Bία στη βία της καταστολής

«Οι μετανάστες καίνε το Παρίσι». «Ένας μετανάστης είπε ότι αν εκλεγεί πρόεδρος
ο Σαρκοζί θα γίνει πόλεμος στη Γαλλία». Ωστόσο, παρά το ότι και στις δύο
περιπτώσεις οι μετανάστες ήταν ανήλικοι, η ιδιότητά τους αυτή διόλου
αποθάρρυνε τους δημοσιογράφους από το να σχηματίσουν και να σερβίρουν έτοιμα
στερεότυπα.

Ο Συνήγορος του Πολίτη στην Ειδική του Έκθεση για την κράτηση και την απέλαση
αλλοδαπών ανηλίκων, επισημαίνει ότι η ιδιότητα των ανηλίκων υποχωρεί έναντι
εκείνης του «λαθρομετανάστη». Έτσι οι ανήλικοι, οι οποίοι ακόμη και αν έχουν
γεννηθεί στην Ελλάδα μπορεί να απελαθούν, συναντούν στο πρόσωπο εκείνου που
είναι ταγμένος να τους προστατεύσει – δηλαδή στην πολιτεία-αστυνομία – τον
θεσμικό παραβιαστή των δικαιωμάτων τους. H ίδια που μεταχειρίζεται τους
πρόσφυγες σαν δύσοσμους σάκους σκουπιδιών σε κοντέινερς ή ενίοτε ως σάκους
πυγμαχίας.

Στο δίπολο ένταξη/αποκλεισμός ή κυρίαρχοι/κυριαρχούμενοι, εκείνο που οδηγεί σε
αυτή την κατάταξη των ανθρώπων και την πρόταξη της μιας ή της άλλης κοινωνικής
και νομικής ιδιότητας, είναι η άρρητη ταξινόμηση σε μια κλίμακα ιεραρχίας,
αξιών και φορέων δικαιωμάτων.

Στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Αποτελώντας σήμερα στον πλανήτη εκείνη την
έκφραση δημοκρατικής πολιτείας, στην οποία στρέφονται τα βλέμματα και οι
προσδοκίες δισεκατομμυρίων, οι εξουσιάζοντες με τη σιωπηρή τεκμαιρόμενη
συναίνεση ή τη χειραγώγηση της πλειοψηφίας επιδίδονται στο παιχνίδι της
λαθροχειρίας και της αλλαγής της σειράς και ιεραρχίας των κομματιών. Ο
επιδέξιος παίκτης των αξιών και των δικαιωμάτων – ενώ θα έπρεπε να είναι ο
εγγυητής τους – κινδυνεύει σε αυτό το εγχείρημα να ρίξει ολόκληρο το
ντόμινο…

Τότε, η απόρριψη της Ευρωπαϊκής Συνταγματικής Συνθήκης αποδίδεται μονοδιάστατα
στην εσωστρέφεια και στον εθνοκεντρισμό των Ευρωπαίων πολιτών και η ευρωπαϊκή
πολιτική τάξη επιδίδεται σε αγώνα πλειοδοσίας για το «λαϊκό μήνυμα» κλείνοντας
το μάτι στον τηλεοπτικό «δήμο».

Τότε, η δημοσιονομική εξυγίανση με κατάφωρη κοινωνική αδικία προβάλλεται ως
θέσφατο που έχει μια και μόνη εφικτή έκβαση-λύση.

Τότε η ανεργία προβάλλεται ως φυσικό φαινόμενο που δεν εξαρτάται άμεσα από την
κρατική πολιτική και η υπερκερδοφορία (ακόμη και μέσα από την κυνική
τοκογλυφία σε βάρος των αδυνάμων) επιβάλλεται ως ανάγκη για τη διάχυση του
πλούτου μέσα από μελλοντικές παραγωγικές επενδύσεις (που δεν εκπληρώνονται
ποτέ σαν μεταχρονολογημένες ακάλυπτες επιταγές), αντί για τη χυδαία και
αλαζονική υπερκατανάλωση.

Τότε η εξαθλίωση και η γκετοποίηση των κοινωνικών ομάδων καθίσταται
αναπόφευκτη εξέλιξη της αποτυχίας των (μη) πολιτικών για «κοινωνική ένταξη»
των εθνοπολιτισμικά ασύμβατων πληθυσμών.

Τότε η κρίση της πολιτικής τάξης και η αναδιάρθρωση των σχέσεων εξουσίας και
των ελίτ πρόθυμα βαφτίζεται διαφθορά και διαπλοκή, όπου το πρόβλημα γίνονται
τα πρόσωπα και όπου η καταγγελία παραδόξως νομιμοποιεί, αν δεν προτρέπει, τους
πολίτες να παραβούν και αυτοί τη νομιμότητα (cosi fan tutti).

Τότε η ιεράρχηση των αξιών και των κοινωνικών αγαθών γίνεται ξανά ζητούμενο
για μια επανασύσταση της δημοκρατικής συναίνεσης. Μόνο που δεν προτάσσεται ή
προωθείται πολιτικά, όταν οι θεσμοί έχουν χάσει τον στόχο τους υποσκάπτοντας
έτσι και τον λόγο ύπαρξής τους. Αντίθετα, σαν αέριο που εκτινάσσεται υπό
πίεση, προ-πολιτικές ατομικές και συλλογικές στάσεις, όπως η ματαίωση και η
οργή των νέων ανθρώπων. Οι οποίοι υποτίθεται ότι είναι το πολυτιμότερο
συλλογικό κεφάλαιο… Μήπως μόνο οι γόνοι ορισμένων κοινωνικών ομάδων;
παίρνουν μορφές φαινομενικά παράλογες και αυτοκαταστροφικές σε μια εκρηκτική
ανάγκη για κοινωνική μεταβολή.

Όταν μια πολιτεία αποφεύγει να δώσει στα κοινωνικά ζητήματα πολιτικό χαρακτήρα
και διέξοδο, αμφισβητώντας την ίδια τη νομιμοποίηση του δημοκρατικού διαλόγου
για κεντρικά διακυβεύματα και επιλογές της κοινωνικής οργάνωσης, και
αφαιρώντας το έδαφος, όπου αναπτύσσεται η δημοκρατική δημόσια σφαίρα (δηλαδή
«κάτω από τα πόδια μας»), προτάσσοντας μόνο την καταστολή, τότε μοιραία οι
απαντήσεις που θα λάβει θα είναι κι αυτές άρνηση της πολιτικής και του
διαλόγου. Εν προκειμένω, σκέτη βία. Τότε, οι εμπρησμοί που υφίστανται και
ανταποδίδουν οι αποκλεισμένοι αντιστοιχούν στην πυρπόληση της κοινωνικής
συμβίωσης από τους θεσμικούς εμπρηστές της.

Ο Μίλτος Παύλου είναι κοινωνιολόγος.