Άντεξε ηφαίστεια και σεισμούς, αλλά τη βροχή;

Ο πρώτος χάρτης και μια ζωντανή απεικόνιση της ίδιας της πόλης του Ακρωτηρίου πριν από την καταστροφή όπως έχει αποτυπωθεί σε μια μεγάλη πολύχρωμη τοιχογραφία από το Σπίτι του «Καπετάνιου» παρουσιάζει μια πάνδημη γιορτή μέσα στη θάλασσα, απέναντι από την πόλη, που μοιάζει με πολύχρωμο παραδοσιακό κυκλαδίτικο οικισμό, χτισμένο στο φυσικό ανάγλυφο μιας σειράς λόφων με έντονα ηφαιστειακά χρώματα. Διακρίνεται ένα ποτάμι

Έκκληση να δοθεί τέλος στην αδράνεια των κρατικών υπηρεσιών και να παρασχεθούν
άμεσα πρώτες βοήθειες στα τραυματισμένα μνημεία που βρίσκονται κάτω από το
τμήμα του στεγάστρου που κατέρρευσε, επειδή αυτά κινδυνεύουν άμεσα από την
κακοκαιρία και ειδικά τις βροχές, απηύθυνε με σύντομη δήλωσή του ο διευθυντής
της ανασκαφής κ. Χρίστος Ντούμας, ο οποίος υπογράμμισε: «Αυτό μπορεί να γίνει
από την εργολήπτρια εταιρεία χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο τα δεδομένα που
χρειάζεται η εισαγγελική αρχή για την εξαγωγή πορίσματος». H άψητη πλίνθος που
είναι το βασικό υλικό κατασκευής των οικοδομημάτων της πόλης, μπορεί με τη
βροχή και την υγρασία να μετατρέψει τους όρθιους τοίχους σε λάσπη και να
υπονομεύσει τα θεμέλια των κτιρίων.

Ήδη από την πρώτη ημέρα διαπιστώθηκε ότι κατέρρευσε εξαιτίας της πρόσκρουσης
ένας από τους τέσσερις πυλώνες της Δυτικής Οικίας και ότι υπήρξαν ζημιές
απροσδιόριστης έκτασης, αφού ακόμα απαγορεύεται η είσοδος των αρχαιολόγων στον
«τόπο του εγκλήματος». Τι ήταν όμως η Δυτική Οικία – ορισμός συμβατικός για
ένα διώροφο κτιριακό συγκρότημα που ήταν όμως πολύ διαφορετικό από αυτό που
εννοούμε σήμερα σπίτι. Κάτω από το φως των πρόσφατων ερευνών αποκαλύπτεται ότι
η πόλη στο Ακρωτήρι δεν ήταν απλώς μια προϊστορική Πομπηία, αλλά εκφράζει ένα
μοναδικό «πρωτοαστικό» μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης, που συνεχίζει να
ερευνάται από επιστήμονες πολλών ειδικοτήτων. Ας δούμε μερικά κεντρικά σημεία:

H διώροφη Δυτική Οικία (αριστερά) βρίσκεται ακριβώς κάτω από το σημείο πτώσης του στεγάστρου και μπροστά στην κεντρική τριγωνική πλατεία του Οικισμού

Όταν στην αρχαία Αθήνα οι άνθρωποι ζούσαν ακόμα σε πλίθινα σπιτάκια και
καλύβια, πριν από 3.650 χρόνια στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης ανθούσε μια
τεράστια πόλη με λιμάνι, πολυώροφα κτίρια, γραφή, πολυάσχολους ανθρώπους και
προηγμένο πολιτισμό. Μια ζωντανή πόλη που θάφτηκε κάτω από τη γη μέσα σ’ ένα
βαθύ στρώμα λάβας και ηφαιστειακής στάχτης και βρέθηκε ασύλητη, όπως την
άφησαν οι κάτοικοι που την εγκατέλειψαν λίγο πριν μια τεράστια ηφαιστειακή
έκρηξη εξαφανίσει τα 2/3 του νησιού, το 1620 π.X.

Έτσι ασύλητη και σφραγισμένη την ανακάλυψε κάτω από τη στάχτη ο Σπυρίδων
Μαρινάτος το 1967. Σ’ αυτήν άφησε την τελευταία του πνοή ο αρχαιολόγος το
1974, αφού φρόντισε να την σκεπάσει μ’ ένα πρόχειρο άχαρο προστατευτικό
μεταλλικό στέγαστρο, διότι το βασικό υλικό κατασκευής των διώροφων, τριώροφων
και ενίοτε τετραώροφων σπιτιών ήταν άψητες πλίνθοι και το εύρημα θα κινδύνευε
να λειώσει αν έμενε εκτεθειμένο στον άνεμο και τη βροχή.

Κοιτίδα ενός πρώιμου καπιταλισμού

O διευθυντής της ανασκαφής κ. Χρίστος Ντούμας έκανε έκκληση να παρασχεθούν άμεσα πρώτες βοήθειες στα τραυματισμένα μνημεία της πόλης του Ακρωτηρίου, την οποία χαρακτηρίζει «κοιτίδα ενός πρώιμου καπιταλισμού»

Είναι άγνωστο το όνομα αυτής της πόλης. Όμως τα έργα μένουν. H ζωή, η
κοινωνία, η οικονομία, οι εκδηλώσεις του βίου διαβάζονται σαν πλούσια
εικονογραφημένο βιβλίο σ’ όποιον διασχίσει την τεράστια ανασκαφή των περίπου
20 στρεμμάτων. Όπως υπολογίζεται, αυτά αντιστοιχούν μόλις στο 3% της έκτασης
της πόλης, αλλά καλύπτουν το κέντρο της. Ανάκτορο δεν έχει βρεθεί, ίσως γιατί
ποτέ δεν υπήρξε. Υπάρχουν όμως τεράστια κτιριακά συγκροτήματα με δεκάδες
δωματίων, με WC, με τέλειο αποχετευτικό σύστημα, κλιμακοστάσια, εργαστήρια και
απέραντες αποθήκες.

Ο συνεχιστής της ανασκαφής Χρίστος Ντούμας διέκρινε ενδείξεις ότι αυτή η πόλη
ήταν η κοιτίδα ενός πρώιμου καπιταλισμού. Ήταν η πολυτελής έδρα μιας κοινωνίας
εφοπλιστών και κέντρο μεταποιητικής οικονομίας. Δεν διέθετε τεράστιες εκτάσεις
για την ανάπτυξη μιας αγροτικής οικονομίας, αλλά εμπορικό στόλο, που μετέφερε
προϊόντα για λογαριασμό άλλων. Τα πολυώροφα κτίρια της πόλης ήταν κατοικίες
αλλά και εργοστάσια. Ήταν ακόμα μια πόλη εμπορίου που συγκέντρωνε χιλιάδες
τυποποιημένα αγγεία, πίθους και δοχεία των τοπικών εργαστηρίων κεραμικής ικανά
να χωρέσουν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες λαδιού, κρασιού και σιτηρών απ’ όσες θα
απαιτούσαν οι ανάγκες της ζωής της πόλης.

H κατασκευή του μοιραίου βιοκλιματικού στεγάστρου που κατέπεσε, οδήγησε σε
ανασκαφές σε μεγάλο βάθος προκειμένου να στηριχθούν οι 95 χαλύβδινοι πάσσαλοι
και πυλώνες και προκάλεσε αρχαιολογικές ανακαλύψεις για την ιστορία της πόλης
που διαφορετικά θα έμεναν άγνωστες για πάντα. Ο οικισμός στο Ακρωτήρι υπήρχε
από τη νεολιθική εποχή, την 5η χιλιετία π.X. Τότε ήταν ένα ψαροχώρι των
Κυκλάδων που εξελίχθηκε σε αξιόλογο παράκτιο οικισμό κατά την 3η χιλιετία π.X.
και σε ακμαίο λιμάνι, σε τόπο συνάντησης και ώσμωσης του κυκλαδικού πολιτισμού
με τον μινωικό πολιτισμό της Κρήτης. H πόλη δοκιμάστηκε από μεγάλο σεισμό στις
αρχές του 17ου αιώνα π.X. και ξαναχτίστηκε ακόμα πιο μεγαλοπρεπής και πλούσια
διακοσμημένη, για να φθάσει στη μεγαλύτερη ακμή της ακριβώς την εποχή της
καταστροφής.

Πολυτέλεια και πολυχρωμία

Είδη εισηγμένα από τα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου, την Αίγυπτο, τη Συρία και
που εγκαταλείφθηκαν από τους κατοίκους μέσα στα σπίτια, και κυρίως οι
τοιχογραφίες φωτογραφίζουν μια εξελιγμένη αστική κοινωνία με εκλεπτυσμένες
συνήθειες, που ντυνόταν με πολυτέλεια, κομψότητα, και εντυπωσιακή πολυχρωμία.
Ελάχιστα κοσμήματα βρέθηκαν, διότι προφανώς οι κάτοικοι τα πήραν μαζί τους.
Στις τοιχογραφίες που εικονογραφούν τις ώρες παιχνιδιού και εργασίας οι
γυναίκες λάμπουν με τα χρυσά σκουλαρίκια, κολιέ, διαδήματα και λοιπά
κοσμήματα, έχουν έντονο μακιγιάζ, κομψά φορέματα και άνεση, εικόνες που
φωτογραφίζουν τη χαρά της ζωής και κάποια χειραφέτηση.

Τα ευρήματα

Το γύψινο εκμαγείο ενός τραπεζιού με τρία πόδια αλλά και τα εκμαγεία από ξύλινες κλίνες με στρώμα από δέρμα βγήκαν από τη χύτευση του γύψου στο κενό που άφησε μέσα στο ηφαιστειακό στρώμα η καταστροφή του ξύλου που κάηκε από τη μεγάλη θερμότητα της έκρηξης

Περισσότερα από 10.000 λίθινα σκεύη, 10.000 αποκαταστημένα ολόκληρα αγγεία και
εκατομμύρια όστρακα θρυμματισμένων αγγείων, μπρούντζινα σκεύη και εργαλεία,
μολύβδινα σταθμά, τάλαντα και δίσκοι ζυγαριάς, ψαθί, ίχνη υφασμάτων, διχτύων
ψαρέματος, καλάθια, ίχνη ξύλινων επίπλων, τρόφιμα, όπως ελιές και κουκούτσια,
φάβα, απανθρακωμένα σύκα, οστά αιγοπροβάτων, χοιρινών, βοοειδών, ψαριών και οστράκων.