Έκθεση ατελείωτων… μονολόγων

Συνωστισμός. Ο μαίανδρος, σήμα κατατεθέν της γεωμετρικής εποχής, τυλίγει τα μεγάλα αγγεία που χρησιμοποιούνταν τόσο για τη φύλαξη των καρπών όσο και ως επιτύμβια μνημεία. Μόνο που τα αγγεία «ασφυκτιούν»…

Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο διαθέτει 11.680 εκθέματα (συνολικά, με τις
μυκηναϊκές και προϊστορικές συλλογές) και ανάμεσά τους μερικά από τα
σπουδαιότερα του αρχαίου κόσμου. Καλύπτει τουλάχιστον τέσσερις χιλιετίες, από
την αυγή του πολιτισμού – που ανέτειλε στη νεολιθική Θεσσαλία και στις
Κυκλάδες – μέχρι το τέλος του αρχαίου κόσμου κατά τη ρωμαϊκή εποχή.

H ανακαίνιση μέρους του κολοσσιαίου κτιρίου του προπερασμένου αιώνα και
ορισμένων πιο πρόσφατων προσκτισμάτων περιορίστηκε στα απολύτως απαραίτητα:
είσοδος για άτομα με ειδικές ανάγκες, ανελκυστήρες (αν και χρειάζεσαι πυξίδα
για να τα ανακαλύψεις), ψευδοροφές απ’ όπου κρέμονται εκατοντάδες προβολείς
διαφόρων σχημάτων και χρωμάτων, ώστε να συνδυάζονται φυσικός και τεχνητός
φωτισμός, ανεμιστήρες, χρωματισμοί, γυάλισμα των παλιών μωσαϊκών.

8.500.000 ευρώ κόστισε η επισκευή, 624.000 ευρώ τα κλιματιστικά,
285.000 ευρώ οι φωτισμοί και 830.000 ευρώ οι βιτρίνες. Με τέτοια δαπάνη δεν
ήταν δυνατόν να γίνουν θαύματα. Μόνο φιλότιμες προσπάθειες.

Οι πρώτοι πίνακες ζωγραφικής είναι λαϊκές ζωγραφιές, αναθήματα από την περιοχή Πιτσά της Κορίνθου

H επανέκθεση έφερε κάποιες αλλαγές, αραίωσε το ασφυκτικό πλήθος των
εκθεμάτων, έφερε στο προσκήνιο καταπληκτικά ευρήματα που βλέπουμε πρώτη φορά –
όπως π.χ. η χάλκινη Κυρά της Καλύμνου – αλλά κινήθηκε εντός των πλαισίων που
είχαν ορίσει οι προγενέστεροι, δίχως τόλμη. Έτσι, τα χίλια γλυπτά
παρουσιάζονται χωριστά – σε ατελείωτες αίθουσες – από τα 1.680 χάλκινα
μικροαντικείμενα και τα 2.400 αγγεία, σε εκθέσεις που θυμίζουν ατελείωτους
μονολόγους.

Αυτό που λείπει από την επανέκθεση είναι το φινίρισμα, η προσοχή στη
λεπτομέρεια, είτε πρόκειται για τον τύπο και το μελάνι των γραμμάτων στις
ενημερωτικές πινακίδες, είτε για τον όγκο των βιτρινών. Αυτό που βαραίνει στις
εντυπώσεις θετικά είναι η εξαιρετική ποιότητα πολλών εκθεμάτων, έστω κι αν
πολλά από αυτά μπορείς να τα δεις από μία μόνο πλευρά, αφού η άλλη είναι
κολλημένη σε κάποιον «τοίχο».

H προθήκη με 68 γεωμετρικά αγγεία που συνόδευαν ταφή γυναίκας και αγαλματίδιο της Ίσιδας στρώθηκε με άμμο, για να θυμίζει την ανασκαφή

H μεγάλη ποσότητα κουράζει, όμως. Κάθε αγγείο με τις παραστάσεις του
είναι ζωγραφική, αφηγείται μια ιστορία, έναν μύθο, περιγράφει γεγονότα. Αυτά
κανείς δεν κάνει τον κόπο να τα εξηγήσει. Έτσι ο επισκέπτης πελαγοδρομεί
ακολουθώντας μια νοητή διαδρομή, τη χρονολογική εξέλιξη των σχημάτων και των
ρυθμών και μια διαδρομή στον γεωγραφικό χώρο, συνήθως από αρχαίο ιερό σε
αρχαίο νεκροταφείο, πιασμένος από τη σανίδα σωτηρίας της αισθητικής απόλαυσης
που προσφέρουν τα εκθέματα.

Ο εκπαιδευτικός ρόλος ενισχύθηκε με κάποια γενικά εισαγωγικά κείμενα σε
κάθε έκθεση και λίγες φωτογραφίες και γραφιστικά κόλπα σε κάθε ενότητα, αλλά
στις οθόνες πλάσματος, όπου προβάλλονται στιγμιότυπα από τις ανασκαφές στο
Ακρωτήρι της Θήρας, οι αρχαιολόγοι φαίνονται να ανοιγοκλείνουν το στόμα τους
χωρίς να ακούγεται φωνή. Χώρος για εκπαιδευτικά προγράμματα και παιχνίδια δεν
υπάρχει.

H δημοκρατία και οι αγώνες δεν κατοικούν εδώ

H Πρόμαχος Αθηνά με το λοφίο είναι ένα από τα χάλκινα ειδώλια της αρχαϊκής εποχής από τα ιερά της Ακρόπολης, που είναι εμπνευσμένα από μεγάλα επώνυμα γλυπτά που έχουν χαθεί. Εκτίθεται για πρώτη φορά, έπειτα από ένα τέταρτο του αιώνα, στο ισόγειο, στην έκθεση της μικροτεχνίας

Οι πρώτες θεματικές ενότητες που άρχισαν να προβάλλουν διακριτικά είναι
ακόμα στα σπάργανα και χρειάζονται χώρο να αναπτυχθούν. Δεν ανατρέπουν όμως τη
γνωστή εικόνα. Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο είναι ένα μνημείο εποχής. Δεν
είναι αποθήκη, αλλά βιτρίνα. Ούτε εργαστήριο ιδεών και θεματικών ενοτήτων. H
δημοκρατία, η φιλοσοφία, οι αγώνες, το θέατρο δεν κατοικούν εδώ.

Λίγο απ’ όλα στην έκθεση των αγγείων: βιτρίνες άσπρες, σκούρες,
γκρίζες, ψηλές σαν ντουλάπες, κοντές, χοντρές, λεπτές, με βαριά κρύσταλλα, με
τις ραφές στις ακμές τους να διακρίνονται, ράφια, ραφάκια, βάθρα και κοινό
χαρακτηριστικό ότι έγινε οικονομία στα υλικά και λίφτινγκ στις παλιές
κατασκευές με τα συρόμενα τζάμια που δεν αναδεικνύουν τα εκθέματα και ζαλίζουν
το μάτι με τις ανακλάσεις του καθρέφτη τους.

Και μεγάλες σαρκοφάγους από τις Κλαζομενές της Μικράς Ασίας έχουμε και
ωραία κυπριακά αγγεία και ελεφαντοστέινα μικροτεχνήματα από το Ηραίο της
Περαχώρας Λουτρακίου και τον ναό της Ορθίας Αρτέμιδος και ένα πιθάρι από το
ανάκτορο της Κνωσού και αντικείμενα από το Ιδαίο Άντρο, τη Θήβα, τη Χαλκίδα,
το Σούνιο.

H παρέλαση ωραίων και άλλοτε άτεχνων, ακέραιων και άλλοτε σπασμένων
αγγείων συνεχίζεται μέχρι τελικής πτώσεως του επισκέπτη. Όλα μαζί ασφαλώς
εντυπωσιάζουν, αλλά ελάχιστα φωτίζουν τον μη ειδικό (ποια ήταν η χρήση του
καθενός – με τι έπιναν νερό, κρασί κ.λπ.).

Τα λαθραία. Γεμίζουν μια αίθουσα με αρκετές βιτρίνες υπ. αριθμ. 33-37
τα ωραία γεωμετρικά αγγεία που προέρχονται από μια παλαιότερη λαθρανασκαφή
νεκροταφείου με ταφικούς τύμβους στη Βάρη. Ο συλλέκτης M. Βλαστός τα αγόρασε
και τα δώρισε στο Μουσείο.

Στο χειρουργείο και στον καθρέφτη

Ιατρική: Μια ολόκληρη προθήκη με «μήλες» για καυτηριασμό, «διόπτρα» (ένα
είδος μητροσκοπίου), σαρκολάβους, «τριχολαβίδες», «πριόνια», «μαχαίρια», αλλά
και γυάλινες βεντούζες και κουταλάκια, δείχνουν τα σύνεργα της ιατρικής και
της χειρουργικής.

Μουσική: Ένα ομοίωμα λύρας, αυλοί, σείστρα και κουδουνάκια καλύπτουν τον
τομέα της μουσικής, χάλκινα εξαρτήματα μιας κλίνης και μιας θύρας τον βίο,
ωραίοι καθρέφτες, χάλκινοι ψήφοι δικαστηρίων και λίγα σταθμά ξεπετάνε το
κεφάλαιο «ιδιωτικός και δημόσιος βίος» (επ’ αυτού, το Μουσείο ετοιμάζεται να
επανέλθει).

Αναψυκτήριο: Στο υπόγειο, με χαμηλές σχετικά τιμές (μπουκάλι νερό: 0,60
ευρώ).

Πωλητήριο: Ανοιχτό καθημερινά στο υπόγειο κατά τις ώρες λειτουργίας του
Μουσείου, αλλά πρέπει να το αναζητήσεις. Σχετικά λίγα πήλινα – ή γύψινα –
ακριβή αντίγραφα εκθεμάτων του μουσείου, λ.χ. η γνωστή «Κεφαλή Υγείας» 120
ευρώ και αρκετά φθηνοπράγματα (κούπες) 8,79 ευρώ, σημειωματάρια 4 ευρώ, μερικά
ωραία κοσμήματα και ασημένια αντίγραφα αρχαίων νομισμάτων 35-40 ευρώ.

INFO

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (Πατησίων 44, τηλ. 210-817.724). Ωράρια:
Καθημερινά 08.30-19.30. Δευτέρα: 13.00-19.30. Είσοδος 7 ευρώ, μειωμένο 3 ευρώ.