Φορολογικό… ηλεκτροσόκ στη Γερμανία

H κυβέρνηση Μέρκελ θα προσπαθήσει να θεραπεύσει τις πληγές τής γερμανικής οικονομίας, λαμβάνοντας ακριβώς τα αντίθετα μέτρα από εκείνα που θα πρότειναν οι σύγχρονοι οικονομολόγοι!

Έπειτα από δύο μήνες συνεχών διαβουλεύσεων, ο νέος κυβερνητικός συνασπισμός
στη Γερμανία παρουσίασε το πρόγραμμά του και, καθώς πρόκειται για τη
μεγαλύτερη οικονομία στην Ευρώπη και την τρίτη μεγαλύτερη στον κόσμο, αυτό
έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Και όμως, παρά τις «ασυνήθιστες» προτάσεις που
κάνει ο κυβερνητικός συνασπισμός για την οικονομία, ακόμη δεν έχουν εκδηλωθεί
μεγάλες αντιδράσεις.

H νέα κυβέρνηση προωθεί ένα από τα πιο τολμηρά πειράματα που έχουν γίνει ποτέ
στην ιστορία των οικονομικών – ή μάλλον των… αντι-οικονομικών. Τα τελευταία
τρία χρόνια η γερμανική οικονομία παρουσιάζει τη χαμηλότερη ανάπτυξη από όλες
τις οικονομίες του κόσμου, και ο κυβερνητικός συνασπισμός, παρά τις δύο
διαφορετικές πολιτικές θέσεις που εκπροσωπούνται σε αυτόν, συμφώνησε σε ένα
σημείο: ότι ο καλύτερος τρόπος για να ανακάμψει μια οικονομία που βασανίζεται
από μαζική ανεργία και χαμηλή κατανάλωση είναι να αυξηθεί η φορολογία!

Παράτολμη ιδέα

Το σχέδιο της Γερμανίας να θεραπεύσει τις πληγές της οικονομίας της,
λαμβάνοντας ακριβώς τα αντίθετα μέτρα από εκείνα που θα πρότειναν οι σύγχρονοι
οικονομολόγοι, αποτελεί σίγουρα μια πρωτοποριακή αλλά και παράτολμη ιδέα. Δεν
είναι τυχαίο ότι ο επικεφαλής οικονομολόγος της Goldman Sachs για διεθνή
θέματα, Jim Ο’ Neil, είπε πρόσφατα στην τηλεόραση ότι οι Γερμανοί πολιτικοί
παίρνουν αποφάσεις όχι μόνο σαν να μην καταλαβαίνουν τίποτε από οικονομία αλλά
και σαν να μην έχουν πιάσει ποτέ στα χέρια τους οικονομικό βιβλίο.

H νέα γερμανική κυβέρνηση αποφάσισε να επιβάλει μια από τις μεγαλύτερες
αυξήσεις φόρων στη μεταπολεμική ιστορία, βάζοντας στο στόχαστρο μια από τις
πιο ευαίσθητες πτυχές της οικονομίας: την κατανάλωση. Θα αυξήσει τον ΦΠΑ κατά
3% (από το 16% στο 19%) και θα μειώσει τις φορολογικές ελαφρύνσεις για αγορά
πρώτης κατοικίας. Επιπρόσθετα, για να μην κατηγορηθεί ότι τα μέτρα αυτά
πλήττουν τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα, θα χτυπήσει και τους πλούσιους
αυξάνοντας τον ανώτατο συντελεστή φορολόγησης από το 42% στο 45%.

«Διαφορετικοί οι Γερμανοί»

Μιλώντας πριν από λίγες ημέρες με έναν από τους μεγαλύτερους Γερμανούς
οικονομολόγους, του επεσήμανα ότι το ενδεχόμενο να μειωθεί η κατανάλωση ακόμη
περισσότερο, λόγω των υψηλότερων φόρων, δεν είναι απλά μια θεωρητική
πιθανότητα αλλά κάτι περισσότερο, όπως έχει αποδειχτεί σε άλλες χώρες που
πήραν αντίστοιχα μέτρα. «Μπορεί να συμβεί αυτό», απάντησε, «αλλά οι Γερμανοί
είναι διαφορετικοί. Όταν θα αυξηθεί η φορολογία, πιστεύω ότι οι καταναλωτές θα
αποκτήσουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και θα ξοδεύουν περισσότερα. Βλέπεις, εμείς
οι Γερμανοί ανησυχούμε σήμερα περισσότερο για τα ελλείμματα στην οικονομία
παρά για τα εισοδήματά μας».

H εμπειρία της Ιαπωνίας

Αν η πρόβλεψη αυτή βγει αληθινή και οι Γερμανοί αυξήσουν την κατανάλωση μετά
την αύξηση της φορολογίας από την κυβέρνηση Μέρκελ, αυτό θα είναι σίγουρα ένα
από τα πιο απροσδόκητα γεγονότα στην ιστορία των οικονομικών. Ποιες είναι,
όμως, οι πιθανότητες να πετύχει αυτό το πείραμα; H πιο παρεμφερής εμπειρία σε
αυτό που τώρα προσπαθεί να κάνει η Γερμανία είναι η αύξηση της φορολογίας που
επέβαλε η κυβέρνηση Χασιμότο στην Ιαπωνία το 1997. H ιαπωνική οικονομία
παρουσίαζε ήδη πολύ χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης επί πέντε συνεχή χρόνια (όπως
συμβαίνει στη γερμανική οικονομία μετά το 2001), αν και η κατανάλωση αυξανόταν
2,3% ετησίως, κατά μέσον όρο, από το 1991 έως το 1996. Τη χρονιά που
ακολούθησε, όμως, μετά τις αυξήσεις στη φορολογία, η κατανάλωση στην Ιαπωνία
υποχώρησε κατά 3%, και τα επόμενα πέντε χρόνια η μέση αύξηση μειώθηκε σε μόλις
0,2%. H κατάρρευση της κατανάλωσης στην Ιαπωνία μετά το 1997 προκάλεσε την
ασιατική οικονομική κρίση και τα μεγάλα προβλήματα που δημιούργησε.

Με άλλα λόγια, η αύξηση της φορολογίας, το 1997, ήταν πιθανότατα ένα από τα
πιο καταστροφικά κυβερνητικά μέτρα που έχουν επιβληθεί μετά τη δεκαετία του
’30. Αν στη Γερμανία συμβεί ό,τι και στην Ιαπωνία – πράγμα πολύ πιθανό – οι
φόροι της Μέρκελ θα καταδικάσουν τη Γερμανία σε ύφεση για το υπόλοιπο της
δεκαετίας και, πιθανότατα, μέσα στα επόμενα δύο χρόνια θα επιφέρουν οικονομική
κρίση στο μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Ευρώπης κατά τα πρότυπα της
ασιατικής κρίσης.

Μπορεί να πετύχει;

Τα προηγούμενα είκοσι χρόνια πολλές κυβερνήσεις κατάφεραν να διαχειριστούν τις
αυξήσεις στη φορολογία με τρόπο τέτοιο, ώστε να αυξηθεί η οικονομική ανάπτυξη
όπως έγινε, για παράδειγμα, στις ΗΠΑ επί Κλίντον, στα μέσα της δεκαετίας του
’90, και στη Βρετανία επί Θάτσερ το 1981. Είναι, όμως, δυνατόν η φορολόγηση
αυτή στη Γερμανία να αποδειχτεί επιτυχημένο μέτρο για την οικονομία; Υπάρχουν
κάποιες πιθανότητες να συμβεί αυτό.

Ο συνασπισμός στη Γερμανία έλαβε μια σοφή απόφαση: Αντί να επιβάλει αμέσως τις
αυξήσεις στη φορολογία, τις ανέβαλε μέχρι τον Ιανουάριο του 2007. Έτσι, είναι
πιθανό οι Γερμανοί καταναλωτές να αυξήσουν τις αγορές τους το επόμενο έτος,
ώστε να αποφύγουν την πρόσθετη φορολόγηση το 2007. Αυτό μπορεί να δώσει μια
προσωρινή ώθηση στην οικονομία του χρόνου, αλλά ενδεχομένως να πλήξει
σημαντικά την οικονομία το 2007, όπως είχε γίνει και στην Ιαπωνία πριν από
δέκα χρόνια.

Κι άλλες προϋποθέσεις

H ιστορία μάς έχει διδάξει ότι, για να φέρει ανάπτυξη η αύξηση των φόρων, θα
πρέπει να συντρέχουν και άλλες προϋποθέσεις: να υποτιμηθεί το εθνικό νόμισμα
και να μειωθούν τα επιτόκια. Αν η αύξηση της φορολογίας στη Γερμανία
συνοδευόταν από μια δραματική μείωση των ευρωπαϊκών επιτοκίων και υποτίμηση
του ευρώ, ίσως να σημειωνόταν σημαντική οικονομική ανάπτυξη στη χώρα.
Δυστυχώς, όμως, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα – εκτός κι αν συμβεί κάποιο…
θαύμα – φαίνεται να ετοιμάζεται να ανεβάσει τα επιτόκια. Όπως διαμορφώνονται
οι συνθήκες, είναι πια πολύ πιθανό η Γερμανία να χάσει τη δεκαετία αυτή κατά
τον ίδιο τρόπο που την έχασε τότε η Ιαπωνία.

© The Times, 2005

Ο Anatole Kaletsky είναι αρθρογράφος στους «Τάιμς» του Λονδίνου.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ