TPITH AΠOΨH Ο πιο σκληρός Aύγουστος

Μνήμη Μάρκου

Δεν υπάρχουν ειδήσεις τον Αύγουστο; Ατύχησες, αγαπητέ Έκο. Ο φετινός μήνας του
κατακαλόκαιρου έβαλε για τα καλά μέσα στο κεφάλι μας την είδηση της χρονιάς
για την Ελλάδα: όταν μια χώρα αφήνεται στη μοίρα της, η μοίρα αυτή δεν μπορεί
παρά να είναι σκληρή. Τόσο σκληρή που πολλοί δεν αντέχουν να σκεφθούν τι
έφταιξε.

Κανείς μας δεν θυμάται άλλον Αύγουστο με φοβερό και μυστηριώδες αεροπορικό
δυστύχημα έξω από τα σπίτια μας, με καμένα τόσα πολλά σπίτια και δέντρα γύρω
μας. Ποτέ δεν υπήρξε αυτός ο συνδυασμός χάους στα λιμάνια και ελλείψεων στα
νοσοκομεία. Την εποχή των διακοπών και της, έστω κατ’ επίφασιν, χαλάρωσης δεν
μπορούσαμε να φανταστούμε ότι το κυρίαρχο συναίσθημα θα ήταν η αβεβαιότητα, το
άγχος, η απαισιοδοξία, ότι θα ξεχείλιζε, βουβά τις περισσότερες φορές σε
τόσους πολλούς Έλληνες η αίσθηση του «κάθε πέρσι και καλύτερα». Ακόμα και οι
αθλητικές αποτυχίες ήρθαν αναπάντεχα μαζεμένες, λες για να μας θυμίσουν ακόμα
εντονότερα την απόσταση από τον περσινό Αύγουστο των Ολυμπιακών Αγώνων, του
ομφαλού της γης και της τελευταίας εκδήλωσης μιας άφαντης πια συλλογικής
αυτοπεποίθησης.

Δεν ισχυρίζομαι, φυσικά, πως για όλα αυτά «φταίει η κυβέρνηση» (αν το έκανα,
θα πρόσθετα κύρος στα ακριβώς όμοια επιχειρήματα που η ίδια κατά κόρον
χρησιμοποιεί για την προκάτοχό της). Ούτε, ακόμα περισσότερο, πιστεύω σε μια
εναντίον της πτωχής πλην τιμίας Ελλάδος συνωμοσία έξωθεν και άνωθεν δυνάμεων.
Πιστεύω όμως, και νιώθω ότι έχω χρέος να το πω, πως ο τρόπος που πολιτεύεται
μια κυβέρνηση αφήνει σε κάθε περίπτωση το ίχνος της στο συλλογικό θυμικό,
ενσταλάζει κάτι σαν τη νοοτροπία της, τον δυναμισμό ή την έλλειψη δυναμισμού
της στον τρόπο που ο καθένας από μας, αλλά και όλοι μαζί (και οι τραγωδίες δεν
είναι ο μόνος χώρος όπου οι λαοί νιώθουν την ενότητά τους), αντιμετωπίζει τα
προβλήματα της ζωής και υποδέχεται το μέλλον του. Κι αυτός ο σκληρός και
βίαιος Αύγουστος μας αναγκάζει να δούμε ότι, με δύο τουλάχιστον επιλογές που
υπερβαίνουν την απλή πολιτική και σφραγίζουν τη ζωή όλων μας, η παρούσα
κυβέρνηση μας οδηγεί αναπόδραστα σ’ έναν δρόμο στον οποίο δεν έχουν θέση η
αισιοδοξία και η δημιουργικότητα.

Με το να θέσει εξ αρχής στον πυρήνα του προγράμματος και της όποιας πολιτικής
της την περίφημη «καθημερινότητα» (αυτήν την ίδια καθημερινότητα που τόσο
αμείλικτα την εκδικείται τώρα), η νέα διακυβέρνηση κοινώνησε αμέσως ένα όραμα
εσωστρέφειας – και η ιδιότητα αυτή, ως γνωστόν, στη χώρα μας σπάνια
αποτυγχάνει να εξελιχθεί σε μιζέρια. Με το να μιλάει μόνο για τα μικρά (και με
το να ρίχνει και γι’ αυτά και για όλα τ’ άλλα το φταίξιμο στην προκάτοχό της),
η κυβέρνηση ασέβησε απέναντι στον πρώτο νόμο της πολιτικής, που θέλει οι
αλλαγές «στα κάτω» να στηρίζονται σε βελτιώσεις «στα πάνω». Χωρίς εκμετάλλευση
και ενίσχυση των όποιων δυνατοτήτων του κράτους, χωρίς μεταρρυθμιστικό σχέδιο,
χωρίς καν σχέδιο, η καθημερινότητα κινδυνεύει γρήγορα να γίνει αυτό που
βλέπουμε σήμερα: πλοία που δεν φεύγουν ή φεύγουν όλα μαζί από τα λιμάνια,
αυτοκίνητα που κυκλοφορούν χωρίς πινακίδες (αύριο και σπίτια που χτίζονται
χωρίς άδειες;), σκουπίδια που δεν μαζεύονται, ράντζα που μετακινούνται από
νοσοκομείου εις νοσοκομείον αντιστρόφως ανάλογα με τη διαδρομή της τηλεοπτικής
κάμερας. Τιμές, γκρίνια κι αίσθηση αδυναμίας του πολίτη στα ύψη, να τι φέρνει
η «καθημερινότητα» χωρίς πολιτική και χωρίς τόλμη.

Μόνο αντίδοτο, ίσως, σ’ αυτόν τον φαύλο κύκλο θα ήταν η ανάπτυξη κάποιου
αισθήματος συλλογικότητας, της πεποίθησης, τουλάχιστον, ότι όλοι αγωνιζόμαστε
ή απλώς συμμετέχουμε σ’ έναν κοινό σκοπό. Όμως, η νέα διακυβέρνηση έκανε από
την πρώτη στιγμή σημαία της τη διαίρεση: εμείς εναντίον όλων, η πλειοψηφία
εναντίον των μειοψηφιών, οι καλοί εναντίον των κακών. Αποτέλεσμα; Ο σώζων
εαυτόν σωθήτω. Ζούμε την πιο ατομοκεντρική, την πιο εγωιστική κι επειδή
βρισκόμαστε στην Ελλάδα την πιο ημινόμιμα παράνομη περίοδο της σύγχρονης
ιστορίας μας. Ό,τι μπορούμε για τον εαυτό μας, την οικογένειά μας, τον στενό
κύκλο μας.

Και όπως μπορούμε, δηλαδή, συνήθως εις βάρος των άλλων. Ούτε η δημόσια ζωή
ούτε τα κόμματα κάνουν μια υποτυπώδη προσπάθεια να προβάλουν ένα άλλο
παράδειγμα. Και μέσα σ’ αυτήν την άγρια ατομικότητα, η απώλεια έστω και ενός
ατόμου με αξία γίνεται ακόμα πιο αβάσταχτη.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου.