Δρόμοι

Σε ένα ράφι…

… στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης, εκείνο που τράβηξε την προσοχή του
συγγραφέα Άντριου Καν, ήταν πως ένα βιβλίο του Πούσκιν δεν βρισκόταν μαζί με
τα άλλα ρωσικά έργα. Όταν ρώτησε τη βιβλιοθηκάριο, εκείνη του απάντησε: «Αυτό
το βιβλίο είναι του Κέντρου Μελετών των Πολιτισμών των Μαύρων. Όλοι το ξέρουν
πως ο Πούσκιν ήταν μαύρος». Αυτό που ήθελε να πει, φυσικά, είναι πως ο
προπάππος του Πούσκιν ήταν μαύρος από την Αφρική. Κάμποσα βιβλία έχουν γραφτεί
γι’ αυτό το θέμα (το πιο πρόσφατο «Ο μαύρος της Πετρούπολης» από τον Χιου
Μπαρνς, το παρουσίασε ο Άντριου Καν).

H ζωή…

… του Αβραάμ Πέτροβιτς Γκάνιμπαλ, προπάππου του Αλεξάντερ Πούσκιν, αρχίζει
με την απαγωγή του όταν ακόμη ήταν παιδί στην πατρίδα του, κάπου κοντά στο
σημερινό Τσαντ, και την πώλησή του σε ένα σκλαβοπάζαρο της Κωνσταντινούπολης.
Ένας σκοτεινός Κροάτης που έκανε τον κατάσκοπο των Ρώσων τον άρπαξε από το
σαράι του σουλτάνου Αχμέτ Γ’ και τον πήγε στην αυλή του Μεγάλου Πέτρου, στη
νεοσύστατη Αγία Πετρούπολη. Συνήθως οι μαύροι της αυλής έπαιρναν το όνομά του
αφέντη τους, του τσάρου – όχι μόνο το βαφτιστικό του (Πέτρος), αλλά και το
πατρώνυμό του (Πέτροβιτς). Κάποια στιγμή, όταν πια το παιδί βαρέθηκε να είναι
απλώς άλλος ένας Πέτρος Πέτροβιτς Πετρόφ, πήρε την άδεια να διατηρήσει το δικό
του όνομα Ιμπραήμ (στη ρωσική του εκδοχή, Αβραάμ).

Στην αυλή…

… του τσάρου, ο Αβραάμ αποδείχθηκε εξαιρετικά ικανός. Το ταλέντο του στα
μαθηματικά και την κρυπτογραφία τού εξασφάλισε ένα λαμπρό μέλλον. Μέχρι τον
θάνατο του Μεγάλου Πέτρου, το 1725. Τότε, οι αντίπαλοί του κατάφεραν να τον
στείλουν εξορία στη Σιβηρία. Μα όταν κάθησε στον θρόνο η κόρη του τσάρου
Ελισάβετ, αποκαταστάθηκε και ανέλαβε κυβερνήτης στην Εσθονία. Άλλαξε το όνομά
του σε Γκάνιμπαλ (παραπέμποντας όχι στον κανίβαλο, αλλά στον Αννίβα).
Παντρεύτηκε την Ελληνίδα Ευδοξία, αλλά η σκληρότητά του απέναντί της ήταν
αβάσταχτη ακόμη και για τα ήθη εκείνης της εποχής. Οι Σοβιετικοί απολογητές
αυτής της πλευράς του χαρακτήρα του την απέδιδαν στην απογοήτευση που ένιωθε
ως μαύρος, εξαιτίας των φυλετικών διακρίσεων. Ο Γκάνιμπαλ χώρισε,
ξαναπαντρεύτηκε και αποσύρθηκε στο κτήμα Μιχαϊλόφσκογιε, όπου οκτώ χρόνια
αργότερα ο Πούσκιν έγραψε μερικά από τα ωραιότερα ποιήματά του.

Το χρώμα…

… της επιδερμίδας του προπάππου κυνηγούσε πάντα τον δισέγγονό του. Μολονότι
η επιδερμίδα του Πούσκιν ήταν κατάλευκη, οι αντίπαλοί του στους φιλολογικούς
κύκλους τού έκαναν τόσο μοχθηρές επιθέσεις για την καταγωγή του, που
αναγκάστηκε να τους απαντήσει με το πικρόχολο ποίημα «H γενεαλογία μου». Το
1960, όταν η Σοβιετική Ένωση υποστήριζε τα αριστερά καθεστώτα της Αφρικής, οι
κριτικοί ανακάλυψαν μια «εκπληκτική ομοιότητα» του Πούσκιν με τους μαύρους που
ζούσαν στη γειτονιά του, στο Λένινγκραντ. Όταν θέλει η πολιτική, μπορεί να
κάνει κάποιον να αλλάζει χίλια χρώματα.