ΠΛANTI «Ο γελοιογράφος είναι ψυχίατρος»

«Το σκίτσο είναι γλώσσα», λέει ο Πλαντί (κατά κόσμον Ζαν Πλαντουριέ). «Όπως το θέατρο ή η γραφή. Έχει σύνταξη. Έχει ρήμα, υποκείμενο, αντικείμενο. Τα πάντα στο σκίτσο είναι γλωσσική σύνταξη. Αν σχεδιάσεις έναν δικαστή που χαμογελάει, δεν πείθεις. Ο δικαστής πρέπει να είναι βλοσυρός. Αν βάλεις σε δικαστίνα κραγιόν, θα φαίνεται σαν πόρνη. H γλώσσα των προκαταλήψεων είναι πανίσχυρη»

«H δουλειά του γελοιογράφου είναι ένα σλάλομ», λέει στα «NEA» ο σκιτσογράφος
Πλαντί της «Le Monde». «Πρέπει να ελίσσεσαι ανάμεσα στην εξουσία, στην
κοινωνία, στις προκαταλήψεις. Ανάμεσα σε αυτό που περιμένουν η διεύθυνση της
εφημερίδας και οι αναγνώστες, προσπαθώντας εκεί να χωρέσεις και το δικό σου
πάθος. Υποχρέωση του γελοιογράφου είναι η συμφιλίωση. Όταν ο διευθυντής λέει
ότι ο καναπές είναι κόκκινος, ενώ δεν είναι, εγώ βάζω οπωσδήποτε τη φράση ότι
ο καναπές είναι κόκκινος, με ένα σχέδιο όμως που αφήνει να εννοηθεί ότι είναι
γκρι μπλε. Ο γελοιογράφος παίζει ένα ρόλο ψυχιατρικό!», λέει.

Ο διάσημος Γάλλος γελοιογράφος ξεκίνησε την καριέρα του χάρις στο πάθος του
για τη γελοιογραφία και στην επιμονή του. Στα 21 του παράτησε τις σπουδές
Ιατρικής και έστελνε ένα πολιτικό σκίτσο στη «Le Monde» κάθε μέρα. «Έπαιρνα
τηλέφωνο κάθε βράδυ στις 11.00. “Θα δημοσιευτεί;”, ρωτούσα. Όχι, μου έλεγαν».
Όμως έπειτα από τρεις μήνες του είπαν ότι θα δημοσιευτεί! H πρώτη του
γελοιογραφία δημοσιεύτηκε την 1η Οκτωβρίου 1972 και αφορούσε τον πόλεμο στο
Βιετνάμ. «Ήμουν τυχερός γιατί ο αρχισυντάκτης Μπερνάρ Λοζάν έδωσε μάχη για
μένα. Θεώρησε ότι η εφημερίδα έπρεπε να καθιερώσει την πολιτική γελοιογραφία.
Ξαφνικά, βρέθηκα να κάνω αυτό που θέλω και να έχω και χρήματα! Μου φαινόταν
αισχροκέρδεια να κερδίζεις χρήματα κάνοντας γελοιογραφίες. Ήταν σαν να έβγαζα
χρήματα κάνοντας έρωτα με τη γυναίκα μου!».

Το 1985, ο Αντρέ Φοντέν έκανε το επόμενο βήμα, καθιερώνοντας την πολιτική
γελοιογραφία στην πρώτη σελίδα. «Ήδη είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούνται τα
σκίτσα μου σε διδασκαλία φοιτητών πολιτικών επιστημών και ο διευθυντής θεώρησε
ότι η προώθησή τους θα μπορούσε να προκαλέσει παιδαγωγικό και σχεδιαστικό σοκ».

«Αισθάνομαι αριστερός, πιο αριστερός από την εφημερίδα στην οποία δουλεύω»,
λέει. «Εντούτοις με ενδιαφέρει να είμαι ανεξάρτητος. Να έχω ελευθερία
πνεύματος. Να μην κρέμονται οι αριστεροί από μένα». H ελευθερία του, βέβαια,
έχει κατακτηθεί μέσα από δυσκολίες. H σχέση με τα έντυπα με τα οποία εργάζεται
σπάνια είναι σχέση σύμπλευσης: «H εφημερίδα ήταν υπέρ των συμφωνιών για την
Κορσική κι εγώ όχι. Αλλά με άφησαν να πηγαίνω αντίθετα. Το περιοδικό “L’
Express”, όπου εργάζομαι επίσης, τάχθηκε υπέρ της επέμβασης στο Ιράκ. Εγώ
εκδήλωνα την πεποίθησή μου ότι η επέμβαση έγινε για το πετρέλαιο. Και με
άφησαν. Μία πολύ δύσκολη στιγμή ήρθε στην εποχή Ζιπέ. Συνειδητοποίησα ότι η
εφημερίδα με χρησιμοποιούσε ως όργανο για την αποσταθεροποίηση του
πρωθυπουργού, και αποτραβήχτηκα. Το ανέχτηκαν…».

«Ο βαθμός αποδοχής της ανεξαρτησίας του γελοιογράφου είναι δείκτης του βαθμού
ελευθερίας μιας χώρας. Στη Βραζιλία σχεδιάζουν τον νέο Πάπα με περιβραχιόνιο
και αγκυλωτό σταυρό. Εγώ δεν θα μπορούσα να το κάνω. Στην Ιαπωνία ένας
σκιτσογράφος έκανε χαρακίρι μπροστά στη διεύθυνση της εφημερίδας που τον είχε
επικρίνει γιατί τόλμησε να σκιτσάρει τον αυτοκράτορα! Στο Καμερούν γίνεται
κάτι σουρεαλιστικό. Υπάρχει μία εφημερίδα που λέγεται “Φήμες”. Εκεί κάνουν
ό,τι να ‘ναι. Σχεδιάζουν και δημοσιεύουν μόνο φήμες. Τους ρωτάς: είναι αλήθεια
αυτό; Και σου απαντούν: δεν ξέρουμε, είναι όμως φήμη και τη σκιτσάρουμε!».

Ο 54χρονος Πλαντί δηλώνει πάντως ερωτευμένος. «Ερωτευμένος με τις εσωτερικές
σχέσεις στην εφημερίδα, ερωτευμένος κυρίως με τους αναγνώστες της εφημερίδας.
Και, επίσης, ερωτευμένος με τον έρωτα για την πληροφόρηση». Ταυτόχρονα όμως,
είναι και ανήσυχος για την πορεία της δημοσιογραφίας. Του ζητάμε να σχολιάσει
εικόνες της αμερικανικής τηλεόρασης, που δείχνουν από ελικόπτερο καταδίωξη
κλέφτη από αστυνομικά οχήματα, μέχρι που τον σκοτώνουν σε ζωντανή μετάδοση.
«Σε δεκαπέντε χρόνια θα βλέπουμε τα ίδια και στην Ευρώπη», λέει. «Γιατί αυτές
είναι οι εικόνες που πουλάνε. Όταν πήγα στη Γάζα, οι Παλαιστίνιοι μου έλεγαν
ότι για να περάσει εικόνα στη δυτική τηλεόραση, πρέπει να είναι Ισραηλινοί
αιχμάλωτοι μέσα στα αίματα. Το γεγονός όμως ότι κόβεται συνέχεια το ηλεκτρικό
ρεύμα ή ότι ένα ασθενοφόρο περιμένει εννιά ώρες για να του δοθεί άδεια
διέλευσης, δεν είναι είδηση. Τι να δείξουν; Ένα ασθενοφόρο που περιμένει;».

Ο εφιάλτης της δεοντολογίας

Ποιος είναι ο εφιάλτης ενός γελοιογράφου; H δεοντολογία μάλλον, αν κρίνουμε
από τα όσα απολαυστικά έλεγε ο Κώστας Μητρόπουλος στη συνάντηση με τον KYP και
τον Πλαντί στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (στην εκδήλωση του Megaron Plus). H
δεοντολογία, είπε, είναι δέντρο στη μέση του δρόμου κι αν δεν το προσέξεις θα
φας τα μούτρα σου. Σύγκρουση πλαγιομετωπική με αναπόφευκτο θύμα εκείνον που
συνήθως είναι θύτης, δηλαδή τον σκιτσογράφο. Αυτό δεν σημαίνει, έλεγε, ότι δεν
θες με ένα σκίτσο σου να ρίξεις μια κυβέρνηση. Απλώς, τις περισσότερες φορές,
στο δίλημμα «να κάνω ένα σκίτσο που θα ρίξει την κυβέρνηση ή να πάω για
φραπέ», μάλλον για φραπέ θα πας. Ο Κώστας Μητρόπουλος, όπως και ο KYP και
βέβαια ο Πλαντί, είχαν πολλά να πουν για τη δύσκολη σχέση του μοναχικού
γελοιογράφου με τα όρια της κριτικής. Που ελέγχονται φυσικά και από τις ίδιες
τις εφημερίδες. Ο Πλαντί έχει πικράν πείραν από… κομμένα σκίτσα. Όπως, καθ’
ομολογίαν του, υπάρχουν και αυτολογοκριμένα, αφού κάποια τα κάνει για να
εκτονωθεί ξέροντας ότι ποτέ δεν θα δημοσιευθούν.

«H πολιτική ορθότητα είναι λογοκρισία»

«Σήμερα υπάρχει έλλειψη νέων ιδεών αλλά κυρίως υπάρχει η αδυσώπητη
επικοινωνιακή μηχανή», λέει ο Πλαντί. «Το λέω σαν διαπίστωση, ότι ο Τύπος έχει
λάθος που αντιγράφει την τηλεόραση. Όπου κι αν πάω τώρα, μιλάνε για τα ράσα
του Ράτσινγκερ, του νέου Πάπα. Προσωπικά νιώθω να βαδίζω από την καρικατούρα
στη δημοσιογραφία, την ώρα που η δημοσιογραφία γίνεται καρικατούρα. Ο
γελοιογράφος έχει έναν σημαντικό ρόλο αυτή την εποχή. Να αντισταθεί στην
προϊούσα εγκατάσταση της πολιτικής ορθότητας στην πολιτική ζωή. Πρόκειται για
ένα είδος λογοκρισίας που δεν καταγράφεται ως τέτοια. Αλλά είναι μια βαριά
μορφή λογοκρισίας. Στις 31 Αυγούστου του 1997 σκοτώθηκε η Νταϊάνα. Αυτό το
έμαθαν όλοι και το θυμούνται. Κανείς όμως δεν θυμάται ότι την ίδια μέρα
σφαγιάστηκαν 500 άνθρωποι σε ένα χωριό της Αλγερίας».

Στη σημερινή εποχή της κρίσης των εφημερίδων, ο Πλαντί νιώθει ότι το σκίτσο
βρίσκεται σε καλύτερη θέση. «Το μεγάλο πρόβλημα των εφημερίδων είναι η έλλειψη
χρόνου των αναγνωστών. Ενώ όμως για να δει ένας αναγνώστης αν ένα άρθρο τον
ενδιαφέρει ή όχι, αν του μαθαίνει κάτι ή του είναι άχρηστο, πρέπει να διαθέσει
κάποια λεπτά ανάγνωσης, για το σκίτσο αρκούν τρία δευτερόλεπτα. Δεν του τρως
το χρόνο. Δεν τον απογοητεύεις».

INFO

Έκθεση σκίτσων του Πλαντί, αλλά και του Κώστα Μητρόπουλου και του KYP, στο
φουαγιέ των Μουσών, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη, τηλ.
210-7282.000) έως τις 23 Μαΐου.