«Στερεύει» η διώρυγα του Παναμά!

Η πιο φημισμένη Διώρυγα του κόσμου, αυτή του Παναμά, χρωστάει τη
βιωσιμότητά της στο φρέσκο νερό μιας τεράστιας τεχνητής λίμνης. Το νερό της
όμως λιγοστεύει επειδή η τροπική ζούγκλα, που την περιβάλλει, υλοτομείται.
Τώρα, οι αρχές του Παναμά συνεργάζονται με επιστήμονες για να σώσουν την
πανέμορφη λίμνη και προσπαθούν να δώσουν στους κατοίκους να καταλάβουν το πόσο
πολύτιμη είναι η προστασία της για τη ζωή τους.

Για τη διώρυγα του Παναμά, μια πολυσύχναστη μέρα σημαίνει ότι θα περάσουν
περίπου 40 καράβια. Συνήθως εμπορικά, φορτωμένα με κοντέινερ. Απ΄ όποια πλευρά
κι αν εισέλθουν, προς ή από την Καραϊβική, θα ακολουθηθεί η ίδια διαδικασία.
Πόρτες και βαλβίδες θα ανοίξουν, δεξαμενές θα πλημμυρίσουν και το πλοίο θα
πηγαίνει σημειωτόν από το ένα επίπεδο στο άλλο.

Κανάλι χάρη στη λίμνη. Για να λειτουργήσει η διώρυγα απαιτείται
πρόσθετος όγκος νερού από εκείνον της θάλασσας. Γι’ αυτό στη μία πλευρά της
διώρυγας κατασκευάστηκε μια τεράστια τεχνητή λίμνη. Από τις μεγαλύτερες λίμνες
στον κόσμο. Λέγεται Γκατούν και τροφοδοτεί τη διώρυγα του Παναμά με περίπου 26
εκατομμύρια γαλόνια φρέσκου νερού ώστε να γεμίσουν οι δεξαμενές της. Στην άλλη
άκρη της διώρυγας, προς την πλευρά του Κόλπου του Παναμά, βρίσκονται κι άλλες
δεξαμενές που πρέπει να πλημμυρίσουν κι αυτές με φρέσκο νερό. Απαιτούνται άλλα
26 εκατομμύρια γαλόνια. Επομένως το πέρασμα κάθε καραβιού σημαίνει ότι θα
ξοδευτούν 52 εκατομμύρια γαλόνια νερού, τα οποία τελικά θα καταλήξουν στον
ωκεανό. Ας είναι καλά η λίμνη Γκατούν. Διαφορετικά δεν θα υπήρχε το κανάλι του
Παναμά. Όμως και η λίμνη για να επιβιώσει χρειάζεται τα γειτονικά της τροπικά
δάση. Αυτά την τροφοδοτούν με το νερό που συγκεντρώνουν. Το πρόβλημα όμως
είναι ότι τα τελευταία χρόνια τα τροπικά δάση μειώνονται επειδή υλοτομούνται.
Κυρίως για να μετατραπούν σε καλλιεργούμενες εκτάσεις. Αν το νερό μειωθεί τότε
το κανάλι θα υπολειτουργήσει. Τη διετία 1990 -1991 οι υπεύθυνοι της διώρυγας
επέτρεπαν να περάσουν λιγότερα από 30 καράβια ημερησιώς. Ήταν εποχή ξηρασίας
και ουδείς Παναμέζος θέλει να τη θυμάται.

Μαθήματα προστασίας. Ο Οργανισμός, που διαχειρίζεται τη διώρυγα, άρχισε
να συνεργάζεται με επιστήμονες οι οποίοι μελετούν την υδρολογία της λίμνης και
προσπαθούν να αποκαταστήσουν τη φυσική ροή υδροδότησής της. Πάνω απ’ όλα
προσπαθούν να μάθουν στους κατοίκους της περιοχής το πώς να την προστατεύουν.

H λίμνη υδροδοτείται σε μικρό βαθμό από τον ποταμό Τσάγκρες, ο οποίος, με τη
σειρά του, εμπλουτίζεται από τις τροπικές ζούγκλες. Εκεί η ετήσια βροχόπτωση
φθάνει τα 3,5 μέτρα και είναι τρεις φορές μεγαλύτερη από την ετήσια βροχόπτωση
στη Νέα Υόρκη. Θεωρητικά η ποσότητα νερού που συγκεντρώνεται φθάνει και
περισσεύει για να εξασφαλίζεται η λειτουργία των δεξαμενών της διώρυγας.

Το νερό χάνεται… Όμως η βροχή δεν πέφτει με σταθερό ρυθμό. H
μεγαλύτερη ποσότητα συγκεντρώνεται από τον Μάιο μέχρι τον Δεκέμβριο. Μάλιστα
πέφτει με τόση ένταση ώστε όταν οι εργάτες ξεκίνησαν να χτίζουν τη διώρυγα,
έλεγαν ότι ο αέρας μετατρεπόταν σε νερό! H βροχή που πέφτει στις δασώδεις
πλαγιές, απορροφάται απο τα δέντρα και διοχετεύεται αργά στον ποταμό Τσάγκρες.
Οι αποψιλωμένες όμως εκτάσεις δεν μπορούν να συγκρατήσουν τη δυνατή
βροχόπτωση. Το νερό χάνεται. Συχνά το έδαφος διαβρώνεται και τα ιζήματα κυλούν
στη λίμνη μειώνοντας τη χωρητικότητά της.

Χάθηκε το μισό δάσος στην κοιλάδα του ποταμού Τσάγκρες

H λίμνη Γκατούν είναι μία από τις μεγαλύτερες τεχνητές λίμνες που κατασκευάστηκαν για να εξυπηρετείται η λειτουργία της διώρυγας του Παναμά, το 1914

Ο Κολόμβος και οι άντρες του ήταν οι πρώτοι Ευρωπαίοι που αντίκρυσαν τα
πυκνά δάση στη λεκάνη του ποταμού Τσάγκρες. Υπήρχαν 1.500 είδη δέντρων που
ξεπερνούσαν συχνά σε ύψος τα 30 μέτρα. Πουλιά τουκάν (ραμφαστός), μαϊμούδες
και άλλα πλάσματα κατοικούσαν στις πυκνές ζούγκλες. Το τοπίο όμως άρχισε να
αλλάζει δραματικά από τη δεκαετία του 1980, λέει ο δρ Ρόμπερτ Στάλαρντ, που
είναι γεωλόγος στο ερευνητικό ινστιτούτο Σμιθσόνιαν στον Παναμά. Ο ίδιος
επιστήμονας προχώρησε το 2000 σε μια μελέτη χαρτογράφησης της περιοχής
χρησιμοποιώντας δορυφορικά δεδομένα και διαπίστωσε ότι το 53% του τροπικού
δάσους της ευρύτερης περιοχής είχε χαθεί. Σήμερα οι επιστήμονες προσπαθούν να
ευαισθητοποιήσουν τους κατοίκους για τη σημασία και τη χρησιμότητα του δάσους
που έχει απομείνει. Διοργανώνουν ομάδες εργασίας και επισκέπτονται σχολεία.
Προσπάθειες γίνονται ακόμη και για την αναδάσωση μεγάλων περιοχών.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου, Στέφανος Κρίκκης