Ο Hρακλής στην καρδιά της Θήβας

Το κενοτάφιο των παιδιών του Ηρακλή – ένα από τα σημαντικά τμήματα του ιερού τεμένους που ανακαλύφθηκε στην καρδιά της Θήβας – αποκαλύφθηκε κάτω από τη δωρική κιονοστοιχία που φαίνεται στη φωτογραφία

Είναι ίσως ένας από τους αρχαιότερους τόπους λατρείας του Ηρακλή και βρίσκεται
στην καρδιά της Θήβας. Στην οδό Πολυνείκους 13, μόλις 200 μέτρα νοτίως των
Ηλεκτρών Πυλών, έξω από τα τείχη της αρχαίας πόλης, όπως μαρτυρά και ο
κορυφαίος λυρικός ποιητής Πίνδαρος. Εκεί όπου η αρχαιολογική σκαπάνη, ανάμεσα
σε άλλα, έχει αποκαλύψει όχι μόνο το «κενοτάφιο» των παιδιών του Ηρακλή, αλλά
και αναρίθμητα έγχρωμα κομμάτια πήλινων αγγείων γεμάτα με άλλοτε ζωγραφισμένες
και άλλοτε εγχάρακτες αφιερωματικές επιγραφές στον Ηρακλή και τα παιδιά του.
Ευρήματα που όχι μόνο θεωρούνται από τους επιστήμονες σπάνια, αλλά αποτελούν
και τον μίτο που συνδέει τον μύθο με την Ιστορία.

«Ξεκαθαρίστηκε η ταυτότητα του χώρου, καθώς τα ευρήματα έχουν λατρευτικό
χαρακτήρα και όχι οικιστικό», λέει στα «NEA» ο προϊστάμενος της Θ’ Εφορείας
Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Βασίλης Αραβαντινός, ο οποίος διευθύνει
τη συγκεκριμένη ανασκαφή, με αφορμή τη χθεσινή ομιλία του στο Εθνικό
Αρχαιολογικό Μουσείο με θέμα «Ηρακλής και Ηρακλείδες στη Θήβα: μύθοι,
λατρείες, ανασκαφές», για τα ευρήματα που έχουν αρχίσει από πέρυσι να έρχονται
στο φως και στην αρχή ταυτίστηκαν με την οικία του Αμφιτρύωνα, τόπο γέννησης
του Ηρακλή, ο οποίος «δεν αποκλείεται να βρίσκεται κοντά».

«Το τέμενος που είναι αφιερωμένο στον Ηρακλή πρέπει να ιδρύθηκε περί το
τέλος 8ου αι. π.X., δηλαδή την εποχή που έχει γραφεί η “Θεογονία” του Ησιόδου
και χρησιμοποιήθηκε περίπου έως το 480 π.X.», προσθέτει. Τι σημαίνει αυτό;
«Πολλά, και πώς διαπιστώνουμε ότι η λατρεία του Ηρακλή αρχίζει την εποχή που ο
κόσμος έχει αρχίσει να αφομοιώνει τα έπη και τους μύθους και σταματά εξαιτίας
ενός σημαντικού ιστορικού γεγονότος, για να μεταφερθεί αργότερα σε άλλο σημείο
της πόλης σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία τον 2ο αι. μ.X.», εξηγεί ο κ.
Αραβαντινός.

«Επιπλέον το 479 π.X. γίνεται η μάχη των Πλαταιών, που ορίζει το τέλος των
Περσικών Πολέμων και σηματοδοτεί την τιμωρία των Θηβαίων που μήδισαν. Στο
πλαίσιο αυτό καταστρέφεται ό,τι υπάρχει εκτός των τειχών της Θήβας, μαζί τους
βεβαίως και το τέμενος του Ηρακλή. H καταστροφή είναι τόσο μεγάλη που δίνει
την εντύπωση πως οι Έλληνες θέλησαν να εκδικηθούν τον Ηρακλή, που προστάτευε
την πόλη».

«Κλειδί» ένα χάλκινο αγαλματίδιο

Στην αποκάλυψη της ταυτότητας του τεμένους βοήθησε ένα χάλκινο αγαλματίδιο της αρχαϊκής εποχής, το οποίο απεικονίζει τον Ηρακλή να παλεύει με το λιοντάρι της Νεμέας

Στα 335 τ.μ. του οικοπέδου – η τύχη του οποίου θα κριθεί προσεχώς από το
Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο – βρισκόταν μία πανάρχαια εσχάρα με πλήθος
προσφορών, ένας ταφικός περίβολος των αρχαϊκών χρόνων όπου και το κενοτάφιο
των παιδιών του Ηρακλή με προσφορές (σύμφωνα με τον μύθο, τα σκότωσε ενώ
βρισκόταν σε κατάσταση μανίας), δύο τετράγωνοι μονολιθικοί βωμοί που
τοποθετήθηκαν πάνω στα λείψανα του τεμένους μετά τα Περσικά και πλούσιο
αρχιτεκτονικό υλικό από ναό του τέλους του 7ου αιώνα π.X. που πιθανόν
«κρύβεται» κάτω από γειτονικό οικόπεδο, σύμφωνα με τον διευθυντή της
ανασκαφής. Στα εντυπωσιακότερα συγκαταλέγεται ένα πήλινο κεφάλι – πιθανόν του
Ηρακλή – που ίσως ανήκε σε άγαλμα με ξύλινο σώμα, όπως και η πώρινη δαιδαλική
κόρη του 7ου αι. π.X. Στην αποκάλυψη της ταυτότητας του χώρου βοήθησε ένα
χάλκινο αγαλματίδιο της αρχαϊκής εποχής, το οποίο απεικονίζει τον Ηρακλή να
παλεύει με το λιοντάρι της Νεμέας, ενώ εντυπωσιακά είναι και τα έγχρωμα
κομμάτια αγγείων (όστρακα) με πράξεις και άθλους του ημίθεου μαζί με τις
δεκάδες αναθηματικές επιγραφές χαραγμένες σε χάλκινα ελάσματα.