TPITH AΠOΨH Tα θρανία της οργής

Όταν κλείνουμε τα μάτια μας το αύριο για κανέναν δεν είναι σίγουρο

Παν. Καραβασίλη, Ως είθισται

Σε λίγες μέρες ανοίγουν τα σχολεία. Παιδικές φωνές, παιδικά (αλλά και γονεϊκά)
όνειρα, κοινωνικά και πολιτισμικά μείγματα, μόρφωση, γνώση, κοινωνικοποίηση.
Κάπου όμως στη γωνιά της αυλής ή και της τάξης καραδοκεί και η βία. Μια βία
που μολύνει, διαβρώνει, «σκοτώνει» τη σχολική ζωή και ατμόσφαιρα.

Πολλά έχουν γραφεί για την αιτιολογία της σχολικής βίας και πολλές έρευνες [με
αντιφατικά και (ελ)λιποβαρή στοιχεία] έχουν εκπονηθεί. Το πρόβλημα όμως είναι
εκεί.

Στο σημερινό άρθρο θ’ αναφερθώ στη διαχείριση τέτοιων κρίσεων και καταστάσεων,
καθώς η ελληνική κοινωνία προτιμάει να μοιρολατρεί ή ν’ αφορίζει παρά να
λαμβάνει μέτρα.

Οι στρατηγικές διαχείρισης προβλημάτων πειθαρχίας ή και βίας στα σχολεία
επειδή συνήθως στηρίζονται σε κατασταλτικά μέτρα αναπαράγουν και διαιωνίζουν
τη βία.

Οι ανιχνευτές μετάλλων, η απομάκρυνση των απείθαρχων μαθητών ή η ίδρυση
ειδικών σχολείων για ταραξίες, η χρήση σχολικών αστυνόμων και η προσφυγή στη
Δικαιοσύνη όπως και η εγκαθίδρυση κανόνων μηδενικής ανοχής δημιουργούν ένα
περιβάλλον εμπόλεμης ζώνης και όχι σχολικής ατμόσφαιρας. H νόμιμη σχολική βία
ακόμα και στη συμβολική της εκδοχή δεν συνιστά τρόπο αντιμετώπισης του
φαινομένου της βίας των μαθητών διότι έτσι ανακυκλώνεται και κλιμακώνεται η
κουλτούρα της επιβολής.

Το σχολείο ως χώρος συμβίωσης και επικοινωνίας είναι ταυτόχρονα και το κατ’
εξοχήν πεδίο διαμόρφωσης συνειδήσεων, αντιλήψεων και πρακτικών ήπιας επίλυσης
των ενδο-συγκρούσεων.

H εξωτερική ασφάλεια του σχολείου (security) που περιλαμβάνει προσωπικό
ασφαλείας, ηλεκτρονικό έλεγχο και ηλεκτρονικό κλείδωμα των χώρων, ειδικά
καρτελάκια με τη φωτογραφία τους που φέρουν οι μαθητές, κουμπί συναγερμού στην
έδρα του δασκάλου, έλεγχο για ναρκωτικά και όπλα συγκρούεται με την εσωτερική
ασφάλεια (safety) ενός χώρου εκπαιδευτικής διαδικασίας που απαντά άλλο
περιβάλλον και άλλες σχέσεις.

Ούτε η ποινικοποίηση κάθε αντικανονικής συμπεριφοράς ούτε ο εισαγγελέας ή η
αστυνομία του σχολείου, ούτε τα σχολεία – φρούρια, ούτε η επαναφορά της βέργας
καλλιεργούν συνείδηση συνύπαρξης. Απλώς επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα, εντείνουν
τον στιγματισμό και τη διάψευση, ακυρώνουν τις σχέσεις εμπιστοσύνης. H
κοινωνική ομπρέλα προστασίας σχετίζεται με τη συνευθύνη των κοινωνικών φορέων
και όχι με την αστυνόμευση.

Στο «κοινωνιόγραμμα» του σχολείου, δηλαδή στο δίκτυο αντι-βίας,
συμπεριλαμβάνονται εκτός του δασκάλου, ο ψυχολόγος, ο σύλλογος γονέων, ο
σύλλογος καθηγητών, οι σχολές γονέων, οι κοινοτικές διαμεσολαβήσεις.

Δεν πρέπει να διαλύσουμε το σχολείο για ν’ αντιμετωπίσουμε την ενδοσχολική
βία.

Χρειάζεται μια συνέργεια πολλών θεσμών και φορέων για να πεισθούν οι νέοι να
ξανα-γυρίσουν στην κοινωνική συμβίωση χωρίς βία. H βία στο σχολείο δεν
εγγράφεται στο κληρονομικό φορτίο του θεσμού. Πρέπει το σχολείο να ξαναβρεί
την εσωτερική του δημοκρατία (ισότητα, διάλογος, ηπιότητα, ελευθερία έκφρασης)
και ν’ αναπτύξει δίκτυο κοινωνικών υπηρεσιών.

Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις όλων να τεθούν σε διάλογο και σε έλεγχο και
το σχολείο να βοηθηθεί από την τοπική κοινωνία στην υποστήριξη των πλέον
αδύναμων μαθητών.

Το συστηματικό μοντέλο αλλαγής της κουλτούρας της βίας στο σχολείο
συμ-περιλαμβάνει το μαθητικό σύστημα επίλυσης των συγκρούσεων (όπου οι
διαμεσολαβητές επιλέγονται από τους ίδιους τους συμ-μαθητές τους και όχι από
τη διεύθυνση του σχολείου), το παιδαγωγικό/εκπαιδευτικό (εμπέδωση όρων
επικοινωνίας και κατανόησης) και αυτό της διαμόρφωσης κοινωνικής συνείδησης
(μαθήματα ζωής).

Υποβαθμισμένη ζωή, υποβαθμισμένο σχολείο, υποβαθμισμένα όνειρα, κοινωνικός
αποκλεισμός, ανασφαλής ζωτικός χώρος επιβίωσης, πανοπτική κοινωνία γενικής και
ειδικής παρακολούθησης. Όλα αυτά και όλοι αυτοί τους κρύβουν τον ήλιο του
μέλλοντός τους. Και – ως γνωστόν – χωρίς φως (ή προσδοκία φωτός) χάνει την
αξία του οποιοσδήποτε αγώνας (στην τάξη ή και στη ζωή).

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.