TPITH AΠOΨH Mεταρρύθμιση για γνώση

Από την «αλλαγή» στον «εκσυγχρονισμό», στη «μεταρρύθμιση» – άσχετα από τις
αποχρώσεις στις έννοιες των λέξεων, η κοινή γνώμη προσδοκά πρωτοβουλίες για
την ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη, την απασχόληση, την κοινωνική πρόοδο.

Μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί π.χ. για τη φορολογία των επιχειρήσεων ή τις
εργασιακές σχέσεις ενισχύουν μόνον βραχυχρόνια το επενδυτικό κλίμα. H
πραγματική πρόκληση όμως βρίσκεται στην αντιμετώπιση χρόνιων προβλημάτων όπως
η γραφειοκρατία, η πολυνομία, η σπατάλη και η διαφθορά στον δημόσιο τομέα.
Βρίσκεται ακόμη στην προχειρότητα των κυβερνητικών σχεδιασμών, στην αδυναμία
προσαρμογής στις διεθνείς αλλαγές, στις αγκυλώσεις του εκπαιδευτικού
συστήματος και στην απώλεια των ευκαιριών που διαμορφώνονται από τις νέες
τεχνολογίες.

Στους παγκόσμιους ρυθμούς ανάπτυξης τις πρώτες θέσεις δεν κατέχουν οι χώρες
που στηρίζουν την ανάπτυξη και την απασχόληση στο χαμηλό κόστος εργασίας,
τα φορολογικά κίνητρα, τα έσοδα από τις Βρυξέλλες.
Αντιθέτως, διακρίνονται όσες επενδύουν στη γνώση, τις
δεξιότητες, την έρευνα και την καινοτομία.

Έτσι, οι οικονομικοί αναλυτές της Δύσης ανησυχούν για τον αυξανόμενο
ανταγωνισμό από την Ινδία και την Κίνα. Θεωρούν μάλιστα ότι η Ινδία θα
διατηρήσει ισχυρότερους ρυθμούς ανάπτυξης από την Κίνα, καθώς έχει περισσότερο
ευέλικτες εκπαιδευτικές υποδομές. Ακόμη κι όταν απολέσει το πλεονέκτημα του
χαμηλού εργατικού κόστους, αυξήσει τις κοινωνικές δαπάνες, εισχωρήσουν τα
δυτικά καταναλωτικά πρότυπα στην κοινωνία της, θα μπορεί να ανανεώνει τα
πλεονεκτήματά της στον διεθνή ανταγωνισμό με την παραγωγή καινοτομιών στα
πανεπιστήμιά της.

Χαρακτηριστική είναι η σχέση των ινδικών πανεπιστημίων με τις τράπεζες. Αφορά
κυρίως δύο σκέλη: Πρώτον, την προσφορά πολύ χαμηλότοκων σπουδαστικών δανείων
με περίοδο χάριτος που λήγει μετά την έναρξη άσκησης επαγγέλματος του
αποφοίτου και, δεύτερον, τη χρηματοδότηση επιχειρηματικών ιδεών που
γεννιούνται από τη συνεργασία καθηγητών και σπουδαστών στα πανεπιστημιακά
εργαστήρια. Συνήθη πρακτική αποτελεί η χρηματοδότηση πανεπιστημιακών
εργαστηρίων από επιχειρήσεις και κοινωνικούς φορείς για τη δημιουργία ειδικών
εκπαιδευτικών προγραμμάτων με ταυτόχρονη δέσμευση για πρόσληψη προκαθορισμένου
αριθμού αποφοίτων.

Στον τόπο μας τέτοιες προχωρημένες προσεγγίσεις θα προσέκρουαν στις
παραισθήσεις μας π.χ. για τη δήθεν δωρεάν παιδεία ή τη δήθεν
ανεξαρτησία των AEI από οικονομικά συμφέροντα. Εδώ συμβιβαζόμαστε με την
ιδέα των αποκομμένων από την κοινωνία και τις παραγωγικές δυνάμεις της
πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Οι εκάστοτε κυβερνήσεις αποδέχονται, συντηρούν την
αναντιστοιχία των σπουδαστικών προγραμμάτων με τις ανάγκες της απασχόλησης.

Ποια λοιπόν η προοπτική ανάδειξης των AEI σε φορείς αιχμής στην έρευνα, τη
μεταφορά τεχνολογίας, την καινοτομία, τη σύγχρονη οργάνωση των επιχειρήσεων,
τον σύγχρονο τρόπο διαχείρισης των προβλημάτων της κοινωνίας; Αυτή η
μεταρρύθμιση προϋποθέτει τον «απολαϊκισμό» του δημόσιου διαλόγου,
έντιμο εθνικό διάλογο για την Παιδεία, συνέπεια και συναντίληψη που
θα υπερβαίνει κομματικές μικροσκοπιμότητες και προσεγγίσεις «ευκαιρίας».

Μέρος της ευθύνης ανήκει στην πανεπιστημιακή κοινότητα, κυρίως όμως ανήκει
στις ηγεσίες των κομμάτων. H αντιπολίτευση έχει περιθώρια και χρέος για
δημιουργική κριτική και δημοσιοποίηση σοβαρών προτάσεων. Λάθος και απογοήτευση
για πολλούς νέους Έλληνες όταν επιλέγει τη γενική άρνηση, την ολοκληρωτική
πολεμική αντί για προτάσεις. Όπως είπαμε και με το «μεταρρυθμιστικό»
εγχείρημα, εκεί όπου όφειλε να αναζητήσει και να παράξει προτάσεις που θα
άμβλυναν τις επιπτώσεις των νέων μέτρων κυρίως στις ευαίσθητες ομάδες των μη
προνομιούχων.

Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος.