Πρόσωπα Mελετώντας τους ανθρώπους και τη ζωή

«Σε όλη μου τη ζωή ήμουν συνδεδεμένος με την Ινδία, πέρασα 11 χρόνια
μελετώντας αρχαία κείμενα στα σανσκριτικά», λέει ο Αμάρτυα Σεν. Ποτέ άλλοτε,
όμως, ο Νομπελίστας οικονομολόγος δεν είχε συγκεντρώσει τις σκέψεις του για
την Ινδία σε ένα βιβλίο.

Αμάρτυα Σεν. Ο Νομπελίστας οικονομολόγος συγκέντρωσε σε ένα βιβλίο τις σκέψεις του για την Ινδία

Το βιβλίο έχει τίτλο «Ο Διαλεκτικός Ινδός» και κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες
Πολιτείες από τις Εκδόσεις Farrar, Straus and Giroux. «Πάντα μου άρεσε να
συζητώ με τους ανθρώπους», λέει ο 72χρονος Σεν στον δημοσιογράφο του Νιούζουικ
που τον συνάντησε στο σπίτι του, στο Κέμπριτζ της Μασαχουσέτης. «Αρχικά ήθελα
να γίνω φυσικός, αλλά τα πολιτικά μου ενδιαφέροντα με οδήγησαν στην
οικονομία», γράφει στο βιβλίο του, που είναι μια συλλογή 16 δοκιμίων.

Δύο γεγονότα σημάδεψαν τα παιδικά χρόνια του Σεν. Το ένα ήταν η Μεγάλη Πείνα
της Βεγγάλης, το 1943, που σκότωσε χιλιάδες ανθρώπους. Το άλλο ήταν η
θρησκευτική βία που συνόδευσε τη διχοτόμηση της Ινδίας, το 1947. Ο νεαρός
Αμάρτυα – το όνομά του σημαίνει «αθάνατος» – είδε μια μέρα έναν αιμόφυρτο
Μουσουλμάνο εργάτη να παραπατά έξω από το σπίτι του. Τον είχαν μαχαιρώσει
επειδή είχε έλθει στη «λάθος» γειτονιά να ζητήσει δουλειά για να θρέψει την
οικογένειά του. Αυτό το μείγμα οικονομικών, πολιτικής και ηθικής διαμόρφωσε
από νωρίς το πνεύμα του Σεν.

Ο Σεν στέκεται επικριτικά απέναντι στην έμφαση που δίνει η Δύση στον
θρησκευτικό χαρακτήρα της Ινδίας, αγνοώντας έτσι την εντυπωσιακή επιστημονική,
ορθολογιστική, μαθηματική και λαϊκή κληρονομιά της χώρας. Ακόμη πιο αρνητικός
είναι όμως απέναντι στους ινδουιστές φονταμενταλιστές της χώρας του. «Θεωρώ
την Ινδία έναν τεράστιο πολιτισμό, τον οποίο προσπαθούν να μειώσουν οι
φανατικοί», τονίζει, αναφερόμενος στο κίνημα Hindutva («Ινδουιστικότητα») που
προσπαθεί να προωθήσει σε ολόκληρη τη χώρα μια αυστηρή ινδουιστική ταυτότητα.

Σε ό,τι αφορά την ινδική δημοκρατία, ο συγγραφέας δεν κρύβει τις επιφυλάξεις
του. Εξαίρει μεν το επίτευγμα της Ινδίας να αποφύγει τους λιμούς που
σημειώνονταν τον καιρό της αποικιοκρατίας, επισημαίνει όμως ότι αυτό δεν
σημαίνει πως έχει λυθεί το πρόβλημα της χρόνιας και ενδημικής πείνας.

Το επόμενο βιβλίο του Σεν θα αφορά «την ταυτότητα και τη βία. Θα είναι μια
πολιτική ανάλυση της τρομοκρατίας στον σημερινό κόσμο, θα εξετάζει τον τρόπο
με τον οποίο η υψηλή θεωρία τροφοδοτεί τη χαμηλή πολιτική». Όπως λέει, το να
είσαι Ινδός δεν σε αποκλείει από το να είσαι κοσμοπολίτης. «Αισθάνομαι εξίσου
οικεία στο Σαντινικετάν, στο Κέμπριτζ της Μασαχουσέτης, στο Κέμπριτζ της
Αγγλίας ή στην Ιταλία», λέει. «Αν έπρεπε να διαλέξω έναν από αυτούς τους
τόπους και να ζω μονάχα εκεί, θα το θεωρούσα μεγάλη απώλεια».