διακοπές Παρατήρηση πουλιών

Αν δανειζόμασταν τον ορισμό της λέξης «birdwatching» από κάποιο αγγλικό
λεξικό θα σας δίναμε τον ορισμό: η παρατήρηση και αναγνώριση πουλιών που
βρίσκονται γύρω μας. Σίγουρα όμως, το να βλέπεις τους φτερωτούς κατοίκους του
πλανήτη είναι πολύ περισσότερα πράγματα. Όσο και να σας ακούγεται απίθανο,
εκατομμύρια άνθρωποι σ’ όλο τον κόσμο ασχολούνται με την παρατήρηση πουλιών.
Είναι γεγονός πως, τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι άνθρωποι
επιλέγουν να βρεθούν κοντά στη φύση στον λιγοστό ελεύθερο χρόνο τους. Το
πρωινό ξύπνημα, με τις πρωτόγνωρες εικόνες και οι ξεχασμένες μυρωδιές και τ’
ακούσματα, τους λείπουν και τους πείθουν ότι εδώ, εκτός πόλης, είναι όλα
ομορφότερα. Ένα ή μάλλον πολλά από τα ακούσματα που τους έπεισαν, είναι αυτά
των πουλιών. Χωρίς να ξέρουν τι πουλιά είναι! Αρκεί μόνο που τ’ άκουγαν!
Σκεφτείτε να μπορούσαν να τα δουν κιόλας.

Πού θα δείτε πουλιά στην Ελλάδα

ΛΙΜΝΗ KEPKINH

H λίμνη της Κερκίνης βρίσκεται στον Νομό Σερρών και απέχει περίπου 600
χιλιόμετρα από την Αθήνα. Πρόκειται για ένα ανθρώπινο έργο, για μια τεχνητή
λίμνη που παραδόξως έκανε μάλλον καλό στο περιβάλλον! Προστατευμένη καλά από
το κυνήγι και άλλες ενοχλήσεις, είναι ένας τόπος που συγκεντρώνονται, ανά
εποχές, μεγάλοι αριθμοί πουλιών. H λίμνη, που ανήκει στους Υγροβιότοπους
Διεθνούς Σημασίας (Ramsar), είναι εύκολα βατή περιμετρικά αφού υπάρχουν
ασφάλτινοι δρόμοι και χωμάτινα αναχώματα που την κυκλώνουν. Το εντυπωσιακότερο
μ’ αυτή την περιοχή είναι πως τα πουλιά έχουν συνηθίσει την ανθρώπινη παρουσία
και έτσι δίνουν την ευκαιρία για κοντινές παρατηρήσεις. Οι απόμακροι
αργυροπελεκάνοι εδώ τρώνε σχεδόν από τα χέρια των ψαράδων! Ανάλογα με την
εποχή μπορείτε να παρατηρήσετε δεκάδες διαφορετικά είδη πουλιών: φλαμίνγκο,
ροδοπελεκάνοι, αργυροτσικνιάδες, λευκοτσικνιάδες, νυχτοκόρακες,
κρυπτοτσικνιάδες, λαγγόνες, κορμοράνοι, πολλών ειδών πάπιες, χήνες, γεράκια,
κραυγαετοί, φιδαετοί, στικταετοί, ακόμα και θαλασσαετοί αν είστε τυχεροί!

ΔΕΛΤΑ EBPOY

Για πολλούς, ο καλύτερος τόπος για παρατήρηση πουλιών στην Ελλάδα βρίσκεται
στον Νομό Έβρου, στο BA κομμάτι της Ελλάδας. Ανήκει και αυτός στους
Υγροβιότοπους Διεθνούς Σημασίας (Ramsar). H περιοχή του Δέλτα βρίσκεται
ακριβώς πάνω σ’ έναν από τους διαδρόμους μετακίνησης των πουλιών από τον Βορρά
στον Νότο και αντίστροφα. Για να περάσει μόνος του ένας παρατηρητής φύσης στον
κύριο χώρο, στον πυρήνα του υγροβιότοπου, χρειάζεται ειδικές άδειες από το
υπουργείο Γεωργίας, από την τοπική Μεραρχία και, στο άμεσο μέλλον, και από τον
Φορέα Διαχείρισης του υγροβιότοπου! Τα πουλιά όμως δεν κινούνται μόνο στον
πυρήνα. Όλη η περιοχή γύρω απ’ αυτόν είναι γεμάτη από πάρα πολλά είδη. Έχουν
καταγραφεί πάνω από 300 είδη πουλιών και είναι γνωστό πως τουλάχιστον το 25%
απ’ αυτά φωλιάζουν εκεί! Σπάνια πουλιά όπως η νανόχηνα, ο βασιλαετός, ο
θαλασσαετός, ο κραυγαετός, η αετογερακίνα, ο στικταετός, ο μαυροπελαργός, η
κοκκινολαιμόχηνα, η αγκαθοκαλημάνα και ακόμα το σπανιότερο πουλί της Ευρώπης
που κινδυνεύει με εξαφάνιση, η λεπτομύτα, παρατηρούνται κάθε χρόνο δίπλα από
τον Έβρο.

ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ

Ο Αμβρακικός Κόλπος είναι ο μεγαλύτερος φυσικός κόλπος της Ευρώπης. Για την
ακρίβεια, είναι τεράστιος! Οι λιμνοθάλασσες μαζί με τους βάλτους, τους
αλμυρόβαλτους, τους καλαμιώνες, τα λασποτόπια, τις λουρονησίδες αλλά και τις
ρηχές ακτές, ξεπερνούν σε έκταση τα 200.000 στρέμματα. Όλα αυτά αποτελούν ένα
θαυμάσιο οικοσύστημα για τα πουλιά που, κυρίως τον χειμώνα, κατακλύζουν την
περιοχή. Έχουν παρατηρηθεί εδώ 230 είδη πουλιών αρκετά από τα οποία φωλιάζουν:
πελαργοί, αργυροπελεκάνοι, αβοκέττες, καλαμοκανάδες, χουλιαρομύτες, όλοι
σχεδόν οι τσικνιάδες, μεγάλοι αριθμοί παπιών, γλαρόνια, αρπακτικά και πολλά
μικρότερα πουλιά που δεν αναφέρουμε γιατί δεν θα χωρούσαν, χρησιμοποιούν τον
Αμβρακικό ως τόπο διατροφής, ξεχειμωνιάσματος ή φωλιάσματος. Επειδή η περιοχή
είναι, όπως είπαμε, τεράστια και ένας αρχάριος birdwatcher δεν θα μπορούσε να
τη δει, προτείνουμε να επισκεφθείτε τη Σαλαώρα όπου υπάρχει Περιβαλλοντικό
Κέντρο ή το χωριό Στρογγυλή όπου κι εκεί υπάρχει κάτι αντίστοιχο, και να
ζητήσετε τη βοήθεια των ειδικών για να σας ξεναγήσουν.

ΛΕΣΒΟΣ

Αν ρωτήσετε κάποιον Ευρωπαίο birdwatcher ποιο μέρος της χώρας μας έχει
επισκεφθεί για να παρατηρήσει πουλιά, το πιο πιθανό που θα σας απαντήσει είναι
η Λέσβος! Το πανέμορφο αυτό νησί του BA Αιγαίου είναι τόπος προορισμού πολλών
Βορειοευρωπαίων birdwatchers. Από τα μέσα του Μαρτίου έως το τέλος Μαΐου στο
νησί θα δείτε πολλούς μ’ ένα ζευγάρι κιάλια στα μάτια! Το νησί είναι ένας
ορνιθολογικός παράδεισος. Διαθέτει αλυκές (με πολλά φλαμίνγκο), μικρούς
υγροβιότοπους που σφύζουν από ζωή, βουνά και υψώματα ιδανικά γι’ αρπακτικά,
απέραντους ελαιώνες με πολλά μικρόπουλα, πευκοδάση (όπου μπορείτε να
συναντήσετε τον διάσημο τουρκοτσοπανάκο) και βράχια που είναι ιδανικό μέρος
για τον βραχοτσοπανάκο, τον γαλαζοκότσυφα αλλά και για το σπάνιο στην Ελλάδα,
σμυρνοτσίχλονο. Άλλα είδη που μπορείτε να δείτε είναι η πετροτριλίδα, όλοι οι
τσικνιάδες, το πανέμορφο κουφαηδόνι, το μαυροκιρκίνεζο την άνοιξη, πολλά είδη
από γλαρόνια να φλερτάρουν, το μαυροπελαργό, πολλά στρουθιόμορφα, τον σπάνιο
παρδαλοκεφάλα, τέσσερα είδη κίρκων και πολλά πολλά άλλα.

Τέσσερις λόγοι για να παρατηρούμε τα πουλιά

1. Γιατί τα πουλιά είναι παντού γύρω μας. Υπάρχουν λίγα σημεία στον πλανήτη
που τα πουλιά δεν κατοικούν. Ακόμα, σύμφωνα με τ’ ανθρώπινα κριτήρια, τα
πουλιά είναι από τα ομορφότερα όντα της Γης. H ικανότητά τους να πετάνε μάγευε
πάντα τον άνθρωπο.

2. Υπάρχει μια τεράστια ποικιλία από είδη πουλιών. Παγκόσμια υπάρχουν πάνω
από 9.700 είδη, ενώ στη μικρή Ελλάδα έχουν καταγραφεί 423 είδη!

3. Παρακολουθώντας τα πουλιά επισκέπτεται κανείς τα πιο όμορφα μέρη. Ή για
να είμαστε πιο σαφείς, τα εξερευνά. Πολλοί από εμάς έχουμε επισκεφτεί την
Πίνδο και τη Βάλια Κάλντα. Ποιος έχει ψάξει όμως στα αλπικά της μέρη για μια
χιονάδα; Πολλοί από εμάς έχουμε κάνει clubbing και σκι στην Αράχοβα. Ποιος
όμως έχει παρατηρήσει ανάμεσα στα έλατα για μια ελατοπαπαδίτσα; Πολλοί
επισκέπτονται για ένα weekend τα Ζαγοροχώρια. Ποιος όμως έχει αποφασίσει να
πάει λίγο πιο πάνω, ψάχνοντας για το πέταγμα ενός χρυσαετού; Οι birdwatchers
εξερευνούν και γνωρίζουν και αυτά τα μέρη. Τα προστατεύουν δε και τα
προφυλάσσουν, γιατί γνωρίζουν καλά πως είναι τα τελευταία καταφύγια ζωής και
πραγματικής ομορφιάς.

4. Αντίθετα με ό,τι πιστεύεται, το χόμπι της παρατήρησης πουλιών δεν είναι
μοναχικό. Δεκάδες άνθρωποι κάνουν εξορμήσεις μαζί, περνούν την ημέρα τους
ευχάριστα και διασκεδάζουν τις υπόλοιπες ώρες. Στη χώρα μας μια επίσκεψη στο
όμορφο νησί της Λέσβου τον Απρίλιο ή τον Μάιο θα σας πείσει γι’ αυτό. Πιστέψτε
με, είναι δύσκολο να βρει κανείς δωμάτιο αυτή την περίοδο στο νησί, καθώς
κατακλύζεται από birdwatchers. Οι ντόπιοι, που όπως καταλαβαίνετε τους αγαπούν
πολύ, τους ονομάζουν «πουλάκηδες».

H σουβλόπαπια ή ψαλίδα (anas acuta), είναι, όπως δείχνει και το όνομά της, ένα
είδος πάπιας. Δύσκολα παρατηρείται από κοντά, καθώς είναι φοβισμένη και
φιλύποπτη. Το κυνήγι, βλέπετε!

H γερακίνα (buteo buteo) είναι ίσως το πιο κοινό αρπακτικό της χώρας μας και
το πιο πολυπληθές. Γι’ αυτό εξάλλου μπορεί κανείς να το παρατηρήσει εύκολα.

Το πολύ γνωστό μας κοτσύφι (turdus merula) είναι από τα πρώτα πουλιά που
παρατηρούν οι άπειροι birdwatchers, αφού ζει και κινείται δίπλα στους
ανθρώπους ακόμα και μέσα στις πόλεις. Ο μεγάλος αριθμός των πουλιών αυτών από
τη μία και η επιφυλακτικότητά τους από την άλλη, τα κάνουν από τα πιο
ενδιαφέροντα πουλιά για παρατήρηση.

Το μαυροκιρκίνεζο (falco vespertinus) είναι ένα αγελαίο, μεταναστευτικό γεράκι
που μας επισκέπτεται κάθε άνοιξη. Αυτή την εποχή, οι πιο έμπειροι birdwatchers
μπορούν να το χαρούν στους εναέριους ελιγμούς του για να πιάσει τα έντομα.

H πρασινοκέφαλη πάπια (Anas platyrhynchos) είναι μία από τις ομορφότερες και
πιο κυνηγημένες πάπιες της χώρας μας. Παρ’ όλα αυτά μπορεί να την παρατηρήσει
εύκολα από κάποια απόσταση και ένας άπειρος χομπίστας, αφού υπάρχει σε
μεγάλους αριθμούς.

Μια πολύ γνώριμη φιγούρα των ελληνικών υγροβιότοπων είναι ο σταχτοτσικνιάς
(ardea cinerea). Πρόκειται για έναν μεγαλόσωμο, γκριζωπό ερωδιό, που όμως παρά
το μέγεθός του δεν επιτρέπει να τον πλησιάσετε πολύ κοντά!

Γνωστή από τα πολύ παλιά χρόνια στους Έλληνες, η κουκουβάγια (Athene noctua)
είναι ένα νυκτόβιο αρπακτικό, που όμως συχνά παρατηρείται να κινείται και να
κυνηγά και την ημέρα.

Ο καστανοκέφαλος γλάρος (larus ridibundus) είναι μάλλον ο πιο κοινός γλάρος
της χώρας μας. Θα τον δείτε δίπλα στις ακτές αλλά και όπου αλλού υπάρχει νερό
και τροφή!

Ο βουβόκυκνος (cygnus olor) είναι ένα από τα μεγαλύτερα πουλιά που
επισκέπτονται τη χώρα μας. Για πολλούς κι από τα ωραιότερα. Μην αφήσετε την
ευκαιρία να τον παρατηρήσετε όποτε κι όπου τον συναντήσετε.

Ο μελισσοφάγος (merops apiaster) είναι το πουλί με τα περισσότερα χρώματα, απ’
όσα επισκέπτονται τη χώρα μας. Δεν τρέφεται μόνο με μέλισσες, όπως μας λέει το
όνομά του, αλλά και με σφήκες, με λιβελούλες και άλλα έντομα. Με ιδιαίτερα
χαρακτηριστική φωνή και με τέλειες πτήσεις, είναι ένα από τα αγαπημένα πουλιά
των birdwatchers.

H θρυλική Αλκυόνα (Alcedo atthis) είναι ένα από τα ομορφότερα πουλιά της
ελληνικής υπαίθρου. Μπορείτε να την παρατηρήσετε, πάντα κοντά σε νερό, να
στέκεται ακίνητη σε κάποιο κλαδί, περιμένοντας να περάσει κάποιο ψαράκι, που
είναι η αγαπημένη της τροφή.

ΚΑΝΟΝΕΣ

Υπάρχουν κάποιοι απαράβατοι κανόνες, τους οποίους πρέπει να γνωρίζει
και να τηρεί όποιος θέλει ν’ ασχοληθεί με τη συγκεκριμένη ασχολία, της
παρατήρησης πουλιών.

1. Τα πουλιά είναι πάντα σε πρώτη προτεραιότητα. Αυτό σημαίνει πως για
κανέναν απολύτως λόγο δεν πρέπει να ενοχληθούν. Πρέπει κανείς να σεβαστεί τον
χώρο τους, τις συνήθειές τους αλλά και τις διαθέσεις τους. Υπάρχουν στιγμές
που εκείνα επιτρέπουν την προσέγγισή τους και στιγμές που δεν θέλουν να δουν ή
να τα δει… κανένας. Είναι αναφαίρετο δικαίωμά τους που πρέπει όχι μόνο να το
σεβαστεί ο birdwatcher, αλλά και να το διαδίδει συνεχώς!

2. Δεν πρέπει για κανέναν λόγο να πλησιάζει κανείς πουλιά που
φωλιάζουν. Για ευνόητους λόγους έχουν ψάξει πολύ για να βρουν ένα ήσυχο
και χωρίς κινδύνους σημείο για να μπορέσουν να ασχοληθούν με τη διαιώνιση του
είδους τους. Αν, κατά τύχη, ένας παρατηρητής πουλιών εντοπίσει μια φωλιά,
πρέπει ν’ απομακρυνθεί σιγά σιγά. Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι η χώρα μας
φιλοξενεί μερικά είδη που κινδυνεύουν παγκόσμια με εξαφάνιση και για τα οποία
φέρουμε μεγάλη ευθύνη.

3. Δεν πρέπει να δημιουργούμε θόρυβο. Όχι μόνο γιατί τα πουλιά
θα τον αντιληφθούν και θα φύγουν αμέσως, αλλά και γιατί υπάρχει ο κίνδυνος να
θορυβηθούν πολύ και να μην επιστρέψουν. Και εκείνα δεν βρίσκονται εκεί για
χόμπι αλλά γιατί μπορεί να τρέφονται, να ξεκουράζονται, να φροντίζουν τα μικρά
τους.

4. Ένας ευσυνείδητος birdwatcher παίρνει πάντα την άδεια από τον υπεύθυνο
φορέα της περιοχής που πρόκειται να επισκεφθεί. Κυρίως όταν αυτή η περιοχή
είναι ευαίσθητη ή προστατευόμενη. Έτσι μπορεί να ενημερωθεί για το πού πρέπει
ή μπορεί να κινηθεί χωρίς να ενοχλήσει. Ακόμα κι αν δεν υπάρχει κάποιος
τοπικός φορέας, πρέπει να σκεφθεί ότι πιθανόν η γη που θα περπατήσει μπορεί να
είναι ιδιωτικός χώρος.

5. Δεν αφήνει σκουπίδια. Δεν μαζεύει αυγά ή υλικά από φωλιές. Δεν κόβει
λουλούδια και φυτά. Δεν επεμβαίνει ή αλλοιώνει το τοπίο. Δεν ενοχλεί. Αν
δει κανείς την παρατήρηση πουλιών σαν μια ευκαιρία για εξορμήσεις στη φύση,
που θα του χαρίσουν μερικές μοναδικές στιγμές, καινούργιες γνώσεις, νέους
φίλους και θα τον βγάλουν για λίγο από τα προβλήματα της καθημερινότητας, τότε
έχει ανακαλύψει στα σίγουρα μία από τις πιο ευχάριστες ασχολίες που έχει
σκεφθεί ποτέ ο άνθρωπος.

O βασικός εξοπλισμός για να ξεκινήσετε

ΚΙΑΛΙΑ

Τα κιάλια είναι το βασικότερο εφόδιο ενός birdwatcher. Προτιμήστε τα κιάλια
που σας δίνουν μεγέθυνση 7, 8 ή 10 φορές.

ΒΙΒΛΙΟ-ΟΔΗΓΟΣ

Τα καλά βιβλιοπωλεία διαθέτουν βιβλία-οδηγούς για τα πουλιά της Ελλάδας
αλλά και της Ευρώπης. Να σημειώνετε ό,τι βλέπετε και να συμβουλεύεστε το
βιβλίο αργότερα.

ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΟ

Θα σημειώνετε ημερομηνία, μέρος, τοποθεσία, ώρα, καιρικές συνθήκες,
περιγραφή τοπίου και φυσικά όσο αναλυτικότερη περιγραφή του πουλιού και της
συμπεριφοράς του.

ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟ

Το τηλεσκόπιο είναι εξοπλισμός που δεν είναι απαραίτητος στους
ασχολούμενους για πρώτη φορά. Γίνεται όμως, όταν κάποιος γίνει πιο έμπειρος
και πιο απαιτητικός.

ΡΟΥΧΑ

ΔΕΝ πρέπει να φοράτε έντονα χρώματα, ΔΕΝ πρέπει να πάτε με γόβες, ΔΕΝ
πρέπει να φοράτε γενικώς ρούχα που θα σας κάνουν να νιώθετε σαν τη μύγα μέσα
στο γάλα ή άβολα.

* Ο Χρήστος Βλάχος γεννήθηκε στην Αθήνα, μακριά από τους τόπους που η
φύση βρίσκεται στα καλύτερά της, ταξιδεύει συνέχεια και προσπαθεί με τον
φωτογραφικό του φακό να καταγράφει τις εικόνες που θεωρεί μοναδικές. Ο τελικός
σκοπός είναι η προστασία των φτερωτών συγκατοίκων μας σ’ αυτήν τη χώρα. Μια
προστασία που πιστεύει πως μπορεί να επιτευχθεί, εκτός των άλλων, με τη γνώση,
την πληροφορία, την ενημέρωση και τη φωτογραφία.

Διεύθυνση: Γιάννης Ντρενογιάννης * Υπεύθυνος Ύλης: Χρήστος Λιάλιος