Πρόσωπα Ο μύθος της ανάπτυξης

«Να βρούμε ένα σύστημα που να μην είναι μόνο λεηλασία του κόσμου»

H οικονομική άνοδος, το ΑΕΠ, η ανάπτυξη, δεν είναι αντικειμενικά δεδομένα,
αλλά κατασκευάσματα που προκαλούν δυστυχία και οδηγούν τον πλανήτη στην
καταστροφή, λέει ο οικονομολόγος Σερζ Λατούς. Καθηγητής Οικονομικών Επιστημών
στο Πανεπιστήμιο Paris-Sud και στο Ινστιτούτο Μελετών Οικονομικής και
Κοινωνικής Ανάπτυξης (IEDS), ο 65χρονος Λατούς πάει καιρός που δίνει μάχες
κατά «της δικτατορίας του ΑΕΠ» και «του μύθου της ανόδου». Σήμερα αρχίζει να
βρίσκει περισσότερους ακροατές. H κερδοσκοπία των επιχειρήσεων, η ενεργειακή
κρίση και τα περιβαλλοντικά προβλήματα κάνουν πολλούς να αναρωτιούνται για το
κατά πόσο το οικονομικό μοντέλο μας είναι το κατάλληλο για την προκοπή μας ως
είδους και για το αν μπορεί να διαρκέσει. Βιβλία του Λατούς, όπως το «Πώς να
επιβιώσετε της ανάπτυξης» ή το τελευταίο που εκδόθηκε πρόσφατα στη Γαλλία με
τίτλο «H επινόηση της οικονομίας» βρίσκουν νέους αναγνώστες.

«H άνοδος και η ανάπτυξη είναι δύο μύθοι της οικονομίας που οδηγούν τον κόσμο
στον αφανισμό», λέει ο Λατούς στο ιταλικό περιοδικό «Λ’ Εσπρέσσο». «Μας έκαναν
να πιστεύουμε πως είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για την ευημερία και την
ευτυχία. Αλλά δεν είναι αλήθεια. Ποιος λέει ότι το να παράγουμε περισσότερο
για να καταναλώνουμε περισσότερο είναι ο σωστός δρόμος; Με το να δημιουργούμε
νέα πλούτη δεν σημαίνει απαραίτητα πως προάγουμε το συλλογικό συμφέρον».

Ωστόσο η οικονομική άνοδος εμφανίζεται ως η λύση για να βελτιωθούν οι συνθήκες
ζωής των ανθρώπων. Και ούτε ο Λατούς αμφισβητεί το γεγονός ότι η ανάπτυξη
ευνόησε την ευημερία της Δύσης. «Αλλά αυτό που λειτούργησε, εν μέρει, στο
παρελθόν, σήμερα εμφανίζεται ως ένα απόλυτο μοντέλο που πρέπει να υιοθετηθεί
παντού», λέει ο οικονομολόγος. «Στην πραγματικότητα, η ιδέα της ανόδου της
οικονομίας δεν είναι τίποτε άλλο παρά η εξαγωγή στον υπόλοιπο κόσμο του
οικονομικού πολέμου που δημιούργησε τον καπιταλισμό και καταβρόχθισε τους
μισούς από τους φυσικούς πόρους του πλανήτη. Σήμερα αυτό το μοντέλο δεν μπορεί
πια να συντηρηθεί». Ωστόσο κανείς δεν το λέει, επειδή οι νόμοι της οικονομίας
θεωρούνται αναμφισβήτητο φυσικό δεδομένο, ενώ δεν είναι. Σύμφωνα με τον
Λατούς, «η οικονομία είναι μόνο μια ανθρώπινη κατασκευή, ώς τον 16ο αιώνα η
οικονομία ως επιστήμη δεν υπήρχε. Ωστόσο απορρόφησε εντελώς τη ζωή μας…
Πρέπει να δείξουμε έναν άλλο δρόμο για να γίνει κατανοητό πως μια ισορροπημένη
κοινωνία, πιο δίκαιη και πιο οικολογική, δεν σημαίνει απεριόριστη οικονομική
άνοδο. Αν οι αφρικανικές χώρες έχουν το δικαίωμα να ζήσουν καλύτερα, εμείς
έχουμε το καθήκον να μειώσουμε δραστικά την κατανάλωσή μας, να φανταστούμε ένα
σύστημα που να μην είναι μόνο λεηλασία του κόσμου».