Δρόμοι

H μανέστρα…

… ακόμη κι αυτή, σε αυτό το στέκι είναι ένα κομμάτι της ιστορίας. Την
έτρωγαν δωρεάν οι εξόριστοι και οι μετανάστες. Άρεσε και στον Μπενίτο
Μουσολίνι (όταν ακόμη ήταν ένας αδέκαρος σοσιαλιστής). Στο «Coopi» της Ζυρίχης
έτρωγε και ο Λένιν, μόνο που αυτός προτιμούσε τα φιογκάκια. Στο εστιατόριο του
ιταλικού συνεταιρισμού της Ζυρίχης, τα τραπέζια είναι κόκκινα και στους
τοίχους υπάρχουν ακόμη φωτογραφίες του Καρλ Μαρξ και του Τζάκομο Ματεότι.
Μπορεί να δει κανείς και τα πρώτα μενού, από τότε που άνοιξε για πρώτη φορά το
«Coopi», πριν από 100 χρόνια. H ιδέα ήταν να σερβίρεται στους εργάτες ένα
πιάτο φαΐ καλό και θρεπτικό, σε φτηνή τιμή: «μανέστρα 20 λεπτά, πατσάς 40
λεπτά, μισό κοτόπουλο 1 φράγκο, κρεατόσουπα 50 λεπτά».

Όταν ξέσπασε…

… ο A’ Παγκόσμιος Πόλεμος, το «Coopi» έγινε το άντρο των ειρηνιστών. Είχε
μετακομίσει πια από την Τσβινγκλιστράσε, στο 36 της Μιλιτάρστρασε, στην
κακόφημη λαϊκή συνοικία της Ζυρίχης. Σήμερα, κάτω από τις φωτογραφίες του Μαρξ
πηγαίνουν και τρώνε οι ατζέντηδες του χρηματιστηρίου της Ζυρίχης, που είναι
εκεί κοντά, στη Βέρντπλατς. Πηγαίνουν και οι συνδικαλιστές και οι αριστεροί
δικηγόροι, που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους μισοτιμής στους φτωχούς πελάτες
τους. Τις προάλλες πέρασε από εκεί και ο πρόεδρος της ελβετικής εργατικής
ομοσπονδίας, ο Λοϊενμπέργκερ. Ευχαρίστησε τη διεύθυνση του εστιατορίου για τη
μανέστρα που έτρωγε δωρεάν όταν ήταν φοιτητής.

Το «Coopi»…

… παραμένει ένα καταφύγιο για τους περιπλανώμενους αριστερούς. «Με γοητεύει
αυτή η πόλη, που στην πρώτη ματιά φαίνεται σαν μια απέραντη έκθεση από
τράπεζες και κοσμηματοπωλεία», λέει στην εφημερίδα «Ρεπούμπλικα» ο Φράνκο
Φακίνι, ένας ποιητής από την Μπολόνια. «Αν ανηφορίσεις τη Σπιγκελγκάσε, το
δρομάκι του καθρέφτη, θα ανακαλύψεις το μέρος που ήταν το καμπαρέ “Βολτέρ”,
εκεί που γεννήθηκε ο ντανταϊσμός. Παραδίπλα, το σπίτι όπου έμενε ο Γκαίτε».
Πιο πάνω, στο νούμερο 14, το σπίτι του Λένιν. Υπενοικίαζε δύο δωμάτια, 24
φράγκα τον μήνα. Εκεί αποτελείωσε το βιβλίο του «Ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο
του καπιταλισμού». «H Ζυρίχη μού αρέσει πολύ», έγραφε στη μητέρα του. «H λίμνη
είναι υπέροχη». H Νάντια Κρούπσκαγια, η σύζυγός του, ήταν λιγότερο χαρούμενη.
«H Σπιγκελγκάσε βρωμάει. H αυλή βγάζει μια φρικτή μυρωδιά που έρχεται από ένα
εργοστάσιο λουκάνικων. Μόνο τις νύχτες ανοίγουμε τα παράθυρα».

Οι ζωγραφικοί…

… πίνακες του Μάριο Κομενσόλι, με τους εργάτες του ντυμένους στα μπλε,
κάνουν το εστιατόριο να μοιάζει με μουσείο. Στον πρώτο όροφο είναι μια σάλα
που παραχωρείται δωρεάν για συγκεντρώσεις. Είναι η σειρά του Κόμματος της
Εργασίας. «Είναι οι Ελβετοί κομμουνιστές», εξηγεί ο Φακίνι. «Έχουν άλλο όνομα,
επειδή στην Ελβετία καμιά οργάνωση δεν επιτρέπεται να ονομάζεται
κομμουνιστική». Στα κόκκινα τραπέζια, τα αγόρια και τα κορίτσια του κόμματος
συζητούν τα δικά τους. Ο Καρλ Μαρξ τούς παρατηρεί από ψηλά, μάλλον
ικανοποιημένος.