Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Στα ψιλά της διεθνούς ειδησεογραφίας πέρασε η είδηση ότι την περασμένη
εβδομάδα οι Ισπανοί έστειλαν στρατό για να σταματήσουν τους λαθρομετανάστες να
μπουν σε ισπανικό έδαφος. Μάθαμε απλώς πως (τουλάχιστον) πέντε Αφρικανοί
σκοτώθηκαν και δεκάδες τραυματίστηκαν, όταν προσπάθησαν να περάσουν μαζικά τα
συρματοπλέγματα στα ισπανικά σύνορα… Εδώ που τα λέμε, με τόσους καμικάζι και
Κατρίνες, τέτοιες ειδήσεις μοιάζουν πλέον με ανακοινώσεις ρουτίνας. Ο κόσμος
πάσχει από υπερκορεσμό σε καταστροφές, θανάτους και χάος: δεν έχει πια την
«πολυτέλεια» της συμπόνιας…

Μια και μιλάμε, όμως, για ιστορίες με σύνορα και συρματοπλέγματα, θέλω να
γυρίσω κάποια χρόνια πίσω και να διηγηθώ ένα μικρό επεισόδιο με τα σύνορα του
ολοκληρωτισμού (όπως τα έζησα στην Αλβανία). Είναι μια ιστορία από τα παιδικά
μου χρόνια, τότε που τα καλοκαίρια πηγαίναμε για διακοπές στις ακτές της
Αδριατικής Θάλασσας. Το ολοκληρωτικό καθεστώς είχε γεμίσει ακόμα και τις
παραλίες με τα περίφημα μπούνκερ: τα οποία περίμεναν καρτερικά την εισβολή του
εχθρού… Έτσι κι αλλιώς, εμείς τον εχθρό τον περιμέναμε από παντού, αλλά
φαίνεται πως ο πιο τρομακτικός εχθρός ήταν εκείνος που θα μας ερχόταν από τη
θάλασσα… Αντί του τρομακτικού εχθρού, όμως, η θάλασσα έφερνε διάφορα ταπεινά
αντικείμενα από τον «κόσμο-πέρα-από-τα-σύνορα»: σάπιους σάκους, άδεια
μπουκάλια Coca-Cola, μπιντόνια απορρυπαντικών κ.λπ…

Συχνά, οι άνθρωποι έπαιρναν τα ταπεινά αυτά αντικείμενα και διακοσμούσαν τα
σπίτια τους… Θυμάμαι μια εξαδέλφη μου, η οποία τρελάθηκε από τη χαρά της
όταν βρήκε στη θάλασσα ένα πράσινο άδειο μπιντόνι, σε καλή κατάσταση
μάλιστα… Ένας Θεός ξέρει ποιος το είχε πετάξει στην άλλη πλευρά της
θάλασσας, χωρίς να φανταστεί πως θα μετατρεπόταν σε φετίχ. Πάνω του υπήρχε
ακόμα το λογότυπο της εταιρείας, ένα γυναικείο εσώρουχο χέρι χέρι με ένα
ανδρικό, και τα δυο «γδαρμένα» από το θαλασσινό νερό, γιατί είχαν κάνει μακρύ
ταξίδι, καθώς φαίνεται. Το πήρε λοιπόν η εξαδέλφη μου το μπιντόνι των
απορρυπαντικών και μαζί με τη μάνα της αποφάσισαν να το τοποθετήσουν στην πιο
περίοπτη θέση του καθιστικού, λες και επρόκειτο για σπάνιο πίνακα του Βαν
Γκογκ ή του Πικάσο… Υπήρχε κάτι το απέραντα κωμικό και τραγικό σε όλα αυτά.
Αλλά, αν σκαλίσει κανείς με προσοχή πίσω από αυτή την τραγελαφικότητα, ίσως
ανακαλύψει κάτι πέρα για πέρα ανθρώπινο: το πάθος των ανθρώπων να κρατήσουν
την επαφή με τον «κόσμο-πέρα-από-τα-σύνορα». Όπως ο φυλακισμένος λατρεύει και
τα πιο ταπεινά αντικείμενα του κόσμου έξω από τα σίδερα, γιατί του θυμίζουν
την ελευθερία, έτσι και οι άνθρωποι με αυτό τον κωμικο-τραγικό τρόπο μάζευαν
«αποδείξεις» πως ο «κόσμος-πέρα-από-τα-σύνορα» υπάρχει. Ήταν κι αυτός ένας –
ίσως ασυνείδητος – τρόπος για να αψηφήσει κανείς την απόλυτη απομόνωση από τον
έξω κόσμο, την παράνοια και τα αδιαπέραστα σύνορα. Ένας τρόπος για να
«υποσχεθεί» στον εαυτό του και στους άλλους πως μια μέρα όλη αυτή η τρέλα θα
τελειώσει…

Και πραγματικά, μια μέρα η τρέλα αυτή τελείωσε. Τα σύνορα του ολοκληρωτισμού
κατέρρευσαν. Αλλά ξαφνικά τα σύνορα «άλλαξαν» τους ρόλους. Σαν ηθοποιοί, που
υποχώρησαν για μια στιγμή στα παρασκήνια και επέστρεψαν επί σκηνής με εντελώς
αλλιώτικα ρούχα. Κάποτε ήταν αδιαπέραστα τα σύνορα του ολοκληρωτισμού.
Χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν προσπαθώντας να τα περάσουν, προσπαθώντας να φτάσουν
στον «κόσμο-πέρα-από-τα-σύνορα», στον «ελεύθερο κόσμο». Σήμερα, τα πρώην
σύνορα του ολοκληρωτισμού είναι σχεδόν αφύλαχτα. Ενώ εκείνα του «ελεύθερου
κόσμου» γίνονται όλο και πιο αδιαπέραστα… Και, επιπλέον, φονικά… Ποτέ στη
νεώτερη Ιστορία της Δύσης δεν αντιμετώπισε κανείς τους επίδοξους μετανάστες με
πολεμικά πλοία και ταξιαρχίες… Καλώς ήρθατε, αγαπητοί σύντροφοι, στη μεγάλη
«επιστροφή των (αιματηρών) συνόρων»!