Στα σύνορα του ηλιακού συστήματος

Πριν από 28 χρόνια, το Βόγιατζερ 1 της NASA ξεκίνησε το ταξίδι του στο
άγνωστο με φόβο και με πάθος. Αφού περιπλανήθηκε ανάμεσα στους μεγαλύτερους
πλανήτες, έφτασε πλέον στον πιο μακρινό προθάλαμο του ηλιακού συστήματος, στην
τελευταία υπόκλιση πριν από την οριστική του αποχώρηση.

«Βρισκόμαστε τώρα στον τελευταίο γύρο της κούρσας προς τον διαστρικό χώρο»,
λέει ο δρ Έντουαρντ Στόουν, ο υπεύθυνος επιστήμονας για τα δύο διαστημόπλοια
Βόγιατζερ, τα οποία εκτοξεύτηκαν το 1977 και συνεχίζουν να λειτουργούν
χρησιμοποιώντας ως πηγή ενέργειας το πλουτώνιο.

Οι επιστήμονες της NASA ανακοίνωσαν πως το Βόγιατζερ 1 πέρασε το κρίσιμο
σύνορο, γνωστό ως όριο σύγκρουσης, που θυμίζει τον κρότο διάσπασης του
φράγματος ήχου. Τα ανθρώπινα αυτιά βέβαια δεν μπορούν να τα ακούσουν, αλλά τα
σωματίδια στο μακρινό Διάστημα ταξιδεύουν με ταχύτατα ηχητικά κύματα. Στο
σημείο εκείνο, η ταχύτητα των σωματιδίων που προέρχονται από τον Ήλιο ξαφνικά
γίνεται υποηχητική από υπερηχητική (1,1 με 2,4 εκατομμύρια χιλιόμετρα την
ώρα), λόγω της πίεσης που ασκούν τα διαστρικά σωματίδια που φτάνουν στο ηλιακό
σύστημα.

Το Βόγιατζερ 1, σε απόσταση 14 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από τον Ήλιο και τρεις
φορές πιο μακριά από τον Πλούτωνα, έχει εισέλθει σε μία περιοχή του
Διαστήματος που περιβάλλει τον Ήλιο. Το πέρασμα έγινε στις 16 Δεκεμβρίου,
σύμφωνα με τους νέους υπολογισμούς της NASA. Πριν από δύο χρόνια, μία άλλη
ομάδα με επικεφαλής τον Έλληνα επιστήμονα Σταμάτη Κριμιζή στο Εργαστήριο
Εφαρμοσμένης Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς είχε ανακοινώσει πως το
Βόγιατζερ πέρασε το όριο τον Αύγουστο του 2002, όταν παρατηρήθηκε μία απότομη
πτώση στην ταχύτητα του ηλιακού ανέμου και μία δραστική αύξηση στον αριθμό των
σωματιδίων υψηλής ενέργειας, που βομβαρδίζουν το διαστημόπλοιο. Αλλά ο ηλιακός
άνεμος αύξησε πάλι ταχύτητα έξι μήνες αργότερα. H επιτάχυνση μπορεί να
σημαίνει ότι πολύ ισχυροί ηλιακοί άνεμοι έσπρωξαν το όριο σύγκρουσης ακόμα πιο
πίσω και το απομάκρυναν από το διαστημόπλοιο.

Άλλοι επιστήμονες διαφώνησαν. Ο δρ Νόρμαν Νες, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του
Ντέλαγουεαρ, υπεύθυνος για το μαγνητόμετρο του Βόγιατζερ, λέει ότι αυτό ήταν
το «υποτιθέμενο πέρασμα του ορίου σύγκρουσης» κι αυτό το συμπεραίνει επειδή
δεν παρατηρήθηκε ένα κρίσιμο στοιχείο του φαινομένου. Δηλαδή μία σημαντική
αύξηση στα μαγνητικά πεδία, που προκαλεί η συγκέντρωση των σωματιδίων του
ηλιακού ανέμου. Το όργανο του διαστημοπλοίου που μετρά τον ηλιακό άνεμο χάλασε
το 1980 όταν πέρασε μέσα από τις ραδιενεργές ζώνες του Κρόνου. Το Βόγιατζερ 2
αναμένεται να περάσει από αυτό το σημείο σε μερικά χρόνια και οι επιστήμονες
πιστεύουν πως θα ξέρουν την ακριβή στιγμή, μια που ο δικός του εξοπλισμός
λειτουργεί σωστά.

Ο δρ Κριμιζής είπε την περασμένη εβδομάδα πως τώρα συμφωνεί ότι αυτό που
παρατήρησε το 2002 δεν ήταν το πέρασμα που νόμιζε. «Νομίζαμε ότι ήταν στο όριο
σύγκρουσης, αλλά ήμασταν αρκετά επιφυλακτικοί στην ερμηνεία μας». Αυτό που
φαίνεται πως έγινε, λέει ο Στόουν, είναι ότι το όριο μετακινούνταν προς τα
πίσω, με ταχύτητα ίδια με αυτή του Βόγιατζερ 1 και τότε μερικά από τα
σωματίδια που ανέβαζαν ταχύτητα χτυπούσαν το διαστημόπλοιο.

Εμφύτευσαν αρσενικό γονίδιο σε θηλυκή μύγα και άλλαξε σεξουαλική συμπεριφορά!

Ύστερα από 28 χρόνια στο Διάστημα, το Βόγιατζερ 1 φτάνει στην άκρη του ηλιακού μας συστήματος. Αφού έριξε φως στον Κρόνο και τον Δία, αποστολή του τώρα είναι να μελετήσει την περιοχή όπου σταματά η επιρροή του Ηλίου

Όταν η γενετικώς τροποποιημένη φρουτόμυγα αφέθηκε ελεύθερη μέσα στο
εργαστήριο, έκανε αυτό ακριβώς που περίμεναν οι επιστήμονες: αναζήτησε ένα
παρθένο θηλυκό. Την άγγιξε ελαφρά με το πόδι, της έπαιξε ένα τραγούδι
(χρησιμοποιώντας τις φτερούγες σαν όργανο) και μόνο τότε αποτόλμησε να της
γλείψει τα γεννητικά όργανα. Όλα αυτά είναι μέρος της τελετουργικής
αποπλάνησης στον κόσμο της φρουτόμυγας. Όμως, η φρουτόμυγα που αναζήτησε
ερωτικό ταίρι δεν ήταν αρσενική, αλλά θηλυκή, στην οποία οι επιστήμονες είχαν
εμφυτεύσει τεχνητά ένα αρσενικό γονίδιο. Αυτό το γονίδιο, σύμφωνα με
ανακοίνωση των επιστημόνων στο περιοδικό «Cell», φαίνεται πως είναι από μόνο
του αρκετό για να καθορίσει τη σεξουαλική συμπεριφορά.

Από μια σειρά πειραμάτων οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα θηλυκά στα οποία
έβαζαν αυτό το γονίδιο συμπεριφέρονταν ακριβώς όπως τα αρσενικά στο ερωτικό
παιχνίδι, αναζητώντας ξέφρενα άλλα θηλυκά. Οι αρσενικές φρουτόμυγες στις
οποίες έβαζαν θηλυκό γονίδιο γίνονταν πιο παθητικές και έστρεφαν την προσοχή
τους στο δικό τους φύλο. «Δείξαμε ότι ένα και μοναδικό γονίδιο στη φρουτόμυγα
είναι αρκετό για να καθορίσει τον σεξουαλικό προσανατολισμό της», λέει στην
εφημερίδα «Χέραλντ Τρίμπιουν» ο Μπάρι Ντίξον, επιστημονικός προϊστάμενος στο
Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών, στη Βιέννη
και επικεφαλής της σχετικής έρευνας. «Αυτό σημαίνει ότι οι ενστικτώδεις
συμπεριφορές είναι δυνατόν να καθορίζονται από γενετικά προγράμματα, όπως
ακριβώς η μορφολογική διάπλαση μιας μύτης ή ενός οποιουδήποτε οργάνου».

Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας αναμένεται να αναζωπυρώσουν τις συζητήσεις
για το αν αυτό που καθορίζει ποιοι είμαστε και τι κάνουμε εξαρτάται από τα
γονίδια ή το περιβάλλον, ιδιαίτερα όσον αφορά στη σεξουαλική μας συμπεριφορά.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου