TZON M. KAMΠ Eπείγουν τώρα οι κατεδαφίσεις

Την έκκληση να μη ματαιωθούν οι απαλλοτριώσεις και να ολοκληρωθεί η ανασκαφή στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας διατυπώνει ο Αμερικανός αρχαιολόγος Τζον Καμπ στον πρώτο πλήρη αρχαιολογικό – ελληνικό – οδηγό της, που υπογράφει ο ίδιος

Ο Αμερικανός καθηγητής Τζον Καμπ ετοιμάζεται για μια ανασκαφή που θ’ αλλάξει
την εικόνα μιας από τις πιο χαρακτηριστικές γωνιές τού Μοναστηρακίου: την
πλήρη αποκάλυψη του τελευταίου μεγάλου δημόσιου κτιρίου της Αρχαίας Αγοράς της
Αθήνας.

Λεπτός, λακωνικός κι αεικίνητος, ο Αμερικανός καθηγητής Τζον Καμπ γεννήθηκε το
1947 στη Νέα Υόρκη. Έφτασε στην Ελλάδα εικοσάχρονος φοιτητής πριν από τριάντα
έξι χρόνια, το 1966, στο πλαίσιο των θερινών μαθημάτων του Πανεπιστημίου
Χάρβαρντ. «Ήρθα στην Ελλάδα γιατί ήθελα να σκάψω κι από τότε δεν έχω φύγει»,
λέει.

Χαρακτηρίσατε την Αρχαία Αγορά της Αθήνας ως τον πιο σημαντικό αρχαιολογικό
χώρο όλης της Μεσογείου. Γιατί; -τον ρωτάμε, αφού τουλάχιστον ως εικόνα η
αρχαία Αγορά μοιάζει μ’ έναν απέραντο ερειπιώνα.

«Γιατί είναι η καρδιά της Αθήνας, και τόπος γέννησης, και κέντρο λειτουργίας
της Δημοκρατίας, και κέντρο της θρησκευτικής, οικονομικής, καλλιτεχνικής ζωής
της», απαντά.

Ύστερα από εβδομήντα πέντε χρόνια ερευνών, την αποκάλυψη σαράντα κτιρίων κι
εκατοντάδων αγαλμάτων, έπειτα από τη μελέτη 7.500 επιγραφών, την καταχώριση
180.000 ευρημάτων πάσης φύσεως και ύστερα από εκατοντάδες δημοσιεύσεις, θα
περίμενε κανείς ότι έχουν ξεκαθαρίσει τα πάντα για την αρχαία Αγορά της
Αθήνας. Ποια κτίρια ερευνήθηκαν τα χρόνια της θητείας σας;

«Ανασκάφηκαν η Νότια Στοά, η Βιβλιοθήκη του Πανταίνου, η Οικία Ω – που
θεωρείται ότι είναι μια ιδιωτική φιλοσοφική σχολή, της οποίας η χρήση
συνεχίστηκε από τους χριστιανούς του 6ου αιώνα – η Βασίλειος Στοά και η
Ποικίλη Στοά, ο βωμός της Αφροδίτης. Για τη Βασίλειο Στοά δεν υπάρχει καμία
αμφιβολία – ταυτίστηκε με τα ευρήματα. Όμως δεν έχουν λεχθεί όλα. Υπάρχουν
πολλά που δεν ξέρουμε. Για άλλα υπάρχουν αμφιβολίες, πράγματα που αλλάζουν,
καθώς έρχονται στο φως νέα στοιχεία. Υπάρχουν αμφιβολίες για την ταύτιση του
Δεσμωτηρίου, αλλά και της Ποικίλης Στοάς. Δεν ξέρουμε τι θα βρούμε όταν
συνεχιστεί η ανασκαφή. Ίσως αγάλματα και επιγραφές, αλλά αυτά τα στοιχεία
περιμένουν ακόμα να αποκαλυφθούν».

Τι περιμένετε για να προχωρήσει η αποκάλυψη της Ποικίλης Στοάς;

«Να γίνει η κατεδάφιση τεσσάρων κατ’ αρχήν ακινήτων από την Αρχαιολογική
Υπηρεσία. Οι απαλλοτριώσεις έχουν ήδη ολοκληρωθεί και πληρωθεί, με χρήματα που
δόθηκαν από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Αρχαιοτήτων και χορηγούς, και η
συνέχιση αυτής της ανασκαφής είναι ζήτημα λίγων μηνών».

Τι σας έφερε στην Αρχαιολογία; Πώς βλέπετε την πορεία των ελληνικών σπουδών
διεθνώς και τον ρόλο της Ελλάδας σ’ αυτές;

«Το ενδιαφέρον μου για την αρχαιότητα ξεκίνησε σε ηλικία δέκα ετών και
οφείλεται σε μια φωτισμένη δασκάλα, που μας διάβαζε στο σχολείο τους μύθους
και την Ιστορία. Αφού μ’ ενδιαφέρει η αρχαιότητα, βρίσκομαι εδώ επί σαράντα
χρόνια γιατί θέλω να δουλεύω, όχι γιατί πρέπει. Το κάνω γιατί μ’ αρέσει. Δεν
υπάρχει διαφορά μεταξύ της ώρας της δουλειάς και όταν δεν δουλεύω. H
Αρχαιολογία για μένα δεν είναι σαν… δουλειά! H ζωή μου ως αρχαιολόγου είναι
πολύ καλή και η συνεργασία με τους Έλληνες αρχαιολόγους και την Αρχαιολογική
Υπηρεσία άψογη. Μέσα σ’ αυτά τα χρόνια πέρασα από την Κόρινθο, τα Ίσθμια, τη
Νάξο, την Επίδαυρο, την Πύλο. H πρόοδος της ελληνικής Αρχαιολογίας ήταν πολύ
μεγάλη».

Στις Ηνωμένες Πολιτείες πώς πάνε τα πράγματα με τις ελληνικές σπουδές;
Υπάρχει ζήτηση, εξέλιξη ή βλέπετε κάποια κρίση;

«Πάνε καλά. Ποτέ δεν ήταν πολλοί οι άνθρωποι που ενδιαφέρονταν για τις
ελληνικές σπουδές, αλλά πάντα υπάρχει ενδιαφέρον. Δίνουμε μαθήματα ελληνικών
σπουδών σε 160 αμερικανικά Πανεπιστήμια και πάντα υπάρχουν φοιτητές που θέλουν
να πάρουν αυτά τα μαθήματα, να μάθουν, να σπουδάσουν εδώ την Αρχαιολογία.
Αλλιώς θα πάνε σε άλλες χώρες, κι αυτό είναι μεγάλο κρίμα. Πάντα υπάρχει
παραπάνω ενδιαφέρον από ό,τι θέσεις. Για την αρχαία Αγορά έχουμε κάθε χρόνο
ογδόντα με εκατό αιτήσεις ανθρώπων που ζητούν να έρθουν, να σκάψουν εδώ –
γιατί στις ανασκαφές μας χρησιμοποιούμε ως εργάτες τους φοιτητές. Καλύπτουμε
ένα μέρος μόνον των αιτήσεων».

Εδώ γεννήθηκαν οι στωικοί

H Ποικίλη Στοά, γράφει, ήρθε στο φως το 1981, μετά την κατεδάφιση δέκα κτιρίων
μεταξύ των οδών Αδριανού και Άστιγγος και έχει αποκαλυφθεί μόνο μία γωνία του
μνημείου, ενώ το μεγαλύτερο μέρος είναι κρυμμένο κάτω από επτά σύγχρονα σπίτια
(που έχουν απαλλοτριωθεί) στο ίδιο τετράγωνο. Πρόκειται για ένα πολύ κομψό και
«ζωντανό» κτίριο, πλάτους 12,5 μ. και μήκους – όπως υπολογίζεται – 36 μ. H
στοά είχε ανεμπόδιστη θέα προς την οδό των Παναθηναίων και την Ακρόπολη, είχε
δωρική πρόσοψη και ιωνική εσωτερική κιονοστοιχία. Αυτός ήταν και ο λόγος της
έντονης λιθολόγησής της. Τμήματα των δομών της σε δεύτερη και τρίτη χρήση
βρέθηκαν, όπως μας είπε ο Τζον Καμπ, στα βυζαντινά σπίτια που την διαδέχθηκαν.
Χρονολογείται, βάσει της κεραμικής, στο 475 – 450 π.X. Πήρε το όνομά της από
τους πίνακες του Πολυγνώτου, του Μίκωνος και του Παναίνου, που περιγράφονται
με λεπτομέρειες από τον περιηγητή Παυσανία και αφορούσαν τη μάχη του Μαραθώνα,
Αμαζονομαχία, την άλωση της Τροίας κ.ά. Τον 4ο αι. μ.X. ο Συνέσιος
περιδιαβαίνει και θαυμάζει τη στοά που έδωσε το όνομά της στο φιλοσοφικό ρεύμα
των στωικών.

Μεσ’ την αρχαία την ταβέρνα…

«Οι Αθηναίοι αγαπούσαν πολύ το κρασί και εισήγαν μεγάλες ποσότητες, παρ’ όλο
που η Αττική παρήγε ανέκαθεν σταφύλια εξαιρετικής ποιότητας. Οινοπωλεία και
καπηλειά υπήρχαν σκορπισμένα σ’ ολόκληρη την πόλη, αρκετά μάλιστα πρέπει να
βρίσκονται κοντά στην πλατεία», λέει ο Τζον Καμπ. Σ’ ένα μικρό συγκρότημα
καταστημάτων, στα ανατολικά ακριβώς της Αγοράς, βρέθηκε πηγάδι και τμήματα από
350 μεγάλους χονδροειδείς αμφορείς, οι οποίοι εχρησιμοποιούντο για τη μεταφορά
κρασιού. Το συγκεκριμένο κατάστημα φαίνεται ότι εμπορευόταν κρασί από τη
Μένδη, τη Χίο, τη Λέσβο, τη Θάσο (;) και την Κόρινθο.

INFO

Τζον Μ. Καμπ «Η Αρχαία Αγορά της Αθήνας. Οι ανασκαφές στην καρδιά της κλασικής
πόλης». Έκδοση του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης. Σελ. 288. Τιμή: 28 ευρώ.