει θέση για τα παιδιά
του Κρόνου, όπως δεν υπάρχει θέση ούτε για τους απροσάρμοστους, τους
αδύναμους, τους «διαφορετικούς».

Σε μια παθολογική…

… κατάσταση την οποία οι γιατροί ονομάζουν «αρνητικό παραλήρημα», ο
μελαγχολικός πιστεύει πως δεν έχει σωματικά όργανα ή, σε ακραίες καταστάσεις,
πως δεν έχει καθόλου σώμα, ότι είναι δηλαδή είτε αθάνατος είτε νεκρός. Μα
ακόμη κι εδώ, η βιοτεχνολογία δίνει ελπίδες για το ένα και η ευθανασία για το
άλλο. Άραγε, ο υπερφυσικός άνδρας του Ρον Μίεκ (φωτ.), που είναι καθισμένος σε
μια γωνιά στην έκθεση του Παρισιού, νιώθει βαρύς ή αβαρής; Δείχνει σαν έχει
κοιτάξει τη μελαγχολία κατάματα.

H λογική…

… της έκθεσης είναι να παρατείνει τον χρόνο της μελαγχολίας μέχρι την εποχή
του Προζάκ. Στον εικοστό πρώτο αιώνα, η μελαγχολία δεν είναι πια όπως ήταν
άλλοτε. Έχει μετοικήσει οριστικά από τον χώρο της φιλοσοφίας και της ποίησης
σε μια πιο συγκεκριμένη περιοχή: την ψυχική νόσο. Στο προσκεφάλι μας δεν
παραστέκονται πια οι ποιητές, αλλά οι ψυχίατροι. …