Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Αγορά. Πολλοί υποστηρίζουν σήμερα ότι το
φιλελεύθερο μοντέλο που θέλει τον Τύπο να ελέγχει την κεντρική εξουσία δεν
επαρκεί. Υποστηρίζεται ότι, επειδή όλο και περισσότερες πολυεθνικές έχουν
βάλει πόδι στα MME, ο έλεγχος πρέπει επίσης να ασκείται και στο ιδιωτικό
κομμάτι της κοινωνίας.

Οι εφημερίδες στο τέλος του μονόδρομου…

O αναγνώστης μπορεί να συμμετάσχει με δικά του ρεπορτάζ και με δικά του μέσα στη διαμόρφωση της ύλης, μπορεί να ανοίξει διάλογο και να πείσει ή να πειστεί από τους αρθρογράφους ή τους ρεπόρτερ

Ο Γ. T. ΣΤΙΝΤ δεν ήταν καθόλου τυχαίος. Μέχρι τις μέρες του (εκεί στα
1880) οι εφημερίδες ήταν απλώς παραρτήματα των κομμάτων. Πληρώνονταν για να
δημοσιεύουν τα προγράμματα ή τις θέσεις τους, γι’ αυτό και η κυκλοφορία τους
ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Ο Στιντ – ίσως λόγω καταγωγής (βαθιά
θρησκευόμενοι γονείς) – έβαλε την αίρεση σ’ έναν κατ’ εξοχήν ευνοϊκό για
τέτοιους πειραματισμούς χώρο. Ως εκδότης της «Pall Mall Gazette», μιας
φιλελεύθερης εφημερίδας, αποφάσισε να θίξει από τις στήλες της το μαλακό
υπογάστριο της βικτωριανής Βρετανίας, την πορνεία ανήλικων κοριτσιών. Έκανε,
λοιπόν, κάτι εξωφρενικό: αγόρασε ένα ανήλικο κορίτσι, το εγκατέστησε σε οίκο
ανοχής κι έπειτα από λίγο καιρό το πούλησε στη Γαλλία. Μετά δημοσίευσε σε
συνέχειες στην εφημερίδα τις περιπέτειες της μικρής. Ο Στιντ έγραψε: «H
εξιστόρηση μιας πραγματικής περιήγησης σε μια αληθινή κόλαση δεν είναι ένα
ευχάριστο ανάγνωσμα και δεν αποσκοπεί να είναι. Είναι, εντούτοις, μια
αυθεντική καταγραφή αδιαμφισβήτητων γεγονότων, τα οποία είναι αποτρόπαια,
ανείπωτα και χειρότερα από όσα ψευδώς περιγράφουν οι εικοτολογίες ή μπορεί να
συλλάβει το αίσθημα του τρόμου». Ήταν η απαρχή για την πρώτη μεγάλη καμπή στην
ιστορία του Τύπου. Έκτοτε οι εφημερίδες έγιναν κερδοφόρες από την αύξηση της
κυκλοφορίας τους και όχι από τις κομματικές εισροές.

Πριν εμφανιστεί η τυπογραφία, σημείωνε ο Τζον Κάρεϊ (καθηγητής Αγγλικής
Λογοτεχνίας στην Οξφόρδη), «η ανθρώπινη οντότητα ήταν απόλυτα συμβατή με τον
αναλφαβητισμό». Ο ίδιος, ήδη από το 1980, είχε διαφωνήσει με τις Κασσάνδρες
που μιλούσαν για το τέλος των εφημερίδων και τη νέα εποχή της εικόνας: «Το
κρίσιμο στοιχείο το οποίο διαθέτει η γραφή, ενώ δεν το διαθέτουν οι εικόνες
στην οθόνη, είναι η εσωτερικότητα. Γράφοντας το ρεπορτάζ, ο δημοσιογράφος
σχολιάζει και ερμηνεύει τα συμβαίνοντα την ίδια στιγμή που τα περιγράφει. Ο
αναγνώστης εισχωρεί όχι μόνο σ’ έναν εξωτερικό αλλά και σε έναν εσωτερικό
χώρο». Απόλυτος ή όχι, υπερβολικός ή όχι, ο Τζ. Κάρεϊ – που θεωρεί ως πρώτο
ρεπόρτερ της Ιστορίας τον Θουκυδίδη και ως υπόδειγμα ρεπορτάζ τα περί του
λοιμού στον Πελοποννησιακό Πόλεμο – αποδεικνύεται προφητικός.

H Αθήνα την περασμένη βδομάδα…

… φιλοξένησε μια πολύ σημαντική συνάντηση. Τις εργασίες της WAN (της
Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων). Πρόκειται ουσιαστικά για το μεγάλο think tank σε
θέματα έκδοσης εφημερίδων. Ακούγεται ήδη βαρετό; E, λοιπόν, δεν ήταν. Κυρίως
διότι οι σημαντικότερες εφημερίδες του κόσμου διά των εκπροσώπων τους στην
Αθήνα χάραξαν μια νέα αρχή (όχι μόνο για τον Τύπο). Οι εφημερίδες καλούν τους
αναγνώστες. Αλλά σε νέα βάση, πολύ πιο διαφορετική και πολύ πιο ενδιαφέρουσα.
Επειδή θεωρούν ότι ο παλιός μονόδρομος «εγώ γράφω, εσύ διαβάζεις» έχει πια
ξεπεραστεί. Το είπε παραστατικά ο Raju Narisetti (επικεφαλής της «Wall Street
Journal» Ευρώπης): «Μέσα από το web site της εφημερίδας ανοίξαμε ένα διάλογο
με τους αναγνώστες μας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Μας εντυπωσίασαν οι θέσεις ενός
νεαρού Ελβετού, ο οποίος ήταν συνδρομητής στο site αλλά δεν αγόραζε την
εφημερίδα. Τον ρωτήσαμε γιατί και μας απάντησε “επειδή δεν χωράει στον σάκο
μου”». H «WSJ» άλλαξε το σχήμα της. Προφανώς δεν στηρίχτηκε στην απάντηση του
νεαρού Ελβετού, αλλά αυτήν θεώρησε σκόπιμο να προβάλει.

Μαζί του συμφώνησαν πολλοί. Ο αναγνώστης δύναται να είναι και πομπός. Ο
αναγνώστης μπορεί καθημερινά να επηρεάζει την ύλη της εφημερίδας. Υπάρχει
άλλωστε μια πολύ ισχυρή παράδοση που δείχνει ότι ο αναγνώστης δεν ήταν ποτέ
ξένο σώμα στην έντυπη ειδησεογραφία. Αν είναι κάτι που μπορεί να χαρακτηριστεί
ως το ιερό δισκοπότηρο των εφημερίδων, αυτό ήταν πάντα και είναι ακόμη (για
πολλές εφημερίδες) η στήλη των επιστολών. Από το 1880 του Στιντ μέχρι και
σήμερα, το μόνο που δεν έχει αλλάξει είναι αυτή η στήλη.

Στη συνάντηση της WAN…

… ακόμη και ο Eric Le Boucher από τη «Monde» θεώρησε σκόπιμο να εξηγήσει ότι
το νέο σχήμα της εφημερίδας, το χρώμα και η φωτό στην πρώτη σελίδα – ακόμη και
η φαινομενική υποβάθμιση του διάσημου σκιτσογράφου Plantu – δεν αποφασίστηκαν
(μόνο) από μαραθώνιες κλειστές συσκέψεις, αλλά από διάλογο με τους αναγνώστες.
Και από τη διάθεση να δείξει η «Monde» ότι αναγνωρίζει στους αναγνώστες της
ένα νέο ρόλο στη διαμόρφωση της εφημερίδας.

Το εξηγεί ο Κωνσταντίνος Καμάρας (σύμβουλος στη WAN, αντιπρόεδρος της IAB
Europe): «Οι νέες τεχνολογίες – web, mms – όχι μόνο επιτρέπουν αλλά και
ευνοούν την αντίδραση στα μηνύματα των εφημερίδων, αλλά και το αντίστροφο. Ο
καθένας που το επιθυμεί μπορεί να διαλέξει περιεχόμενο από δέκα διαφορετικές
εφημερίδες και να δημιουργήσει το δικό του menu στο Δίκτυο. Μπορεί να
συμμετάσχει με δικά του ρεπορτάζ και με δικά του μέσα στη διαμόρφωση της ύλης,
μπορεί να ανοίξει διάλογο και να πείσει ή να πειστεί από τους αρθρογράφους ή
τους ρεπόρτερ».

Στην Ιταλία, λέει ο Ρόμολο Γκαντόλφο (διευθυντής Διεθνών Θεμάτων του ΔΟΛ), οι
σημαντικότεροι (ή έστω οι πιο γνωστοί) δημοσιογράφοι αναλαμβάνουν πλέον όχι
την παραγωγή ειδήσεων, αλλά την επικοινωνία με τους αναγνώστες και την
παραγωγή ρεπορτάζ μέσα από αυτή την επικοινωνία».

Ο «Guardian» δαπάνησε περίπου 35.000.000 ευρώ για να περάσει στη νέα εποχή.
«Ήμασταν και θα είμαστε σταθερά τοποθετημένοι στην πολιτική μας γραμμή» είπε ο
Marc Sands, που ανέλαβε ολόκληρο το βάρος της αλλαγής της εφημερίδας. Με
μικρότερο σχήμα, με χρώμα και φωτό στην πρώτη σελίδα. Αλλά και με αρθρογραφία
επίσης στην πρώτη σελίδα. H εφημερίδα κατάλαβε ότι οι αναγνώστες (και δη οι
νέοι) δεν έχουν τις προκαταλήψεις του παρελθόντος. Το ασπρόμαυρο δεν είναι
κατ’ ανάγκην και σοβαρό. Το φαίνεσθαι ωχριά μπροστά στις δυνατότητες του
είναι. Αν υπάρχει κάτι που καθημερινά αξίζει 1 ευρώ, αυτό είναι πλέον κάτι που
δεν θα αποφασιστεί από ένα ολιγοπώλιο αλλά από τον ανταγωνισμό (και) των
μεγάλων εφημερίδων ως ειδησεογραφικών μηχανών. Και σ’ αυτόν τον ανταγωνισμό
ρεπόρτερ δεν είναι μόνο ο διαπιστευμένος. Οι εποχές της διαπίστευσης (και της
δύναμης που αυτή μοίραζε κατά το δοκούν) είναι (και) τεχνολογικά ξεπερασμένες.

A, παράλειψη: Ο Στιντ έκανε ό,τι έκανε παρακινούμενος από έναν αναγνώστη της
εφημερίδας του. Που ήταν και μέλος του Κοινοβουλίου. Και μετά τις
δημοσιεύσεις, το βρετανικό Κοινοβούλιο απαγόρευσε με νόμο την εκμετάλλευση των
ανήλικων κοριτσιών ανεβάζοντας μάλιστα το όριο ενηλικίωσης από τα 13 στα 16
χρόνια…

Info

* John Carey «Τα μεγάλα ρεπορτάζ», Αθήνα 2001, ΝΑΡΚΙΣΣΟΣ

* Τζων Τόμσον «Πολιτικά σκάνδαλα στην εποχή της εικόνας», Αθήνα 2005,
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

* Regis Debray «H επιστήμη της επικοινωνίας», Αθήνα 1997, ΛΙΒΑΝΗΣ

* Theodor Adorno «Θεωρία της ημιμόρφωσης», Αθήνα 1997, ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

* Slavoj Zizek «Μίλησε κανείς για Ολοκληρωτισμό;», Αθήνα 2002,
SCRIPTA

* Στάθη Μπάλια «Τα ανθρώπινα δικαιώματα την εποχή της δημοκρατίας»,
Αθήνα 2005, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ

* Ζακ Λε Γκοφ «Οι διανοούμενοι στον Μεσαίωνα», Αθήνα 2003, ΚΕΔΡΟΣ

* Γιάννη Καλιόρη «H Κοινωνία της ορθοπεταλιάς», Αθήνα 2004, ΑΡΜΟΣ

* Γιώργου Τρίγκα «Διαφήμιση και μάρκετινγκ στο διαδίκτυο», Αθήνα 2005,
KPITIKH

* Πασκάλ Μπρυκνέρ «Ο πειρασμός της αθωότητας», Αθήνα 2000, ΑΣΤΑΡΤΗ

Enstaseis – blog

Θα μας βρείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση:

http: //enstaseis.blogspot.com