Eυρω-σύννεφα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις

H χθεσινή εξέλιξη προκάλεσε προσωρινά ικανοποίηση στο Μέγαρο Μαξίμου, που είχε προλάβει, λαμβάνοντας υπόψη του τις πιθανές αρνητικές παραμέτρους, να ακυρώσει – την τελευταία στιγμή – την προγραμματισμένη για το τρίτο δεκαήμερο του Αυγούστου επίσκεψη του κ. Καραμανλή στην Άγκυρα

ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ έντονης αβεβαιότητας εισέρχονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις
μετά την… κόκκινη κάρτα που έδειξε η Γαλλία στην ευρωπαϊκή προοπτική της
Τουρκίας με το πρόσχημα ότι η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία.
Κυβερνητικοί κύκλοι έλεγαν χθες στην Αθήνα ότι δηλώσεις στο πνεύμα του κ. Ντε
Βιλπέν ήταν αναμενόμενες μετά τις εξελίξεις στα δημοψηφίσματα για το Ευρωπαϊκό
Σύνταγμα, τα οποία έδειξαν ότι η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη έχει έντονες
επιφυλάξεις για την ένταξη της Τουρκίας στην E.E. Σύμφωνα με αυτούς τους
κύκλους, το Κυπριακό χρησιμοποιείται από τους Γάλλους αλλά και τους
Αυστριακούς και τους Γερμανούς Χριστιανοδημοκράτες ως πρόσκομμα στην ενταξιακή
πορεία της Τουρκίας και, όπως υποστήριζαν, ακόμα και αν τελικά ξεκινήσουν οι
ενταξιακές διαπραγματεύσεις στις 3 Οκτωβρίου, μπορεί να θεωρείται δεδομένο ότι
δεν θα καταλήξουν πουθενά.

H χθεσινή εξέλιξη προκάλεσε προσωρινά ικανοποίηση στο Μέγαρο Μαξίμου, που είχε
προλάβει, λαμβάνοντας υπόψη του τις πιθανές αρνητικές παραμέτρους, να ακυρώσει
– την τελευταία στιγμή – την προγραμματισμένη για το τρίτο δεκαήμερο του
Αυγούστου επίσκεψη του κ. Καραμανλή στην Άγκυρα. Όπως λένε κυβερνητικά
στελέχη, μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα – με την Άγκυρα να αρνείται να αναγνωρίσει
την Κύπρο και τη μισή Ευρώπη να κλείνει την πόρτα στην Άγκυρα – μια επίσκεψη
του Πρωθυπουργού στην τουρκική πρωτεύουσα θα εξελισσόταν ασφαλώς σε μεγάλο
φιάσκο. Τα ίδια στελέχη εκτιμούν, αντίθετα, πως η αναβολή του ταξιδιού
Καραμανλή για το φθινόπωρο, μετά την 3η Οκτωβρίου, θα μπορούσε να συμβάλει στη
διατήρηση του θετικού κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

H αντίδραση της Αθήνας στην παρέμβαση Ντε Βιλπέν ήταν εξαιρετικά συγκρατημένη.
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών περιορίστηκε να τη χαρακτηρίσει
«ιδιαίτερης βαρύτητας», απέφυγε όμως να ανοίξει τα χαρτιά του λέγοντας ότι η
Ελλάδα θα τοποθετηθεί οριστικά επί του ζητήματος της έναρξης των ενταξιακών
διαπραγματεύσεων στα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατ’ ιδίαν πάντως,
διπλωματικοί και κυβερνητικά στελέχη δεν έκρυβαν την ανησυχία τους για το
μέλλον των ελλητοτουρκικών σχέσεων και μάλιστα για το ενδεχόμενο μιας περιόδου
ιδιαίτερης έντασης στην περίπτωση που η Τουρκία αρχίσει να αποξενώνεται από
την Ευρώπη.

Διπλή ανησυχία

Πέρα από τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις υπάρχει όμως στην κυβέρνηση και άμεση
ανησυχία για δύο λόγους: Ο πρώτος είναι ότι μέσα σε αυτό το κλίμα ο Τούρκος
πρωθυπουργός Ταγίπ Ερντογάν πολύ δύσκολα θα μπορέσει να περάσει από το
τουρκικό Κοινοβούλιο την υπογραφή του Πρωτοκόλλου για την Τελωνειακή Ένωση.
Στελέχη του ΥΠΕΞ επισημαίνουν πως ήδη ο κ. Ερντογάν δέχεται επικρίσεις από
τους «σκληρούς» του κόμματός του, αλλά και από την αντιπολίτευση που εκφράζει
το στρατιωτικο-πολιτικό κατεστημένο, ότι η υπογραφή του Πρωτοκόλλου σημαίνει
ντε φάκτο αναγνώριση της Κύπρου. Κάποιοι μάλιστα ανησυχούν πως αν συνεχιστεί η
επιδείνωση των ευρωτουρκικών σχέσεων, ο κ. Ερντογάν δεν θα μπορέσει τελικά να
περάσει – ή θα περάσει με μεγάλες απώλειες – το Πρωτόκολλο από τη Βουλή, κάτι
που θα σημαίνει στην πραγματικότητα την ανακοπή της ευρωπαϊκής πορείας της
Τουρκίας και την απώλεια του σημαντικότερου μοχλού της ελληνικής εξωτερικής
πολιτικής για την εξομάλυνση των ευρωτουρκικών σχέσεων.

H δεύτερη – άμεση – δυσκολία που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση είναι η συμπεριφορά
της στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. H Αθήνα επαναλαμβάνει σε κάθε ευκαιρία πως στηρίζει
την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας (ακόμα και χθες το επανέλαβε ο κ.
Κουμουτσάκος). H στάση αυτή αντιμετωπιζόταν ώς τώρα με κατανόηση από τους
εταίρους. Μετά τα δημοψηφίσματα όμως κάποιοι έχουν αρχίσει να διαμηνύουν στην
Αθήνα ότι αυτή η στάση απομονώνει την ελληνική εξωτερική πολιτική και
υποβαθμίζει την Ελλάδα σε ουραγό της Βρετανίας.

Ειδική σχέση

Όπως επισημαίνουν αυτά τα στελέχη, η «πόρτα» που δείχνουν φανερά πλέον οι
Ευρωπαίοι – και μάλιστα ο σκληρός πυρήνας της E.E. – στην Τουρκία στερεί τη
γειτονική χώρα από τον δεύτερο πυλώνα του ευρωπαϊκού της προσανατολισμού
(δηλαδή την ενταξιακή προοπτική). Ο πρώτος πυλώνας, δηλαδή ο ατλαντικός
προσανατολισμός της Άγκυρας και η ειδική σχέση με την Ουάσιγκτον, βρίσκεται σε
πορεία ραγδαίας επιδείνωσης λόγω της πολιτικής των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και
ιδιαίτερα της αναβάθμισης των Κούρδων στα αμερικανικά σχέδια. Προσθέτουν
μάλιστα, πως ακόμα και αν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις ξεκινήσουν στις 3
Οκτωβρίου, με το κλίμα που υπάρχει δεν θα καταλήξουν πουθενά. Αυτό όμως, όπως
υπογραμμίζουν, μπορεί να προκαλέσει έντονη κρίση στην Άγκυρα και να οδηγήσει
σε μια συνολική αναθεώρηση της εξωτερικής της πολιτικής, με απρόβλεπτες
συνέπειες. Κυβερνητικά στελέχη προβλέπουν μάλιστα ήδη κλιμάκωση της έντασης
στις ελληνοτουρκικές σχέσεις για τα επόμενα τρία χρόνια.