Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Λουάν Σταρόβα

Την εβδομάδα που μας πέρασε είχα την ευκαιρία να συνομιλήσω εδώ στην Αθήνα με
τον Λουάν Σταρόβα. Έναν Βαλκάνιο συγγραφέα που είναι πολύ γνωστός στη Γαλλία
και (σχεδόν) άγνωστος στην Ελλάδα – αν και η πόλη στην οποία ζει, τα Σκόπια,
απέχει μόνο διακόσια χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη. Ο Σταρόβα ανήκει σε αυτούς
τους ανθρώπους που, κατά κάποιον τρόπο, είναι «καταδικασμένοι» να γράψουν. Και
αυτό κάνει. Γράφει και περιγράφει, με μυθιστορηματικό τρόπο, την πραγματική
ιστορία της οικογένειάς του.

***

Ο Σταρόβα προέρχεται από μια οικογένεια αλβανικής καταγωγής – το επίθετό του
όμως «προδίδει» σλαβική προέλευση. Στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οι
πρόγονοί του αλλαξοπίστησαν, εξασφαλίζοντας μια λαμπρή καριέρα στην οθωμανική
ιεραρχία (ο θείος τού πατέρα του, ο Φετχί Οκιγιάρ, ήταν από τους πιο στενούς
συνεργάτες του Κεμάλ Ατατούρκ). H κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
έκανε την οικογένεια, κυριολεκτικά, χίλια κομμάτια. Μερικά σημαίνοντα μέλη της
ασπάστηκαν τον τουρκικό εθνικισμό, άλλα τον αλβανικό, άλλα τον σλαβικό και
κάποιοι άλλοι επέλεξαν την ξενιτιά: Αυστραλία ή Αμερική.

***

Ο Σταρόβα γεννήθηκε το 1941 στις όχθες της Οχρίδας, στην αλβανική πλευρά. Ο
πατέρας του ήταν από τους λίγους Αλβανούς μπέηδες που τόλμησαν να έρθουν σε
ανοιχτή ρήξη με τους Ιταλούς φασίστες και τους ναζί. Αλλά αυτό δεν τον έσωσε
από τις διώξεις του καθεστώτος τού Ενβέρ Χότζα. Στην ηλικία των 5 ετών ο
Σταρόβα γνώρισε και αυτός την ξενιτιά, περνώντας στην άλλη πλευρά της Οχρίδας,
στη Γιουγκοσλαβία τού Τίτο. Έζησε στα Σκόπια και μορφώθηκε στα σερβο-κροατικά.
Έμαθε έτσι να συμφιλιώνει μέσα του δύο «ταυτότητες εν πολέμω»: τη σλαβική και
την αλβανική. «Πες μας τι είσαι;», τον ρωτούν επίμονα οι εθνικιστές των δύο
πλευρών. Την απάντηση δίνει σε κάποιο από τα βιβλία του η Βαλκάνια μάνα. Την
ρωτούν: «Ποια είναι η πραγματική σου πατρίδα;». Και εκείνη απαντά: «Εκείνη
όπου μεγαλώνουν τα παιδιά μου». Την ρωτούν: «Ποιος είναι ο πραγματικός λαός
σου;». Και εκείνη απαντά: «Εκείνος με τον οποίο ζω κάθε μέρα». Είναι η
απάντηση μιας γυναίκας που γνώρισε όλες τις βαλκανικές γλώσσες, αμέτρητες
σφαγές και ξεριζωμούς και που είδε όλες τις αυτοκρατορίες να διαπερνούν από τα
Βαλκάνια: την Οθωμανική, την Αυστρο-Ουγγρική, τη φασιστική, τη σταλινική…

***

Σήμερα ο Σταρόβα ζει ανάμεσα στα Σκόπια και το Παρίσι. «Οι Γάλλοι φίλοι μου»,
λέει, «προσπαθούν να καταλάβουν γιατί δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε το παρελθόν
εμείς οι Βαλκάνιοι. Τους εξηγώ πως χρειαζόμαστε χρόνο. Δεν είναι θέμα DNA,
είναι απλώς θέμα ιστορικού ετεροχρονισμού. Το πρώτο βήμα είναι να συνηθίσουμε
να λύνουμε τις διαφορές μας με λόγια και όχι με σφαίρες. Οι Γάλλοι και οι
Γερμανοί χρειάστηκαν να πατήσουν πάνω από εκατομμύρια πτώματα για να
καταλήξουν στο όραμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά τις
τεράστιες αδυναμίες και τα λάθη της, είναι για τους Βαλκάνιους μια
ανεπανάληπτη ευκαιρία για να βρουν επιτέλους ένα modus vivendi, χωρίς άλλες
αλληλοσφαγές και ξεριζωμούς». Αν περάσει το «όχι» ενάντια στο Ευρωπαϊκό
Σύνταγμα θα έχουμε λιγότερη Ευρώπη, άρα περισσότερο εθνικισμό στα Βαλκάνια. Ο
Γάλλος σοσιαλιστής Φρανσουά Χολάντ είπε πως σε περίπτωση που επικρατήσει το
«όχι» θα επακολουθήσει στην Ευρώπη «ένας μακρύς ύπνος και μια μακρά νύχτα»…
Μην εκπλαγείτε, λοιπόν, εάν αρκετοί άνθρωποι στα Βαλκάνια θα περιμένουν τα
αποτελέσματα του γαλλικού δημοψηφίσματος με ένα κερί στο χέρι…

ΥΓ: Στην Ελλάδα έχει εκδοθεί από τις Εκδόσεις Πατάκη το βιβλίο του Λ.
Σταρόβα «H εποχή των αιγών». Στην Αθήνα βρέθηκε ως καλεσμένος του Τμήματος
Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.

LINK:

www.gkapllani.com