Οι φτωχές χώρες πεινούν και οι πλούσιες υπόσχονται

Το μεγάλο πρόβλημα έλλειψης τροφίμων στην περιοχή του Νίγηρα έγινε πρωτοσέλιδο
σε όλον τον κόσμο, αλλά η κρίση που δημιουργήθηκε είναι τμήμα μιας μεγαλύτερης
καταστροφής. Κατά τη διάρκεια ενός μεγάλου ταξιδιού αυτό το καλοκαίρι σε
αγροτικές περιοχές στην Ασία, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική για λογαριασμό
των Ηνωμένων Εθνών, είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ αμέτρητα χωριά στα οποία οι
κάτοικοι πλήττονται από την πείνα και δίνουν μάχη να επιβιώσουν ενάντια στις
τρομερές αντιξοότητες.

Άθλια διαχείριση βοήθειας

Είναι απίστευτο, αλλά οι δράσεις που ανέλαβαν οι πλουσιότερες χώρες -οι οποίες
υποσχέθηκαν ότι θα βοηθήσουν τους φτωχότερους ανθρώπους κατά τη διάρκεια της
Συνόδου του G8 τον Ιούλιο -έχουν επιδεινώσει το μεγάλο πρόβλημα της πείνας.
Ακόμη και σήμερα δεν γίνεται καλή διαχείριση της βοήθειας που παράσχουν οι
κυβερνήσεις στους φτωχούς. Κι αυτό γιατί μπορεί να ανταποκρίνονται στο κάλεσμα
χωρών που αντιμετωπίζουν πρόβλημα λοιμού, όπως στην περίπτωση της Νιγηρίας,
αλλά δεν βοηθούν ώστε να εξευρεθεί κάποια μακροπρόθεσμη λύση.

Αγρότες όλο και φτωχότεροι

Ο λιμός συνεχώς επεκτείνεται, αφού ο αγροτικός πληθυσμός συνεχώς αυξάνεται,
αλλά παρατηρείται έλλειψη επαρκούς καλλιεργήσιμης γης για να τους ταΐσει. Οι
αγροτικοί πληθυσμοί αυξάνονται επειδή τα φτωχά νοικοκυριά επιλέγουν να κάνουν
πολλά παιδιά για να δουλεύουν στα χωράφια και να βοηθούν τους γονείς τους
οικονομικά όταν αυτοί μεγαλώσουν (υποκαθιστώντας το σύστημα κοινωνικής
ασφάλισης). H πρακτική αυτή όμως μεγαλώνει τη φτώχεια για τις επόμενες γενιές,
καθώς το μέσο μέγεθος κάθε φάρμας μειώνεται. Τα τρόφιμα που παράγονται ανά
εκτάριο δεν είναι αρκετά, επειδή τα φτωχά αγροτικά νοικοκυριά δεν πληρούν τις
τέσσερις προϋποθέσεις που απαιτεί η σύγχρονη γεωργία για να είναι παραγωγική:
αναγέννηση της γης με τη χρήση οργανικών και χημικών λιπασμάτων, χρήση
εξειδικευμένων τεχνικών άρδευσης, χρήση βελτιωμένων σπόρων και χορήγηση
συμβουλών από ειδικούς.

Ιδεολογική αυταπάτη

Τους στέλνουν τρόφιμα, ενώ χρειάζονται σπόρους και λιπάσματα

Τα φτωχά αυτά χωριά χρειάζονται οικονομική βοήθεια για να αγοράσουν ζωτικά
υλικά για τη γεωργία. Χρειάζονται επίσης επενδύσεις σε υποδομές, όπως είναι οι
δρόμοι και η ηλεκτροδότηση. Οι χώρες όμως που θέλουν να βοηθήσουν και η
Παγκόσμια Τράπεζα επιμένουν εδώ και χρόνια ότι οι φτωχές χώρες πρέπει να
σταματήσουν να χρηματοδοτούν τα χωριά αυτά που βρίσκονται στο έδαφός τους
επειδή πρέπει να προωθήσουν τη «μακροοικονομική σταθερότητα». Πρόκειται για
έναν ευγενικό τρόπο να ζητά κάποιος την αποπληρωμή των χρεών των φτωχών χωρών
-κι αυτό αντικατοπτρίζει την ιδεολογική αυταπάτη (των πλουσίων χωρών) ότι η
βελτίωση της κατάστασης στις φτωχές χώρες θα προέλθει από τον ιδιωτικό τομέα.

Οι πολιτικές αυτές όμως έχουν κάνει εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους
περισσότερο απελπισμένους, φτωχούς και πεινασμένους. Τους έχουν κάνει ακόμη
και ευάλωτους στην ξηρασία, στις ασθένειες και στην καταστροφή της γης. Κάθε
χρόνο εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν, είτε από πείνα είτε από μολυσματικές
ασθένειες τις οποίες δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν οι εξασθενημένοι οργανισμοί
τους. Και όμως, ύστερα από είκοσι χρόνια κηρύγματος ότι η ανάπτυξη των αγορών
θα λύσει το πρόβλημα αυτό, οι φτωχές αυτές κοινότητες βρίσκονται μακρύτερα από
ποτέ στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν πρόσβαση σε καλύτερους σπόρους,
λιπάσματα και σύγχρονες τεχνολογίες ύδρευσης.

Λιπάσματα – σπόροι

H ειρωνεία είναι ότι οι δωρήτριες χώρες ανταποκρίνονται στέλνοντας τελικά πολύ
ακριβή επείγουσα βοήθεια σε τρόφιμα τα οποία συνήθως, εκτός του ότι είναι
λίγα, φθάνουν και καθυστερημένα. Αν για παράδειγμα οι ΗΠΑ έστελναν στην Αφρική
το αντίστοιχο ποσό του ενός δολαρίου όχι σε τρόφιμα αλλά σε λιπάσματα και
σπόρους, τότε η σοδειά θα ήταν πέντε φορές περισσότερη. Όμως οι δωρήτριες
χώρες δεν έχουν ακόμη μάθει αυτό το προφανές και βασικό μάθημα.

Σήμερα το Μαλάουι αποτελεί μια τέτοια περίπτωση που απαιτεί επειγόντως
βοήθεια. Λόγω της φτώχειας και της ξηρασίας νωρίτερα φέτος, η πείνα απειλεί
εκατομμύρια ανθρώπους. Χώρες που θέλουν να βοηθήσουν σπεύδουν να στείλουν
βοήθεια (τρόφιμα), αλλά δεν βοηθούν τους φτωχούς αγρότες να αποκτήσουν
πρόσβαση σε λιπάσματα και βελτιωμένους σπόρους εν όψει της φθινοπωρινής
περιόδου.

Το κόστος για να αποσταλεί τέτοιου είδους βοήθεια κυμαίνεται γύρω στα 50 εκατ.
δολάρια και τα οφέλη θα έφθαναν τα 200 έως 300 εκατ. δολάρια, λόγω της αύξησης
παραγωγής τροφίμων την επόμενη χρονιά (και επομένως έτσι θα χρειάζεται και
λιγότερη ανθρωπιστική βοήθεια).

Μακροπρόθεσμα η αύξηση αυτή στη σοδειά μπορεί να μετατραπεί σε σταθερή
οικονομική ανάπτυξη. Πρώτον, τα αγροτικά νοικοκυριά θα έχουν κίνητρο να
αποκτούν λιγότερα παιδιά και να επενδύουν περισσότερο στην εκπαίδευση και την
υγειονομική περίθαλψή τους. Το ποσοστό παιδικής θνησιμότητας θα μειωθεί,
εδραιώνοντας τους χαμηλότερους ρυθμούς γεννητικότητας. Την ίδια στιγμή, εάν
παρασχεθούν αυξημένες ευκαιρίες μόρφωσης σε κορίτσια και γυναίκες, καθώς και
αντισυλληπτικά χαμηλού κόστους, θα οδηγήσει πολλές από τις γυναίκες αυτές στην
απόφαση να παντρευτούν πιο μεγάλες και να κάνουν λιγότερα παιδιά.

Επενδύσεις σε υποδομές

Δεύτερον, οι ανεπτυγμένες χώρες πρέπει να βοηθήσουν τις φτωχές να επενδύσουν
στην κατασκευή δρόμων, λιμανιών, μονάδων παραγωγής ηλεκτρισμού και στην
παραγωγή ποικιλίας προϊόντων (γεωργικών και μη), ώστε να ευνοηθεί η υψηλότερη
παραγωγικότητα και να αυξηθεί ο μέσος όρος ζωής. Χωριά που σήμερα είναι
παγιδευμένα στην πείνα, αφού παράγουν τρόφιμα ίσα για να καλύψουν τις ανάγκες
τους, θα μετατραπούν σε εμπορικά κέντρα επεξεργασίας τροφίμων και εξαγωγών.
Μπορεί να γίνουν ακόμη και κέντρα γεωργικής βιομηχανίας καθώς θα έχουν
πρόσβαση σε ηλεκτρισμό, σε κινητά τηλέφωνα και σε άλλες σύγχρονες τεχνολογίες.

Φέτος οι φτωχές χώρες πεινούν και οι πλούσιες υπόσχονται. Όμως η έκτακτη
βοήθεια σε τρόφιμα δεν είναι αρκετή. Φτωχές χώρες στην Αφρική, τη Μέση Ανατολή
και την Ασία είναι ώριμες για μια «πράσινη επανάσταση» βασισμένη σε
επιστημονικές τεχνικές για τη διαχείριση της γης, του νερού και των ποικιλιών
σπόρων. Οι δωρήτριες χώρες θα πρέπει να υποστηρίξουν την υιοθέτηση
μακροπρόθεσμων λύσεων με στόχο την αύξηση της παραγωγής τροφίμων, τη μείωση
του ρυθμού αύξησης του πληθυσμού και τη δράση για να μην επιδεινώνονται οι
κλιματικές αλλαγές στον πλανήτη.

Project Syndicate, 2005 www.project-syndicate.org

Ο Jeffrey Sachs είναι Καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Earth
Institute στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Columbia.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ