Διαστάσεις Οι κανόνες του ρεπορτάζ

Διάβασε, ταξίδεψε, μίλησε, έγραψε, κι ύστερα από πολλά χρόνια δουλειάς
έφτασε σε ένα αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα: ένας κακός άνθρωπος δεν μπορεί να
γίνει καλός ρεπόρτερ.

Ρίσαρντ Καπουσίνσκι: «Όλα όσα συμβαίνουν σήμερα στον κόσμο είναι συνέπειες της γέννησης του Τρίτου Κόσμου»

Ο Ρίσαρντ Καπουσίνσκι σπούδασε Ιστορία. Αλλά την πρώτη του επαφή με τη
δημοσιογραφία την είχε ως κριτικός ποίησης. H Πολωνία έβγαινε βαθιά
τραυματισμένη από τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι εφημερίδες της έπρεπε επειγόντως
να ανασυγκροτηθούν, αλλά η ιντελιγκέντσια είχε χαθεί στο μέτωπο και στις
αίθουσες σύνταξης υπήρχε ένα τεράστιο κενό. Κάποιοι φίλοι του τον έπεισαν τότε
να αρχίσει να γράφει κριτικές ποίησης. Όμως αυτό δεν κράτησε πολύ. Ο
Καπουσίνσκι ήθελε να γνωρίσει από κοντά τη ζωή των ανθρώπων. Το πάθος του ήταν
τα ταξίδια. Πρώτα στη χώρα του κι ύστερα στο εξωτερικό, όχι στην Ευρώπη, η
Ευρώπη δεν τον ενδιέφερε, αυτό που τον γοήτευε ήταν η γέννηση του Τρίτου
Κόσμου. Πέρασε είκοσι χρόνια στην Αφρική. Έζησε την περίοδο της
«αφρο-αισιοδοξίας», όταν όλοι νόμιζαν ότι η ανεξαρτησία θα μεταφραζόταν
αυτομάτως σε ευημερία. Υπήρξε μάρτυρας στη συνέχεια μιας περιόδου
«αφρο-απαισιοδοξίας», με την κρίση του μετα-αποικιακού κράτους, τα
πραξικοπήματα, την ξηρασία, την πτώση των τιμών των πρώτων υλών. Και τώρα
βλέπει επιτέλους να επικρατεί ένας «αφρο-ρεαλισμός», με τη συνειδητοποίηση των
κοινών προβλημάτων αλλά και των μεγάλων διαφορών από χώρα σε χώρα.

Όλα αυτά τα χρόνια, ο Καπουσίνσκι ασχολήθηκε με το ρεπορτάζ. Τα μέσα που
διέθετε ήταν λιγοστά, το πολωνικό πρακτορείο ειδήσεων για το οποίο δούλευε
ήταν φτωχό, η μεγάλη του αγωνία σε κάθε τόπο που έφτανε ήταν αν θα
λειτουργούσε το τέλεξ. Έπρεπε ασφαλώς να αυτολογοκρίνεται. Στην Ουγκάντα του
Αμίν ήταν ο μοναδικός ξένος δημοσιογράφος, αν έγραφε ό,τι έβλεπε θα τον
πετούσαν αμέσως έξω. Αλλά η λογοκρισία της δικής του χώρας δεν τον
απασχολούσε. Εκείνος έγραφε ελεύθερα. Ήταν δουλειά των εργοδοτών του να
ξεχωρίζουν στη συνέχεια το κομμάτι που θα δημοσιευόταν και το κομμάτι που θα
κρατούσαν για δική τους ενημέρωση. Όταν ο Μπρέζνιεφ έφτασε στην Πράγα μετά την
εισβολή του 1968, οι Ρώσοι δημοσιογράφοι τον ρώτησαν με αγωνία τι έπρεπε να
γράψουν γι’ αυτήν την κάπως… τεταμένη κατάσταση. «Να τα γράψετε όλα,
σύντροφοι», τους είπε, «αλλά σε ένα αντίτυπο».

Σαράντα χρόνια ασχολείται ο Καπουσίνσκι με το ρεπορτάζ. Κι όπως λέει σε
συνέντευξή του στην «Ελ Παΐς», έμαθε ότι η δραστηριότητα αυτή έχει
τρεις προϋποθέσεις: να ταξιδεύεις προς τον άλλον, να μιλάς μαζί του, να
προσπαθείς να τον καταλάβεις· να μελετάς καλά πριν από κάθε ταξίδι· και να
σκέφτεσαι. Ο ρεπόρτερ είναι εξαρτημένος από τους άλλους. Όπως τους φέρεται, θα
του φερθούν. Να γιατί ένας κακός άνθρωπος δεν μπορεί να γίνει καλός ρεπόρτερ:
επειδή δεν μπορεί ούτε να τους καταλάβει ούτε να κερδίσει την εκτίμησή τους.

LINK:

http://diastaseis.blogspot.com