Eυρώ: έκανε τους φτωχούς να ξοδεύουν σαν πλούσιοι

Το «μη μου το λες σε δραχμές, πες το μου σε ευρώ» ακούγεται, πλέον, πιο συχνά
από το παλιό «σε ελληνικό νόμισμα, πόσο κάνει;» – και αυτό λέει πολλά για τον
τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε πια το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. Το ευρώ
μπήκε σαν… σίφουνας στη ζωή μας πριν από τέσσερα χρόνια, αντικαθιστώντας τις
οικείες δραχμούλες στην τσέπη μας και φέρνοντας, μαζί με ένα… άρωμα
εξευρωπαϊσμού μας, κύμα ακρίβειας και ανατροπών.

Πάνω οι τιμές

Το τυπικό «καλάθι της νοικοκυράς» ακρίβυνε, σύμφωνα με τα στοιχεία της
«ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ», κατά 26,96% στα τέσσερα χρόνια που πέρασαν από τότε. Περισσότερο
από τα ποσοστά, όμως, έχουν χαραχτεί στο μυαλό του καταναλωτή οι τιμές αγοράς
του μαϊντανού που μέσα σε μια νύχτα έγινε 0,5 ευρώ από 50 δραχμές και του καφέ
(2 ευρώ από 450 δραχμές), ή η επίσκεψη στον γιατρό που από 15.000 δραχμές,
πήγε στα 60 ευρώ και μετά, πολύ γρήγορα, στα 80 ευρώ. Τα φαινόμενα
κερδοσκοπίας που συνεχίζονται και σήμερα, ιδίως στον κλάδο των υπηρεσιών,
έχουν πλήξει κυρίως τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, καθώς γι’ αυτά οι
μισθοί είναι χαμηλοί και – επιπλέον – οι ετήσιες αυξήσεις τους υπολείπονται
του μέσου όρου (σύμφωνα με τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, οι κατώτατες
αποδοχές αυξάνονται την τελευταία τετραετία 5,05%, κατά μέσο όσο, έναντι μέσης
αύξησης αποδοχών 6,2% στο σύνολο της οικονομίας).

Κάτω τα επιτόκια

Τα επιτόκια μειώθηκαν εντυπωσιακά φτάνοντας, μεταξύ των άλλων, στα στεγαστικά
το 4,14%, από 12,6% το 1999. Στους Έλληνες προσφέρθηκε μια άνευ προηγουμένου
ευκαιρία να δανεισθούν και να αποκτήσουν στέγη. Κάποιοι το παράκαναν, ιδίως
στα καταναλωτικά δάνεια. Έτσι, τώρα έχουμε φαινόμενα υπερχρέωσης αλλά και
γενικότερη αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων για τα νοικοκυριά, τα οποία
πρέπει πια να υπολογίζουν ότι σημαντικό μέρος του εισοδήματός τους (30%-40%,
στην καλύτερη περίπτωση) θα διατίθεται για την εξόφληση χρεών.

H πτώση των επιτοκίων είχε και… παράπλευρες απώλειες, αφού συμπαρέσυρε (σε
μεγαλύτερο βαθμό, μάλιστα) τα επιτόκια καταθέσεων. Οι χαμηλόμισθοι και οι
συνταξιούχοι δεν έχουν πια τρόπο να προστατεύσουν τις μικροοικονομίες τους από
τον πληθωρισμό, αλλά και καμία δυνατότητα να συμπληρώσουν το εισόδημά τους από
τις αποδόσεις αυτών των μικρών οικονομιών.

Με μισθούς… ελληνικούς

Οι Έλληνες μισθωτοί εξακολουθούν να ονειρεύονται ότι κάποτε θα φτάσουν τους
Ευρωπαίους συναδέλφους τους σε επίπεδο μισθών, αλλά η πρόοδος είναι αργή ή
έχει διαλείμματα.

Τα δύο τελευταία χρόνια, οι μισθοί στην Ελλάδα, εκφρασμένοι σε μονάδες
αγοραστικής δύναμης, δεν ξεπέρασαν το 83% του μέσου ευρωπαϊκού μισθού (στα 15
παλαιά κράτη μέλη).

Ευτυχώς… ευρώ

Δεν πρέπει, βέβαια, να ξεχνάμε πού ήμασταν προτού ενταχθούμε στην ευρωζώνη –
και τι θα μπορούσε να έχει συμβεί αν είχαμε επιλέξει να μείνουμε εκτός του
ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Να θυμίσουμε ότι:

* Ο πληθωρισμός ήταν 20,4% το 1990 και εκμηδένιζε την αγοραστική δύναμη των
μισθών.

* H δραχμή ήταν ένα αδύναμο νόμισμα που είχε υποστεί αλλεπάλληλες υποτιμήσεις
και επιθέσεις σε συναλλαγματικές κρίσεις, με αποτέλεσμα να πλήττεται κάθε φορά
το εισόδημα των Ελλήνων.

* Τα σημερινά χαμηλότερα επιτόκια διευκολύνουν όχι μόνο τα νοικοκυριά αλλά και
τις επιχειρήσεις, που μπορούν έτσι να επενδύσουν και να προσφέρουν στον τόπο
οικονομική ανάπτυξη και θέσεις εργασίας. Άλλωστε, οι ρυθμοί ανάπτυξης των
τελευταίων ετών είναι πολύ υψηλότεροι από εκείνους της δεκαετίας του ’80.

27% ακριβότερο το καλάθι της νοικοκυράς μέσα σε 4 χρόνια

Έκρηξη της ακρίβειας στην αγορά έφερε ο αποχωρισμός των Ελλήνων από τη δραχμή
και η έλευση του ευρώ. Σχεδόν μέσα σε μία νύχτα, μαζί με το νέο νόμισμα, στα
πορτοφόλια των Ελλήνων ήλθαν οι στρογγυλοποιήσεις – προς τα πάνω, βέβαια –
στις τιμές δεκάδων προϊόντων και υπηρεσιών. Οι 50 δραχμές (0,14 λεπτά)…
ανατιμήθηκαν σε 0,50 λεπτά του ευρώ. Από το περίπτερο μέχρι τη λαϊκή αγορά και
από το πάρκινγκ μέχρι τον κινηματογράφο, οι αυξήσεις που κλήθηκαν να πληρώσουν
οι Έλληνες καταναλωτές μόλις μέσα σε μία τετραετία είναι πολλαπλάσιες του
πληθωρισμού, καθώς οι τιμές δεκάδων αγαθών το 2002… ανακοστολογήθηκαν κατά
το δοκούν από τους επιτήδειους και τους κερδοσκόπους.

Τα είδη σούπερ μάρκετ

Εκτός, όμως, από όσα θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει «έξτρα έξοδα» για τα
νοικοκυριά, η ακρίβεια του ευρώ «χτύπησε» με μικρή καθυστέρηση (λόγω του
παγώματος των τιμών κατά το πρώτο εξάμηνο της προσαρμογής στο νέο νόμισμα) και
τα είδη σούπερ μάρκετ. Έτσι, μια τετραμελής οικογένεια που πλήρωνε το 2001 για
την αγορά 17 βασικών αγαθών (που περιλαμβάνονται στο εβδομαδιαίο καλάθι της)
35,98 ευρώ, σήμερα, έπειτα από τέσσερα χρόνια, καλείται να πληρώσει 45,68
ευρώ, δηλαδή 26,96 % περισσότερα χρήματα, χωρίς όμως να έχουν αυξηθεί ανάλογα
τα εισοδήματά της.

Από τότε όλα ακριβαίνουν

Μαρίνα Τσιρτσίκου, ιδιωτική υπάλληλος, μητέρα δύο παιδιών

Με το ευρώ αυξήθηκαν όλα. Τρόφιμα και υπηρεσίες τράβηξαν την ανηφόρα. Σε μια
νύχτα στρογγυλοποιήθηκαν όλες οι τιμές προς τα πάνω, και από τότε όλα
ακριβαίνουν. Μόνον οι μισθοί παραμένουν καθηλωμένοι. Το 2001, οι 10.000
δραχμές ήταν ποσό ικανό για να αγοράσει μία οικογένεια με παιδιά τα
εβδομαδιαία ψώνια, ενώ σήμερα με τα διπλάσια χρήματα δεν αγοράζει ούτε τα
μισά.

Σήμερα, στο σούπερ μάρκετ πηγαίνουμε μόνο με λίστα και αρκετές φορές
περικόπτουμε ακόμη και από τις καταγεγραμμένες ανάγκες μας, για να τα βγάλουμε
πέρα. Όσο για διασκέδαση, ένας καφές που πριν από τέσσερα χρόνια κόστιζε 800
δραχμές σε μια καφετέρια (δηλαδή, κάτι λιγότερο από 2,5 ευρώ), σήμερα είμαστε
ευχαριστημένοι αν τον βρούμε με 3,5 ευρώ. Δυστυχώς, το ευρώ άδειασε τις τσέπες
μας, μάς έκανε πιο συντηρητικούς στις αγορές μας και πιο απαισιόδοξους για το
μέλλον.

Τέσσερα χρόνια με το ευρώ

Βασίλης Ράπανος Αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Πάνε τέσσερα χρόνια από τότε που το ευρώ μπήκε στην καθημερινή μας ζωή.
Πολλοί, όμως, νοσταλγούν τη δραχμή και ισχυρίζονται ότι με το ευρώ όλα έχουν
γίνει πιο ακριβά, ότι η οικονομική δυσπραγία που υπάρχει οφείλεται στην
εισαγωγή του και ότι αν είχαμε τη δραχμή όλα θα ήταν καλύτερα.

Ποια είναι η αλήθεια; Δύσκολα μπορεί να αμφισβητήσει κανείς ότι δεν έχουν
ακριβύνει πολλά πράγματα μετά την εισαγωγή του ευρώ. H αίσθηση που είχαμε (και
έχουμε ακόμη) ότι ένα κέρμα έχει μικρή αξία ή γενικότερα ότι οι χαμηλές
ονομαστικές αξίες αγαθών και υπηρεσιών σημαίνουν και φτήνια έγινε αντικείμενο
εκμετάλλευσης, με αποτέλεσμα να υπάρξει άνοδος τιμών σε πολλά είδη και
υπηρεσίες. Με την εμπειρία που έχουμε πλέον θα μπορούσαμε να πούμε ότι η διπλή
αναγραφή τιμών δεν θα έπρεπε να ισχύει για τρεις μήνες αλλά για τουλάχιστον
έναν χρόνο – και επιπλέον η καμπάνια ενημέρωσης του κοινού να είναι πιο έντονη
και να έχει μεγαλύτερη διάρκεια. Πέρα, όμως, από τις όποιες αρνητικές
επιδράσεις του ευρώ δεν πρέπει να ξεχνούμε τα τεράστια οφέλη που έχει
αποκομίσει η ελληνική οικονομία. Αναρωτηθήκαμε ποτέ ποιος θα ήταν ο
πληθωρισμός στην Ελλάδα, ιδιαίτερα μετά τον πρόσφατο τριπλασιασμό των τιμών
του πετρελαίου; Πού θα είχε φτάσει η ισοτιμία δραχμής με το δολάριο και τα
άλλα νομίσματα; Πού θα ήταν τα επιτόκιά μας αν δεν είχαμε μπει στη ζώνη του
ευρώ; Έχουμε σκεφτεί ότι πριν μπούμε στο ευρώ πληρώναμε για τόκους
εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους ποσά διπλάσια από ό,τι σήμερα, πράγμα που
σημαίνει εξοικονόμηση περί τα 9 δισ. ευρώ ετησίως;

Με το ευρώ, η Ελλάδα μπορεί να αντιστέκεται στις διεθνείς διαταραχές πολύ πιο
καλά από ό,τι στο παρελθόν. Έχει πολύ καλύτερες προϋποθέσεις για μακροχρόνια
οικονομική ανάπτυξη και καλύτερες προοπτικές για σύγκλιση. Ας ελπίσουμε να τις
αξιοποιήσει η κυβέρνηση.

Ακόμη πιο μακριά από την «πραγματική σύγκλιση»

Οι μισθοί στην Ελλάδα, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, εξακολουθούν να
αντιπροσωπεύουν το 83% του μέσου κοινοτικού μισθού των «15»

Με βήμα σημειωτόν προχωρεί η Ελλάδα στον στόχο τής «πραγματικής σύγκλισης»,
που ήταν – τόσο για την προηγούμενη όσο και για την παρούσα κυβέρνηση –
κεντρική επιλογή οικονομικής πολιτικής μετά την ένταξη στην ΟΝΕ. Για την
ακρίβεια, τα τελευταία στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι μεταξύ
2003 και 2004 δεν σημειώθηκε καμία πρόοδος. Οι μισθοί στην Ελλάδα,
υπολογιζόμενοι σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν
το 83% του μέσου κοινοτικού μισθού των «15» (δεν περιλαμβάνονται τα κράτη της
διεύρυνσης). Είναι προφανές, ότι ούτε το 2005 (για το οποίο δεν υπάρχουν ακόμη
διαθέσιμα απολογιστικά στοιχεία) αναμένεται κάποια βελτίωση, καθώς
επιβραδύνθηκε ο ρυθμός αύξησης των μισθών λόγω της πολιτικής λιτότητας που
εφαρμόζει η κυβέρνηση.

H τελευταία έκθεση του Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ του 2005, καταγράφει,
μάλιστα, υποχώρηση στη σύγκλιση των ονομαστικών αποδοχών των Ελλήνων σε
σύγκριση με εκείνες των πολιτών της E.E. των «15».

Συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι το 2004 οι μέσες ακαθάριστες αποδοχές στην Ελλάδα
ήταν 1.315 ευρώ, έναντι 2.030 στην E.E. των «15», δηλαδή αντιστοιχούσαν στο
64,7%. Αντίστοιχα, το 2003, οι μέσες ακαθάριστες αποδοχές στην Ελλάδα ήταν
1.289 ευρώ, έναντι 1.947 ευρώ στην E.E. δηλαδή αντιστοιχούσαν στο 66,2%.
Ωστόσο, σύμφωνα πάντα με τα στοιχεία των εκθέσεων της INE-ΓΣΕΕ, σε μονάδες
αγοραστικής δύναμης, η αναλογία παρέμεινε αμετάβλητη στο 83%.

Τα χαμηλά επιτόκια έφεραν «έκρηξη» χρεών

Μείωση στα επιτόκια καταθέσεων και δανεισμού, αλλά και έκρηξη στα χρέη των
Ελλήνων έφερε το ευρώ. Μάλιστα, για πρώτη φορά τα ελληνικά νοικοκυριά
αντιμετωπίζουν το φάσμα της υπερχρέωσης, καθώς από το 1999 μέχρι σήμερα τα
χρέη προς τις τράπεζες αυξήθηκαν πάνω από 500%!

Από το 1999 μέχρι το 2005, τα επιτόκια των καταθέσεων όψεως – σύμφωνα με τα
στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος – μειώθηκαν από το 3,40% στο 1,14%. Για το
ίδιο διάστημα, τα επιτόκια στα καταναλωτικά δάνεια «κατρακύλησαν» από το
20,40% (το 1999) στο 9,18% τον Σεπτέμβριο του 2005. Αντίστοιχη ήταν η πτώση
και στα επιτόκια των στεγαστικών δανείων. Μειώθηκαν από το 12,60% (το 1999)
στο 4,14% τον Σεπτέμβριο του 2005.

520,5% πάνω σε έξι χρόνια!

H πτώση των επιτοκίων δανεισμού, σε συνδυασμό με την απελευθέρωση της
καταναλωτικής πίστης, οδήγησε τα νοικοκυριά μαζικά προς τις τράπεζες,
προκαλώντας έκρηξη του υπερδανεισμού τα τελευταία χρόνια. Ενώ το 1999 οι
Έλληνες χρωστούσαν από καταναλωτικά και στεγαστικά δάνεια 9,45 δισ. ευρώ –
ποσό που αντιστοιχεί σε 862 ευρώ ανά άτομο -, τον Σεπτέμβριο του 2005 τα
αντίστοιχα χρέη των νοικοκυριών ανήλθαν σε 58,65 δισ. ευρώ ή 5.349 ευρώ ανά
άτομο. Πρόκειται για εκρηκτική άνοδο της τάξεως του 520,5% σε διάστημα μόλις
έξι ετών.

Σήμερα, με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, τα ελληνικά
νοικοκυριά οφείλουν στις τράπεζες συνολικά 60,2 δισ. ευρώ, χωρίς στο ποσό αυτό
να συμπεριλαμβάνονται οι τιτλοποιήσεις δανείων στις οποίες προχώρησαν οι
τράπεζες εντός του 2005. Πρόκειται για ποσοστό περίπου της τάξεως του 33% του
Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος για το 2005, όταν το 2004 το αντίστοιχο ποσοστό
ήταν 31,4% και το 2003 26,2%.

Τα δάνεια είναι πειρασμός

Θανάσης Τσίλης, ιδιωτικός υπάλληλος

Το ευρώ έφερε τα εύκολα δάνεια και το πλήθος των πιστωτικών καρτών. Πλέον,
μπορείς να δανειστείς χρήματα ακόμα και από το… περίπτερο και μάλιστα με
χαμηλό επιτόκιο. Αυτό, όμως, είναι ταυτόχρονα και ένας μεγάλος πειρασμός, αφού
μπορείς εύκολα να βρεθείς με υπέρογκα χρέη τα οποία δύσκολα ξεπληρώνεις στην πορεία.