Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Ερωτηματικά. H σταθερότητα του Αλ. Γιωτόπουλου
στη γραμμή του περί σκευωρίας, τρία χρόνια μετά, έχει αιφνιδιάσει την
Αντιτρομοκρατική, αφού στο κτίριο επί της Κατεχάκη ήταν διάχυτη η «αισιοδοξία»
ότι ο «αρχηγός θα έσπαγε» ή ότι θα έβρισκαν νέα στοιχεία. Τελικώς τα
υπολειπόμενα ευρήματα από τις «γιάφκες» ήταν απλώς άνθρακες.

Το φάντασμα του Ιβανώφ

«Ο ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ είναι ένας άνθρωπος καταδικασμένος. Δεν έχει προσωπικά
ενδιαφέροντα, δεν έχει σχέσεις, αισθήματα, δεσμούς, ιδιοκτησία, ούτε καν δικό
του όνομα». Στο λυκόφως του 19ου αιώνα ο συγγραφέας αυτών των γραμμών, ο
Νετσάγιεφ, δεν χαρίστηκε ούτε στον στενό του συνεργάτη Ιβανώφ. Ο τελευταίος
τον κατηγόρησε για αυταρχισμό και ο Ρώσος αναρχικός (και αγαπημένο παιδί τού
Μπακούνιν) τον δολοφόνησε (το 1881), κάπου στα περίχωρα της Αγίας Πετρούπολης.
Στην ιστορία αυτού του κομματιού της Αριστεράς υπήρξαν και άλλοι πολλοί
Ιβανώφ, ίσως περισσότεροι και από τους δολοφονημένους «εξουσιαστές – εχθρούς».
Ακριβώς εκατό χρόνια αργότερα, οι «Ιβανώφ» του αντάρτικου πόλεων της Ευρώπης
μεταλλάχθηκαν. H παρουσία τους γινόταν αντιληπτή και αντιμετωπιζόταν ως
τέτοια, πάντα – και μόνο – στα δικαστήρια και στις φυλακές. Οι Ερυθρές
Ταξιαρχίες χωρίστηκαν σε δύο κομμάτια με άσβεστο μίσος μεταξύ τους. Σ’ αυτούς
που «συνεργάστηκαν» και στους άλλους. Ο διαχωρισμός γινόταν – όπως παλαιότερα
και οι δολοφονίες «Ιβανώφ» – με συνοπτικές διαδικασίες και κυρίως με εικασίες.
Μέσα στα γυάλινα κλουβιά των δικαστηρίων και στα λευκά κελιά των φυλακών, ο
μέχρι χθες «σύντροφος» αντιμετωπιζόταν με καχυποψία και τελικά με μίσος. Το
δέλεαρ ευεργετικών διατάξεων των αντιτρομοκρατικών νόμων και οι απάνθρωπες
συνθήκες κράτησης έπαιζαν τον ρόλο τους. Δεν είναι καθόλου τυχαία η βεβαιότητα
που επικρατούσε στο δικό μας υπουργείο Δημόσιας Τάξης ήδη από τις πρώτες
ημέρες της δίκης της 17N: «Άσ’ τους έναν χρόνο στις φυλακές και θα αρχίσουν να
τραγουδάνε»… Χαρακτηριστική ειναι η υποσημείωση -υπόμνηση του Φουκώ από την
Αφροδίτη Κουκουτσάκη (επικουρη καθηγήτρια στο Πάντειο): «H βία – σε κάθε
δυνατή της εκδοχή, σε φυλακές-μπουντρούμια ή φυλακές-πρότυπα – ενδημεί στη
συνθήκη του εγκλεισμού, άμεσα συναρτούμενη με το γεγονός ότι ο εγκλεισμός δεν
είναι μόνον τιμωρία, αλλά κυρίως πειθαρχικός μηχανισμός, τρόπος άσκησης
εξουσίας πάνω στον κρατούμενο, η οποία να μην μπορεί να μετριαστεί από άλλες
επιρροές, εξασφαλίζοντας έτσι την απόλυτη καθυπόταξη των σωματικών και ψυχικών
του δυνάμεων. Έτσι, ο κρατούμενος, μόνος απέναντι και στις πιο στοιχειώδεις
ανάγκες του, των οποίων η ικανοποίηση εξαρτάται από τρίτους (τη διοίκηση του
ιδρύματος, τους φορείς εξουσίας), αναπόδραστα υφίσταται μια σταδιακή αποδόμηση
της προσωπικότητάς του». Πέρασαν ήδη τρία χρόνια στις φυλακές. Και η – σύμφωνα
με τη δικαστική απόφαση – ομάδα της 17N έχει χωριστεί στα τρία. Πολλοί
περιμένουν ότι στο Εφετείο στις αρχές Δεκεμβρίου θα διεξαχθεί μια δίκη πολύ
διαφορετική από την προηγουμένη. Γιατί οι διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στους
κατηγορουμένους έχουν ξεπεράσει τις φυλακές, έχουν αγκυλώσει και τις
«επιτροπές συμπαράστασης» που έχουν δημιουργηθεί. Ήδη έγινε ντόρος εντός των
φυλακών όταν ένας κρατούμενος επέλεξε ως νέο δικηγόρο του, ποινικολόγο με
ισχυρές διασυνδέσεις στον χώρο της N.Δ.

Ο Αλ. Γιωτόπουλος εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι…

… δεν έχει σχέση με την οργάνωση. Μέσα στις φυλακές – αν και αρχικά
απομονωμένος – βρήκε έναν απρόσμενο «σύμμαχο», τον Βασίλη Τζωρτζάτο. Και οι
δύο βάλλουν ευθέως εναντίον των Κουφοντίνα, Σάββα και Χριστόδουλου, ενώ από
την τρίτη ομάδα, των «σιωπηλών», οι Κονδύλης, Τσελέντης θεωρείται σχεδόν
βέβαιο ότι θα πετύχουν καλύτερες ποινές εφόσον εμμείνουν στην αρχική τους
γραμμή (δηλαδή να μην ανακαλέσουν τις ομολογίες τους). Περίπου πριν από έναν
χρόνο συνέβη ένα σχετικά άγνωστο περιστατικό στην πτέρυγα των ανδρικών φυλακών
του Κορυδαλλού. Μεσούσης της ολοκληρωτικής απεργίας πείνας του Δ. Κουφοντίνα
για τις – βεβαιωμένες και από την Εθνική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων –
άθλιες συνθήκες κράτησης, ο Αλ. Γιωτόπουλος δηλώνει σε τηλεοπτικό σταθμό ότι
τα «σίδερα δεν είναι το πρόβλημα». «Αν δεν ήταν και ο Χριστόδουλος
εξασθενημένος από την απεργία πείνας, δεν ξέρουμε αν θα προλαβαίναμε τον
Γιωτόπουλο ζωντανό», έλεγαν οι φύλακες στο Πειθαρχικό της φυλακής. Αλλά στο
ίδιο όργανο ο Γιωτόπουλος και ο Χριστόδουλος αρνήθηκαν ότι υπάρχει πρόβλημα
μεταξύ τους. Πάντως λίγες ημέρες μετά, ο φερόμενος ως αρχηγός της 17N
μεταφέρθηκε στις γυναικείες φυλακές. Αλλά η αντιπαράθεση είχε και παρελθόν και
μέλλον. Ο Αλ. Γιωτόπουλος ήδη πριν από το τέλος της δίκης πίεζε με κάθε τρόπο
τον Κουφοντίνα να δηλώσει ότι ο φερόμενος ως «αρχηγός» δεν είχε σχέση με την
οργάνωση. Ο Κουφοντίνας έκανε μόνο μία εξαίρεση στη γραμμή του να μη μιλήσει
για κανέναν κατηγορούμενο (το τήρησε ακόμη και για τη σύντροφό του): Μίλησε
για τον Γεωργιάδη διευκρινίζοντας ότι η ενέργεια που του καταλογιζόταν από το
κατηγορητήριο δεν είχε γίνει από τη 17N. Αλλά αυτή η δήλωση ουδόλως ελάφρυνε
τη θέση του τελευταίου και ο Κουφοντίνας εκτίμησε ότι η αναφορά σε ονόματα
μάλλον λειτουργούσε περισσότερο ως υπόδειξη ενόχων. Τότε άρχισε ένας δεύτερος
κύκλος πιέσεων.

Με τη διακίνηση, μέσω λόγων και επιστολών τρίτων, σεναρίων σύμφωνα με τα οποία
ούτε λίγο ούτε πολύ ο Σάββας είχε προσυνεννοηθεί με την Αντιτρομοκρατική τον
αυτοτραυματισμό του! Και – εμμέσως – ότι ο Κουφοντίνας κάλυψε τον Σάββα επειδή
(τι άλλο;) ήταν κι αυτός εν γνώσει. Οι γνωρίζοντες πρόσωπα και πράγματα
διαβλέπουν πίσω από αυτό το σενάριο περισσότερο το πεδίο ενός πιθανού
εκβιασμού του Κουφοντίνα εν όψει της νέας δίκης. Ο Κουφοντίνας πιέζεται όχι
ευθέως ο ίδιος, αλλά με την αθωότητα της συζύγου του.

Παράλληλα, ο Τζωρτζάτος προσέφερε στον Γιωτόπουλο ένα σημαντικό επιχείρημα:
«Δεν είχαμε αρχηγούς, οι αποφάσεις ήταν συλλογικές», είπε μιλώντας στον Δ.
Τζάθα των «ΝΕΩΝ» ο Τζωρτζάτος.

Ο Δ. Κουφοντίνας προσπάθησε…

… να πείσει εντός του Κορυδαλλού τους «15» ότι εάν νιώθουν ως «πολιτικοί
κρατούμενοι» οφείλουν να συμπεριφερθούν ανάλογα και πάντως ενωτικά. Αλλά η
διαβάθμιση των ποινών (που γέννησε ελπίδες) και οι συνθήκες κράτησης έφεραν το
αντίθετο αποτέλεσμα. Και το χειρότερο γι’ αυτόν; H πλήρης απαξίωση της
οργάνωσης είναι ήδη ορατή εν όψει της νέας δίκης. Γιωτόπουλος και Κουφοντίνας
είναι δύο εντελώς διαφορετικοί χαρακτήρες. Ο πρώτος, ευρυμαθής, κοσμοπολίτης,
ίσως λίγο «σνομπ». Ο δεύτερος, πιο λαϊκός, συγκαταβατικός. Αλλά και οι δύο
απόλυτοι. Ανάμεσά τους ο Σάββας, με σοβαρά προβλήματα υγείας και λόγω αυτών με
ιδιαίτερα αναιμική θέληση, τον οποίο σχεδόν νταντεύει ο Κουφοντίνας, και ο
Τζωρτζάτος πνιγμένος από το δίκιο του.

Όταν κατέρρεε η «τρομοκρατική» οργάνωση του πρίγκιπα Σταυρόγκιν στους
«Δαιμονισμένους» του Ντοστογιέφσκι (το έγραψε λίγα χρόνια πριν από τη
δολοφονία του Ιβανώφ), ο φοιτητής Σατόβ τον ρώτησε: «Αν δεν πιστεύετε τώρα
εκείνα που (μου) λέγατε τότε για τον λαό, πώς μπορέσατε και τα προφέρατε; Αυτό
είναι που με πνίγει». Και ο Σταυρόγκιν του απάντησε: «Μα φυσικά δεν
αστειευόμουνα μαζί σας εκείνη την εποχή. Προσπαθώντας να σας πείσω, ίσως να
φρόντιζα πολύ περισσότερο για τον εαυτό μου παρά για εσάς»…

Info

* Αλμπέρ Καμύ «Σκέψεις για την τρομοκρατία», Αθήνα 2003, ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

* Άντριου Σίνκλερ «Ανατομία του τρόμου», Αθήνα 2003, ΩΚΕΑΝΙΔΑ

* Χόρχε Σεμπρούν «H επιστροφή του Νετσάγιεφ», Αθήνα 1992, ΕΞΑΝΤΑΣ

* Ηλία Ιωακείμογλου – Σώτης Τριανταφύλλου «Αριστερή τρομοκρατία,
Δημοκρατία και Κράτος», Αθήνα 2002, ΠΑΤΑΚΗΣ

* Γιάγκου Ανδρεάδη «H αντίσταση της μνήμης», Αθήνα 2004, I. ΣΙΔΕΡΗΣ

* Αφροδίτης Κουκουτσάκη «Εικόνες εγκλήματος», Αθήνα 2003, ΠΛΕΘΡΟΝ