Eπιτόκια – θηλιά για την Eυρώπη

Ο πρόεδρος της EKT, Ζαν Κλοντ Τρισέ. Άραγε, «ξέρει κάτι» για την οικονομική κατάσταση της Ευρώπης που κανείς άλλος δεν καταλαβαίνει ή μήπως, αντίθετα, δεν γνωρίζει αυτό που όλοι οι υπόλοιποι καταλαβαίνουν;

Γιατί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αυξάνει τα επιτόκια; Όλες οι ευρωπαϊκές
κυβερνήσεις πιστεύουν ότι δεν θα έπρεπε να το κάνει. Το ίδιο πιστεύουν το
Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ανεπίσημα, το ίδιο λένε η
Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ και η Τράπεζα της Αγγλίας.

Και όμως, ο πρόεδρος της EKT, Ζαν Κλοντ Τρισέ, υποστηρίζει την ανάγκη να
αυξηθεί το κόστος δανεισμού. Μήπως αυτό σημαίνει ότι ο κ. Τρισέ «ξέρει κάτι»
για την οικονομική κατάσταση της Ευρώπης που κανείς άλλος δεν καταλαβαίνει; Ή
μήπως, αντίθετα, ο κ. Τρισέ είναι εκείνος που δεν γνωρίζει κάτι που όλοι οι
υπόλοιποι καταλαβαίνουν για την οικονομική κατάσταση στην Ευρώπη; Ότι, για
παράδειγμα, η αξιοπιστία μιας κεντρικής τράπεζας εξαρτάται από το αν
καταφέρνει να διατηρεί αυξημένη την κατανάλωση και όχι μόνο από το αν
καταφέρνει να ελέγχει τον πληθωρισμό. Ή ότι είναι αντιπαραγωγικό για την
οικονομία να μην υπάρχει επαρκής ζήτηση. Ή, απλώς, ότι όταν κάποιος έχει πέσει
μέσα σε μια τρύπα, το τελευταίο που πρέπει να κάνει είναι να συνεχίσει να
σκάβει.

Σαν… Πυθία

Από την ημέρα που κυκλοφόρησε το ευρώ, η EKT απορρίπτει συνεχώς με υπεροπτικό
τρόπο οποιαδήποτε κριτική για την πολιτική της. H EKT υποστηρίζει -σαν να
είναι η Πυθία στο Μαντείο των Δελφών -ότι βλέπει μια βαθύτερη αλήθεια, την
οποία δεν μπορούν να διακρίνουν οι… κοινοί θνητοί. Κάθε χρονιά παρουσιάζει
αισιόδοξες προβλέψεις για την πορεία της οικονομίας στην ευρωζώνη, οι οποίες
στο τέλος αποδεικνύονται εντελώς λανθασμένες.

Κάθε Δεκέμβριο η EKT παρουσιάζει τις προβλέψεις της, που μας δείχνουν ότι η
ανάκαμψη «βρίσκεται στη γωνία». Κάθε έξι μήνες, με ακρίβεια χρονόμετρου, οι
προβλέψεις αυτές υποβαθμίζονται. Ωστόσο, κάθε φορά που γίνεται αυτό, η EKT
παρουσιάζει μια νέα πρόβλεψη, η οποία δείχνει ότι η ανάκαμψη «βρίσκεται στον
ορίζοντα» και ότι απλώς αναβάλλεται για 12 μήνες. Μήπως με τον τρόπο αυτό ο κ.
Τρισέ «ενισχύει την αξιοπιστία της EKT»;

Πηγή αβεβαιότητας

H Ευρώπη δεν απολαμβάνει την οικονομική ανάκαμψη που είναι ορατή σε άλλες
χώρες του κόσμου και διαχειρίζεται την οικονομία της με τρόπο που προκαλεί
έκπληξη σε όλο τον πλανήτη. H Ευρώπη έχει αναδειχθεί, πλέον, ως η μεγαλύτερη
πηγή αβεβαιότητας για την παγκόσμια οικονομία: Κατά πόσον το 2006 θα
αποδειχθεί έτος ευημερίας ή απογοήτευσης εξαρτάται μάλλον από τις αποφάσεις
των Βρυξελλών και της Φρανκφούρτης, παρά από τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον και
του Πεκίνου.

Ποιες είναι, λοιπόν, οι πιθανότητες να απολαύσει η Ευρώπη την οικονομική
ανάκαμψη που υπόσχονται οι επίσημες προβλέψεις (να αυξηθεί η ανάπτυξη από
1,2%-1,5% φέτος σε σχεδόν 2% το 2006); Πριν από ένα μήνα, η ανάκαμψη που
περίμεναν όλοι στην ευρωζώνη φαινόταν δύσκολο να επέλθει. Σήμερα, θεωρείται
εντελώς αδύνατο να σημειωθεί η ανάπτυξη αυτή. Αντίθετα, είναι σχεδόν βέβαιο
ότι η ανάπτυξη στην Ευρώπη θα είναι πολύ ασθενέστερη το 2006, από ό,τι ήταν το
2005. Αυτό οφείλεται στην ανακοίνωση του κ. Τρισέ ότι θα αυξήσει τα επιτόκια.
H επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας είναι αναπόφευκτη πλέον,
επειδή πλήττεται η αύξηση τιμών των ακινήτων που ήταν η κύρια πηγή ανάπτυξης
στην Ευρώπη πέρυσι και η μόνη πιθανή πηγή ανάπτυξης για το επόμενο έτος.

Σβήνει η «ατμομηχανή»

H απελευθέρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών, σε συνδυασμό με το φτηνό χρήμα
που έρεε στην ευρωζώνη, είχε αρχίσει να τονώνει την κινητικότητα στην αγορά
ακινήτων, αυξάνοντας τις τιμές. Επίσης, αυτό οδήγησε σε αύξηση του δανεισμού
και των καταναλωτικών δαπανών. Ο οικονομικός αυτός κύκλος αποτέλεσε την
«ατμομηχανή» της ανάπτυξης σε κάθε μεγάλη οικονομία τα τελευταία δέκα χρόνια.
Στην Ευρώπη, όμως, αυτός ο οικονομικός κύκλος -που ήδη το τελευταίο διάστημα
είχε αρχίσει να επιβραδύνεται -τώρα, μετά την αύξηση των επιτοκίων από την
EKT, αναμένεται να σταματήσει εντελώς να κινείται.

Έχω αναφέρει και στο παρελθόν ότι ο σημαντικότερος παράγων για την ανάπτυξη
της ευρωπαϊκής οικονομίας δεν είναι οι διαρθρωτικές αλλαγές, αλλά η ύπαρξη
χαμηλών επιτοκίων σε συνδυασμό με την αύξηση στις τιμές των κατοικιών, την
απελευθέρωση των χρηματαγορών, την αύξηση στη χορήγηση στεγαστικών δανείων και
την κατανάλωση.

Τι θα κάνει τώρα η EKT; Θα επιτρέψει τη δημιουργία ενός τέτοιου οικονομικού
κύκλου ώστε να τονωθεί η χαμηλή κατανάλωση στην Ευρώπη; Ή, μήπως, οι κεντρικοί
τραπεζίτες βλέπουν την αύξηση στις τιμές των κατοικιών και την αύξηση του
δανεισμού (στεγαστικά δάνεια) σαν κάτι επικίνδυνο, στο οποίο πρέπει να μπει
φρένο προτού ξεφύγει από κάθε έλεγχο;

Λύση ή πρόβλημα;

Με άλλα λόγια, το ερώτημα είναι αν η EKT θα αντιμετωπίσει την κινητικότητα που
παρατηρείται στον χώρο των ακινήτων στην Ευρώπη ως λύση ή ως πρόβλημα. Ο κ.
Τρισέ έχει δώσει την απάντησή του σε αυτό: Μετά τέσσερα χρόνια στασιμότητας,
όταν στην ουσία οι πληθωριστικές πιέσεις είναι πρακτικά ανύπαρκτες και όταν
ακόμη και παραδοσιακά συντηρητικά οργανισμοί, όπως ο ΟΟΣΑ, ζητούν πιο τολμηρές
πολιτικές, η EKT φαίνεται ότι θέλει να μειωθούν οι πιστώσεις, να πέσει η
κατανάλωση και να χαμηλώσει η ανάπτυξη.

Αν αυτό θέλει ο κ. Τρισέ, μπορεί να είναι βέβαιος ότι αυτό θα πάρει. Οι
κεντρικοί τραπεζίτες δεν μπορούν να δημιουργήσουν ευημερία, μπορούν όμως πολύ
εύκολα να… καταστρέψουν την υπάρχουσα. Τουλάχιστον όσον αφορά το θέμα αυτό,
δεν πρέπει να υπάρχει καμία αμφιβολία για την αξιοπιστία της EKT.

©The Times, 2005

Ο Anatole Kaletsky είναι αρθρογράφος των«Τάιμς» του Λονδίνου.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ