H κατακραυγή και το γιούχα ως επευφημία

Θα έχετε προσέξει, ασφαλώς, στις εισόδους πολιτικών προσώπων (συνήθως της
συμπολίτευσης), σε αρχαία θέατρα ή σε μεγάλους χώρους του θεάματος, κάποιος ή
κάποιοι, μέσα από το πλήθος, να φωνάζουν «ντροπή» και «αίσχος». Βέβαια δεν
συνοδεύει και μια επεξήγηση την ευθεία αυτή προσβολή προς τους πολιτικούς
(κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατο). Οι υπόλοιποι, όμως, θεατές ενημερωμένοι, ήδη,
από τις εφημερίδες και τις τηλεοράσεις για τις ατασθαλίες των κατ’ αυτόν τον
τρόπο «υβριζόμενων», φαίνεται να κατανοούν τους λόγους αυτής της ισχνής, είναι
αλήθεια, δημόσιας διαπόμπευσης.

Δεν έχει συμβεί ποτέ, μα ποτέ, ένας υβριζόμενος να θιγεί σε βαθμό που να κάνει
μεταβολή και να φύγει, ή να πάρουν τέτοιαν έκταση οι ύβρεις ώστε να ματαιωθεί
η παράσταση, ή να αιστανθεί πραγματικά απειλούμενος ο προσβαλλόμενος (συνήθως
είναι υπουργός). Θα ‘λεγε κανείς πως όλα γίνονται ήσυχα, σεμνά και σαν
συμφωνημένα ανάμεσα σε κοινό και προπηλακιζόμενο αξιωματούχο. Μια σύμβαση που,
περίπου, λέει (χωρίς βέβαια να την έχουν υπογράψει τα συμβαλλόμενα μέρη), ότι,
σε αντάλλαγμα, για τη χάρη που μου κάνεις να με «αναγνωρίζεις» (δεν βρίζεις
κάποιον που δεν τον ξέρεις), σου αναγνωρίζω κι εγώ το δικαίωμα να με βρίσεις,
τόσο περισσότερο που «ανώνυμη» καθώς παραμένει η ύβρις (αν μας συστήσουν στο
μέλλον, το όνομά σου δεν πρόκειται να μου θυμίσει ότι εσύ ήσουν που με
έβρισες), φαίνεται να μην έχει ιδιαίτερο βάρος.

Το θέμα μας δεν είναι ο υβριζόμενος αξιωματούχος. Το πρόβλημά μας είναι να μη
νανουρίζεται ο αγανακτισμένος πολίτης ότι με τις, κατ’ αυτόν τον τρόπο,
διατυπωμένες ύβρεις επιχειρεί μια πράξη αντίστασης, περίπου σαν να έχει βγει
αντάρτης στο βουνό. Μπορεί να κάθεται ψηλά στην Επίδαυρο ή το Ηρώδειο, αλλά
δεν χρειάζεται να συγχέει τη θέση του με το βουνό. Μη φανταστεί κανείς πως δεν
έχουν υπολογίσει οι πολιτικοί τις ύβρεις που ενδέχεται να τους εκτοξευθούν σε
αντίστοιχους χώρους. Για να μη ματαιώνουν την προσέλευσή τους, σημαίνει ότι
αναγνωρίζουν τις ύβρεις ανώδυνες, γιατί δεν υπάρχει κανείς τόσο ξεδιάντροπος
στον κόσμο (ακόμη και πολιτικός) που να θίγεται ή να προσβάλλεται και να μην
προσπαθεί να το αποφύγει.

Συμπεραίνει κανείς πως ένα κοινό, κάποιοι δυνάμει επαναστάτες, που
προπηλακίζει μ’ αυτό τον ήπιο τρόπο τους πολιτικούς, τους ερεθίζει να
παραμένουν αμετανόητοι, προκειμένου να είναι, έστω και αρνητικά,
αναγνωρίσιμοι. H αναγνωρισιμότητα και η δημοσιότητα, δυστυχώς, μεταβάλλουν τα
κριτήρια κι ένα πρόσωπο που θαυμάζεται, έστω από αδαείς και ανυποψίαστους,
μπορεί να συμπεριφέρεται σαν να το εκτιμούν όλοι. Ένας πολιτικός που τον
μυκτηρίζει από τον «εξώστη» του Ηρωδείου η διανοούμενη τάξη, ισορροπεί
θαυμάσια μέσα του με το χέρι που του σφίγγει στη «λαϊκή αγορά» ο πολύς κόσμος.
Χώρια που, μαζί με τον υβριζόμενο πολιτικό, πολλοί συνθεατές σκέφτονται πως αν
τον διαμαρτυρόμενο, με το να βρίζει, πολίτη δεν τον κάλυπτε η παρουσία όλων
των άλλων γύρω του, θα ήταν περίπου βουβός σε αντιδράσεις.

Οπότε τι γίνεται; Ώσπου να οργανωθούμε με αποτελεσματικότερους τρόπους για την
αντιμετώπιση των πολιτικών, να μη φανταζόμαστε πως τους γιουχάρουμε, ενώ στην
πραγματικότητα τους επευφημούμε. Ή να επιχειρήσουμε την αδοκίμαστη, ώς τα
σήμερα, μέθοδο που πρότεινε κάποτε ο Γιάννης Τσαρούχης: «Ένας μόνον τρόπος
υπάρχει να καταργήσουμε τους κλέφτες: να τους περιφρονήσουμε».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».