TPITH AΠOΨH Ποιοι είμαστε άραγε;

Τίποτα δεν βγήκε απ’ όλα αυτά;

Δεν υπάρχει κάποιο αντιστάθμισμα;

Βασ. Καραποστόλη, «Ψυχές με στόμα»

Ώρες ώρες αναρωτιέμαι ποιοι είμαστε, από πού ήρθαμε και προς τα πού πάμε εμείς
οι αρθρογραφούντες, οι σχολιαστές, οι διαμορφωτές (τάχα) τής κοινής (συχνά και
«κενής») γνώμης;

Αν κάποτε πάθουμε (ή έστω όσοι παθαίνουμε) κρίση αυτοκριτικής, θ’ αναγνωρίζαμε
άραγε σφάλματα πορείας ή οφθαλμαπάτες προσανατολισμού;

Κατά τη γνώμη μου, οι εκφράζοντες δημόσιο λόγο διατρέχουν τον κίνδυνο να
πέσουν στις εξής παγίδες:

* N’ απλουστεύουν τα μεγάλα προβλήματα δίνοντας την αίσθηση ότι οι μικρές
λύσεις θεραπεύουν τα δεινά.

* Να (αυτο)εντάσσονται σε μια πνευματική (ενίοτε και κοσμική) ελίτ που
σνομπάρει τις αγωνίες της πλέμπας.

* Να τα βρίσκουν με την (εκάστοτε) εξουσία αναλαμβάνοντας ρόλους
μυστικοσυμβούλου, διεκπεραιωτή ή και κλόουν.

* Να βγάζουν χολή και εμπάθεια για/σε οποιονδήποτε αμφισβητεί μια άποψή τους ή
κριτικάρει μια κριτική τους.

* Να ταυτίζουν την (επιστημονική;) εκδοχή τους για την απόλυτη αλήθεια,
δημιουργώντας ένα sui generis ιερατείο.

* Να καθίστανται (άθελά τους;) βαποράκια πολιτικών σλόγκαν άνευ περιεχομένου
(π.χ. εκσυγχρονισμός) ή να καταναλώνουν υψηλές ιδέες με βουλιμία νεόπλουτου.

Μία από τις πολλές δυνατές ερμηνείες παρόμοιων στάσεων και συμπεριφορών είναι
ότι το μέλλον δεν μοιάζει καθόλου με αυτό που ορισμένοι σχεδιάσανε και πολλοί
ονειρεύτηκαν. H τραυματική αυτή (κοινή πλέον) διαπίστωση, αντί να μας οδηγήσει
σ’ έναν έντιμο αναστοχασμό, μας εγκλωβίζει σ’ εμμονές και σ’ εθελοτυφλίες.
Αντί να λογοδοτήσουμε σ’ εμάς και τους άλλους και ν’ αναλάβουμε τις δικές μας
ευθύνες για όσα δεν είδαμε, για όσα είδαμε και δεν μιλήσαμε, προσφεύγουμε σε
(πολιτικάντικες) σοφιστείες (χρεώνοντας τα πάντα σε αόρατες/μυστικές
δυνάμεις).

Κι όμως. Δεν είμαστε και δεν πρέπει να είμαστε υπεράνω υποψίας. Δεν είμαστε
γνήσιοι εκπρόσωποι κανενός φορέα. Δεν έχουμε τη βούλα του Θεού ή της Ιστορίας.

Ούτε βέβαια έχουμε αυτοχρισθεί σε σπουδαγμένους καλαμαράδες που διαχειρίζονται
το ευρωπαϊκό μέλλον της χώρας αυθαίρετα και αλαζονικά, καθώς δεν αναγνωρίζουν
στους αμαθείς και λαϊκιστές Ελληνάρες δικαίωμα να τους (κατα)κρίνουν.

Πολλοί, ίσως οι περισσότεροι, της γενιάς μου έχουμε διαμορφωθεί μέσα στις
συνθήκες της μεταπολίτευσης κι έχουμε γαλουχηθεί με τα (τότε) συνθήματα του
ΠΑΣΟΚ για κοινωνική δικαιοσύνη, συντροφική αλληλεγγύη, συνέπεια λόγων και
πράξεων. Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ποιοι είμαστε και πώς φτάσαμε ώς εδώ. Όσοι
άρχισαν να το παίζουν «υπεράνω» ή «κοινής αποδοχής» ή «τεχνοκράτες παντός
καιρού», όπως και όσοι πιστεύουν ότι μπορούν να είναι ταυτόχρονα και
κεντροαριστεροί και ανέντιμοι, αμαυρώνουν αναδρομικά την εικόνα και την πορεία
τους και ακυρώνουν τον ρόλο τους ως φωνής συνείδησης ενός
προοδευτικού/δημοκρατικού/αριστερού χώρου.

Προσωπικά προτιμώ αυτούς που σίγησαν λόγω κόπωσης ή λόγω διάψευσης από αυτούς
που πέρασαν «απέναντι» με το αζημίωτο. Όλοι μπορούμε (και οφείλουμε εφόσον
έτσι αισθανόμαστε) ν’ αλλάζουμε απόψεις και ιδέες. Χρειάζεται όμως περίσσια
προσοχή όταν στον δημόσιο λόγο υπερβαίνουμε τα όρια της σκληρής κριτικής και
καταγγέλλουμε ισοπεδωτικά την πολιτική μήτρα από την οποία γεννηθήκαμε.

Όποιος διαφωνεί ριζικά με όσα συμβαίνουν σήμερα στον δημοκρατικό/αριστερό χώρο
θα ήταν συνεπέστερο προς τις αρχές με βάση τις οποίες ωρίμασε πολιτικά να
σταθεί στο πλάι, αφήνοντας την Ιστορία να παίξει το δικό της παιχνίδι, παρά να
εμπλακεί με το πάθος του εξωμότη σε άλλα κόλπα εξουσίας. H πολιτική ζωή του
τόπου δεν διαμορφώνεται από εμάς που γράφουμε, αλλά από αυτούς που συνεχίζουν
ν’ αγωνίζονται (ακόμα και αν νιώθουν «απορφανισμένοι»).

Αυτό ας μην το ξεχνάμε ποτέ εάν αγαπάμε τον λαό κι όχι μόνο τον εαυτό μας.

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.