Οι καρχαρίες στα… σαγόνια του ανθρώπου

Πάρετε δύο θαλάσσια ζώα. Αμφότερα σφαγιάζονται από τον άνθρωπο. Αμφότερα
πιθανόν να οδηγηθούν στην εξαφάνιση. Ωστόσο η τύχη του ενός προκαλεί την
παγκόσμια συμπάθεια, ενώ για το άλλο επικρατεί, στην καλύτερη περίπτωση,
αδιαφορία. Το ένα είναι η φάλαινα, το άλλο ο καρχαρίας.

H σούπα από πτερύγιο καρχαρία, μια παλιά νοστιμιά που έγινε ξανά της μόδας, αύξησε κατακόρυφα τη ζήτηση πτερυγίων (φωτό) με αποτέλεσμα να αποδεκατισθούν οι πληθυσμοί των καρχαριών του Ειρηνικού. Ο ΟΗΕ υπολογίζει πως 100 εκατομμύρια καρχαρίες σκοτώνονται κάθε χρόνο από τον άνθρωπο

H ετήσια σύνοδος της Διεθνούς Επιτροπής Φαλαινοθηρίας άρχισε χθες στην Κορέα
και οι απανταχού φίλοι των φαλαινών στέλνουν μηνύματα να μην επιτραπεί και
πάλι το κυνήγι των φαλαινών για εμπορικούς λόγους. Αλλά ο απίστευτος ρυθμός
της σφαγής των καρχαριών δεν προξενεί κανένα ενδιαφέρον. Χθες ήταν μάλιστα μια
σημαντική ημερομηνία και για τους καρχαρίες, αλλά για διαφορετικό λόγο απ’
ό,τι για τις φάλαινες. Ήταν η 30ή επέτειος της πρεμιέρας της ταινίας «Jaws»
(Στα σαγόνια του καρχαρία) του Στίβεν Σπίλμπεργκ, βασισμένης στο μυθιστόρημα
του Πίτερ Μπέντσλεϊ.

Ο φόβος μας για τους καρχαρίες είναι αρχέγονος. Δεν είναι πολλά τα θηρία που
μας τρώνε: οι πολικές αρκούδες, οι τίγρεις, οι κροκόδειλοι, περιστασιακά τα
λιοντάρια. Αλλά οι καρχαρίες προκαλούν μεγαλύτερο φόβο απ’ όλα, ίσως γιατί
εμφανίζονται μυστηριωδώς από τα άγνωστα βάθη.

Στην πραγματικότητα, οι καρχαρίες είναι αυτοί που θα έπρεπε να μας φοβούνται.
Τα τελευταία 20 χρόνια, ο καρχαρίας μετατράπηκε από θηρευτή σε θήραμα. Όταν η
Κίνα αγκάλιασε τον καπιταλισμό, στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και τις αρχές
του 1990, ο καταναλωτισμός επανέφερε στη μόδα μια παλιά κινεζική νοστιμιά – τη
σούπα από πτερύγιο καρχαρία. H ζήτηση για τα πτερύγια αυξήθηκε κάθετα, με
αποτέλεσμα να αποδεκατισθούν οι πληθυσμοί των καρχαριών του Ειρηνικού. Ο ΟΗΕ
υπολογίζει πως 100 εκατομμύρια καρχαρίες σκοτώνονται κάθε χρόνο από τον
άνθρωπο. Και οι πληθυσμοί τους δεν μπορούν να αντέξουν μια τέτοια αφαίμαξη.

H αναπαραγωγή τους

Οι καρχαρίες δεν είναι σαν τους μπακαλιάρους. Βρίσκονται στην κορυφή της
τροφικής αλυσίδας και έχουν ελάχιστους φυσικούς εχθρούς. Αυτό σημαίνει πως δεν
έχουν ανάγκη να αναπαράγονται σε μεγάλους αριθμούς. Ένας θηλυκός μπακαλιάρος
γεννάει πέντε εκατομμύρια αυγά, από τα οποία θα επιζήσει μόνο ένα πολύ μικρό
κλάσμα. Αλλά ένας μεγάλος λευκός καρχαρίας μπορεί να γεννήσει μόνο δύο μικρά,
τα οποία θα χρειαστούν πολύ καιρό για να ενηλικιωθούν. Έτσι αν ένας πληθυσμός
καρχαριών ελαττωθεί πολύ, θα χρειαστούν πολλές δεκαετίες, ακόμη και αιώνες,
για να αποκατασταθεί.

Λίγες οι επιθέσεις, μεγάλος ο φόβος

ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ EINAI οι επιθέσεις καρχαριών κάθε χρόνο σύμφωνα με τα
στοιχεία, παρά το φόβο που προξενούν. Το Διεθνές Αρχείο Επιθέσεων Καρχαριών
(ISAF), που έχει την έδρα του στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Φλόριντα,
καταγράφει κάθε χρόνο όλες τις επιθέσεις καρχαριών. Έτσι, κατά το 2004, μόνον
επτά άνθρωποι σκοτώθηκαν από επιθέσεις καρχαρία: δύο στην Αυστραλία και από
ένας στη Βραζιλία, την Καλιφόρνια, την Αίγυπτο, τη Χαβάη και τη Νότια Αφρική.
Το 2003 υπήρξαν τέσσερις θάνατοι. Το 2002 τρεις. Ο καθηγητής Τζορτζ Μπέρτζες,
που διευθύνει το ISAF, πιστεύει πως η μεγάλη δημοσιότητα που παίρνει
οποιοδήποτε επεισόδιο με καρχαρία μάς δημιουργεί μια απολύτως απατηλή αίσθηση
του κινδύνου. Στις ΗΠΑ, υπογραμμίζει, έχεις εκατοντάδες φορές περισσότερες
πιθανότητες να σκοτωθείς στους εθνικούς δρόμους από σύγκρουση του αυτοκινήτου
σου με ελάφι παρά από επίθεση καρχαρία στη θάλασσα.

Επιμέλεια: Γιώργος Αγγελόπουλος