Δρόμοι

Αν ρίξουμε…

… μια ματιά στον χάρτη, θα μείνουμε με την εντύπωση πως η Ρωσία επιστρέφει
στα σύνορα του Μπρεστ-Λιτόφσκ. Ποιος φταίει;

Ας μην κατηγορήσουμε…

… τους εθνικιστές Ουκρανούς ως άμεσους κληρονόμους των πογκρόμ του
Πετλιούρα. Ας μην κατηγορήσουμε τους Γεωργιανούς σεπαρατιστές για τις
γεωργιανές λεγεώνες των SS που άφησαν θλιβερές αναμνήσεις στην κατεχόμενη
Γαλλία. Ας μην κατηγορήσουμε τους Λετονούς, που καταπιέζουν αθόρυβα το 40% του
ρωσόφωνου πληθυσμού και που ανήγειραν μνημείο στη Ρίγα για τους νεολαίους τους
που έπεσαν μαχόμενοι στο πλευρό των SS. Αλλά και ας μην κατηγορούμε τη Ρωσία.

Στις δημοκρατίες…

… που γεννήθηκαν από τον λιγότερο ή περισσότερο αυθόρμητο διαμελισμό των
σοβιετικών εδαφών, η συμπεριφορά των Ρώσων υπήρξε υποδειγματική – το λέει ο
Γάλλος ιστορικός Αλεξάντρ Αντλέρ στη «Φιγκαρό» και το παραδέχτηκε τις προάλλες
και ο Αμερικανός αρθρογράφος Ουίλιαμ Πφαφ. Θα ήταν θεμιτό για τους Ρώσους του
Καζαχστάν να διαμελίσουν την περιοχή όπως συνέβη στη Βοσνία. Θα μπορούσαν οι
Ρώσοι της Λετονίας ή του Νάρβα της Εσθονίας να προκαλέσουν σοβαρή αναταραχή
στις βαλτικές δημοκρατίες που, αντιθέτως, επωφελήθηκαν από φυσιολογικές
εμπορικές σχέσεις με τη Ρωσία. Δεν θα ήταν αδιανόητο να είχαν εξεγερθεί οι
Ρώσοι της Κριμαίας και της Οδησσού εναντίον του ουκρανικού σεπαρατισμού. H
Ρωσία δεν υποκίνησε τίποτα από όλα αυτά. Προτιμά να ελπίζει στη δημιουργία
ενός κοινού μετασοβιετικού χώρου, λέει ο Αντλέρ, που θα στηρίζεται στη ρωσική
γλώσσα, τον ρωσικό πολιτισμό, τη ρωσική μουσική, τη ρωσική λογοτεχνία. Αν όλα
αυτά δεν είναι ευρωπαϊκά, τότε τι είναι; Τι θα ήταν η ευρωπαϊκή κουλτούρα του
δέκατου ένατου αιώνα χωρίς το «Πόλεμος και ειρήνη»; Τι θα ήταν η ευρωπαϊκή
μουσική χωρίς τον Στραβίνσκι και τον Σοστακόβιτς; Τι θα ήταν ο θρησκευτικός
περσοναλισμός χωρίς τον Μπερντιάεφ και την ορθόδοξη ανανέωση του 1905; Τι θα
ήταν η γλωσσολογία χωρίς τον Τρουμπετσκόι; H Ρωσία αποτελεί ένα αναπόσπαστο
κομμάτι του ευρωπαϊκού πολιτισμού, που υπέφερε – θυσιάστηκε, όπως θα έλεγε ο
Πούσκιν – γι’ αυτόν. Να θέλουμε να την περιορίσουμε σήμερα στα σύνορα του
Μπρεστ-Λιτόφσκ είναι σαν να απαρνούμαστε την Ευρώπη.

H Τουρκία…

… σήμερα διχάζει την Ευρώπη. Εκείνοι που πιστεύουν πως δεν πρέπει να
ανοίξουμε τις πόρτες σε αυτούς που κάποτε επιχείρησαν να τις παραβιάσουν στη
Βιέννη, απειλούν να καταψηφίσουν το ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Αν αξίζουν τόσες
θυσίες για την Τουρκία, γιατί να μην αξίζει ούτε μια για τη Ρωσία; Είναι
ανόητο να της κλείνουμε τις πόρτες. Και υπάρχουν πολλοί ανόητοι στην
Ουάσιγκτον και την Ευρώπη που ονειρεύονται την απομόνωσή της. Αν την
καταδικάσουμε στην απομόνωση θα είναι σαν να τη σπρώχνουμε σε έναν δρόμο πολύ
λιγότερο φιλελεύθερο και πολύ λιγότερο ανοιχτό από αυτόν που ακολουθεί τώρα.