Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Σεξουαλικώς εθισμένοι. Τα πρώτα 12 βήματα για τη
θεραπεία, αλλά και πληροφορίες (τεστ!) για τον δικό μας (-σας) εθισμό σε
διάφορα sites στο Ίντερνετ. Ο Roman (περισσότερα στο blog) έστειλε στη στήλη
(έπειτα από σχετικό αίτημα του υπογράφοντος) τη διεύθυνση www.sauk.org/whatis.html.

Ούτε Μαρξ ούτε σαρξ!

Εστιατόριο στη Μόσχα: μετά τον Μαρξ ήρθε η σαρξ

TO ΠΡΩΤΟ (ή, ίσως, το σημαντικότερο) βήμα θεραπείας είναι η αποχή από
το σεξ για 90 μέρες. Ό,τι κι αν θεωρεί ο καθένας ως σεξ. Για κάποιους από τους
sexaholics (σεξουαλικά εθισμένους), σεξ είναι ο διαρκής και βασανιστικός
αυνανισμός, για κάποιους η πορνογραφία, για άλλους μια διαρκής αλλαγή
συντρόφων και για κάποιους άλλους το απρόσωπο της πορνείας. Για όλους το σεξ
παίρνει τη μορφή μιας καταναγκαστικής αναζήτησης της ερωτικής ικανοποίησης, η
οποία ωστόσο δεν έρχεται ποτέ. H Gerri, μια δασκάλα από τη Μινεάπολι των ΗΠΑ,
μετά το σχολείο σύχναζε σε μπαρ για εργένηδες. Κάποια στιγμή διατηρούσε
ταυτόχρονα σχέση με τέσσερις άνδρες, καθένας από τους οποίους αγνοούσε την
ύπαρξη των άλλων. Αποφάσισε να ζητήσει βοήθεια από τους Ανώνυμους Σεξουαλικώς
Εθισμένους, όταν ένα βράδυ γυρνώντας από κάποιο μπαρ με έναν άνδρα που μόλις
είχε γνωρίσει, χτύπησαν με το αυτοκίνητο – όχι σοβαρά. Τη μαρτυρία της
κατέγραψε ο Άντονι Γκίντενς: «Ήμουν σε κατάσταση σοκ όταν φθάσαμε σπίτι. Όμως
ακόμη κι έτσι, ήθελα να είμαι σεξουαλική. Συνήθως με το σεξ μπορώ να ξεφύγω
από τα πάντα, όμως εκείνη τη νύχτα δεν μπορούσα. Την ώρα που κάναμε σεξ
αισθανόμουν νεκρή, πονούσε το στομάχι μου. Ευτυχώς ο τύπος γύρισε μετά στο
σπίτι του. Δεν είχα κανένα ενδιαφέρον να τον ξαναδώ, όμως το εγώ μου είχε
εξοργιστεί που δεν μου τηλεφώνησε την επόμενη μέρα. Αισθάνομαι περήφανη όταν
κάνω τους άντρες να με κυνηγούν». Υπάρχουν σήμερα πολλές οργανώσεις και φορείς
που δίνουν βοήθεια στους εθισμένους στο σεξ, κυρίως στα πρότυπα των Ανώνυμων
Αλκοολικών. Οι αγγλοσαξονικές χώρες έχουν ήδη εμπειρία μίας και πλέον
δεκαετίας στον τομέα. Οι Ανώνυμοι Σεξομανείς και οι Ανώνυμοι Σεξουαλικώς
Εθισμένοι έχουν κατά κανόνα ετεροφυλόφιλη κατεύθυνση, ενώ ομάδες όπως οι
Ανώνυμοι Ιδεοψυχαναγκαστικοί με το Σεξ έχουν ομοφυλόφιλη.

H Γερμανία είναι μάλλον η μοναδική χώρα με σπουδές στις επιστήμες του σεξ και
επίσης με μεγάλη εμπειρία στους σεξουαλικά εθισμένους. Τον
συγκεκριμένο(ιδιότυπο, χωρίς ουσίες) εθισμό τον παραλληλίζουν με αυτούς από το
αλκοόλ, τα ναρκωτικά ή τη βουλιμία. Έρευνες εκτιμούν πως ποσοστό έως και 5%
των δυτικών κοινωνιών μπορεί να χαρακτηριστεί ως σεξουαλικά εθισμένο. Αν και
το νούμερο κρίνεται υπερβολικό, εντούτοις το πρόβλημα είναι υπαρκτό. Ο
σεξουαλικός εθισμός αποτελεί μια βαριά ψυχική διαταραχή. Στον πυρήνα της
βρίσκονται εσωτερικές συγκρούσεις και αισθήματα μειονεξίας και προσωπικής
απαξίας του σεξουαλικά εξαρτημένου. Το διαρκές σεξ τού προσφέρει μια προσωρινή
αίσθηση δύναμης, όχι όμως απόλαυση από την ερωτική πράξη ούτε και
αυτοεκτίμηση.

Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν ακόμη…

… τέτοιες καταγραφές. Όπως εξηγεί ο Νίκος Βαϊμάκης (αναπληρωτής καθηγητής
Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας), τέτοιες περιπτώσεις συνήθως
εντάσσονται στα γενικότερα πλαίσια «μιας καταναγκαστικής συμπεριφοράς». Μια
μεγάλη έρευνα για τη σεξουαλικότητα σήμερα στα καθ’ ημάς βρίσκεται σε εξέλιξη
από το Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών του Πανεπιστημίου της Αθήνας (υπό τη
διεύθυνση της Μπετίνας Ντάβου), ενώ μια άλλη, πολύ ενδιαφέρουσα, έρευνα μόλις
τυπώθηκε σε βιβλίο στις ΗΠΑ από την Αλεξάνδρα Χαλκιά (επίκουρη καθηγήτρια στο
Πάντειο) με τον τίτλο «Σεξουαλικότητα, εκτρώσεις και εθνικισμός στην Ελλάδα».
Άραγε, το ζήτημα βρίσκεται στο γεγονός ότι – όπως λέει η Μπετίνα Ντάβου – «η
σεξουαλικότητα σήμερα αντικειμενοποιείται (εξωτερική εμφάνιση, ομορφιά,
αναλογίες) και, επομένως, γίνεται ένα στοιχείο άμεσα παρατηρήσιμο και
συγκρίσιμο»; Το σίγουρο πάντως – σύμφωνα με στατιστικές – είναι ότι οι
σεξουαλικά εξαρτημένοι άνδρες είναι τέσσερις φορές περισσότεροι από τις
γυναίκες. Αν και ο σεξουαλικός εθισμός είναι καταναγκασμός και ανελευθερία, η
συζήτηση περνάει αναπόφευκτα από τον διάσημο – αλλά μήπως και πολύ
παρεξηγημένο; – όρο της σεξουαλικής απελευθέρωσης. Έναν όρο που σχεδόν
λειτούργησε ως σανίδα σωτηρίας για τη σύγχρονη Αριστερά μετά την κατάρρευση
τειχών και βεβαιοτήτων. Πολλοί ειδικοί, ανάμεσά τους ο Brian McNair (υφηγητής
στο Πανεπιστήμιο του Στέρλινγκ), υποστηρίζουν ότι ο 21ος αιώνας θα
σηματοδοτηθεί – κυρίως χάρη στις κατακτήσεις των κινημάτων των ομοφυλοφίλων –
από τον πλήρη εκδημοκρατισμό της σεξουαλικότητας με το τέλος της «αστυνόμευσης
της επιθυμίας»: «Οι σεξουαλικές αντιλήψεις που είναι δημοκρατικές ενισχύουν το
δικαίωμα να βρούμε, να αρθρώσουμε και να τιμήσουμε τη δική μας σεξουαλικότητα,
ενώ δείχνουμε τον απαιτούμενο σεβασμό στις επιλογές, τις επιθυμίες και τις
ευαισθησίες των άλλων».

Ο όρος «σεξουαλική απελευθέρωση»…

… αποδεικνύεται σήμερα – με αφορμή και τους εθισμούς – μάλλον ατυχής (ή έστω
ανεπαρκής). Ο Θανάσης Τζαβάρας (καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της
Αθήνας) βάζει τα πράγματα στη θέση τους: «H απελευθέρωση προϋποθέτει κατοχή.
Αλλά, ουσιαστικά, παρά τους κατά καιρούς περιορισμούς που έμπαιναν από
ιερατεία κ.λπ., ένα πράγμα είναι βέβαιο: το σεξ σε όλες τις εποχές έκανε
πάρτι. Οι άνθρωποι – μπορεί να μην το φώναζαν, να μην το κοινοποιούσαν – αλλά
στον ιδιωτικό χώρο έκαναν σεξ όπως ήθελαν, αρκεί να μην παρενέβαιναν τους δύο
βασικούς κανόνες που έχουν τεθεί για να λειτουργήσει και να αναπτυχθεί η
κοινωνία: της ενδογαμίας (αιμομιξίας) και της αναπαραγωγής (τίνος είναι βρε
γυναίκα τα παιδιά – παρ’ όλο που ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών εντός του γάμου
ήταν και είναι εξώγαμα). H ενδογαμία απαγορεύτηκε σε όλες τις κοινωνίες, όλες
τις στιγμές, όχι λόγω της “μετάδοσης κληρονομικών παθήσεων”. Αυτό ήταν ένα
μεγάλο ψέμα. H απαγόρευση έγινε για να κινηθεί και να αναπτυχθεί η κοινωνία.
Άλλωστε η αιμομιξία περιορίζει σαφώς και τις δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης
(περιορίζει γάμους μεταξύ ανθρώπων από διαφορετικές περιοχές που ασκούν
διαφορετικά επαγγέλματα). Μια κοινωνία, για να είναι κοινωνία, ένα από τα
πράγματα που ελέγχει είναι – σε αντίθεση με τα ζώα – αυτό της ελεύθερης
γαμίας. Ο άνθρωπος έχει επίγνωση των επιθυμιών του. Και μαθαίνει να τις
ελέγχει. Κι αυτή είναι η άλλη εκδοχή της απελευθέρωσης. Όπως είναι σε θέση να
ελέγχει και άλλες βασικές του ανάγκες, π.χ. την τροφή (δεν τρώμε όποτε και
όπου βρίσκουμε φαγητό), το ίδιο συμβαίνει και με τον έρωτα. Επομένως, μπορούμε
να πούμε ότι είναι δουλεία η ανάγκη να κάνω έρωτα, άρα και η απελευθέρωση
ταυτίζεται με την (ελεγχόμενη) αποχή από το σεξ! Είναι η έννοια της
μετουσίωσης που λέμε στην ψυχανάλυση».

Μα, τότε, τι έγινε όλα αυτά τα χρόνια;

Ο Θανάσης Τζαβάρας λέει ότι ουσιαστικά αυτό που χαρακτηρίστηκε ως
«απελευθέρωση δεν είναι παρά η για πρώτη φορά (αμέσως μετά το τέλος του B’
Παγκοσμίου Πολέμου) δημόσια συζήτηση για τη σεξουαλικότητα. Είναι η αντίθεση
από το ιδιωτικό και κρυμμένο στο δημόσιο και φανερό. Δεν υπάρχει αμφιβολία
ότι, από το 1945 και μετά, στη Δύση πολλές απαγορεύσεις έπαψαν να ισχύουν.
Ωστόσο, αυτό που έγινε είναι η μετατροπή του σεξ σε perfomance. Σε ένα είδος παράστασης».

Είναι αυτή η παράσταση εξ ορισμού προβληματική; Ναι, αν γεννά τον
πουριτανισμό. Όπως έγραψαν εκείνοι που πρωτοστάτησαν στη δημοσιοποίηση του
ζητήματος της σεξουαλικότητας το ’60 και το ’70, ο πουριτανισμός υπήρξε
πάντοτε το σχολείο του βιασμού. Και πιθανώς αυτό είναι το μαρτύριο των
σεξουαλικώς εθισμένων…

Info

* Anthony Giddens «H μεταμόρφωση της οικειότητας», Αθήνα 2005,
ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ

* Brian McNair «H κουλτούρα του στριπτίζ», Αθήνα 2005, ΣΑΒΒΑΛΑΣ

* Θανάση Τζαβάρα, Ελένης Τζαβάρα «Μαθήματα της Ιατρικής, Παθήματα της
Ψυχής», Αθήνα 2004, ΕΞΑΝΤΑΣ

* Μπετίνας Ντάβου «H παιδική ηλικία και τα MME», Αθήνα 2005
ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ

* Anthony Giddens «Ο κόσμος των ραγδαίων αλλαγών», Αθήνα 2002,
ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Enstaseis – blog

Θα μας βρείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση:

http: //enstaseis.blogspot.com