Δέσμια φαντασία

H Τατιάνα Λύγαρη με τον Άρτο Απαρτιάν και τον Κώστα Φλωματούλα στην παράσταση «Σπάστε τη σιωπή» που παίζεται στο «Τρένο στο Ρουφ»

Ο κυνηγημένος, όπως τόσοι και τόσοι – από τον Μαγιακόφσκι και τον Μπλοκ και
από τον Γιενσένιν και τον Μέγερχολντ έως τον Γκέρμαν, την Αχμάτοβα και την
Τσατάγιεβα – Μπουλγκάκοφ βρίσκει στο πρόσωπο του μεγάλου κωμωδιογράφου, που
τον κυνήγησε και το Παλάτι και το παπαδαριό, το ανάλογον για να διεκτραγωδήσει
και να σατιρίσει ταυτόχρονα τη μέγγενη μέσα στην οποία ασφυκτιά ο πνευματικός
άνθρωπος, όταν η ζωή του και το έργο του κατά δυστυχία συμπορεύεται με
τυραννικά καθεστώτα που μισούν την ελεύθερη έκφραση, τη δημιουργική
πρωτοβουλία, τη μορφολογική τόλμη και την ανατρεπτική ηθική.

Και ιδού και άλλο έργο ανάλογον θα μας απασχολήσει σήμερα. Παίζεται στο
πρωτοπόρο, όχι μόνο ως χώρος αλλά και ως θεματική και μορφολογία, «Τρένο στο
Ρουφ» που εμψυχώνει η Τατιάνα Λύγαρη.

Πρόκειται για το έργο του Άγγλου, σήμερα, Στίβεν Πολιακόφ «Σπάσε τη
σιωπή» που αναφέρεται σε ανάλογες, όπως είπα, ιστορίες, εμπειρίες και
αποκλεισμούς. Ο Στίβεν Πολιακόφ, ρωσικής προφανώς καταγωγής, είναι εγγονός του
ήρωα του έργου του. Ο παππούς, Εβραίος της Ρωσίας, τα πρώτα χρόνια της
Οκτωβριανής Επανάστασης περνάει του λιναριού τα πάθη, ώσπου να βρει τρόπο να
εγκαταλείψει την πατρίδα και να εγκατασταθεί στην Αγγλία. Εκείνο που βρίσκεται
στον πυρήνα του έργου είναι το γεγονός πως ο πρόγονος του συγγραφέα ήταν ένας
ευφάνταστος ερασιτέχνης εφευρέτης. Όλα τα άλλα ανήκουν στην ευρηματική
δραματουργική φαντασία του Στίβεν Πολιακόφ. Ο ήρωάς του είναι ένας ιδιότυπος,
δύστροπος, τυπολάτρης μηχανικός, αστός με λαμπρή καριέρα στην προεπαναστατική
ρωσική κοινωνία. Με την έκρηξη των επαναστατικών γεγονότων το σπίτι του
επιτάσσεται, και με λίγα ρουχαλάκια αυτός, η σύζυγός του, ο γιος του και μία
πιστή υπηρέτρια οδηγούνται σ’ ένα βαγόνι τρένου, όπου και απομονώνονται από
τον έξω κόσμο, την ιστορία και τον χρόνο. Ο ήρωας του έργου είναι ερασιτέχνης
εφευρέτης και ισχυρίζεται πως βρίσκεται πολύ κοντά στην τελική λύση μιας
τεχνικής με την οποία θα γίνει δυνατή η εγγραφή ήχου στη βουβή έως τότε μπάντα
του κινηματογραφικού φιλμ. Ο Πολιακόφ χωρίς φανατισμό, με ακρίβεια και
ισοζυγιασμένες κρίσεις και για το προηγούμενο καθεστώς και τα προνόμιά του
στους ευνοούμενούς του αστούς αλλά και στην επαναστατική εφηβεία του νέου
καθεστώτος καθώς και τις ποικιλίες, ανάλογα με τον βαθμό ωριμότητας των
ανθρώπων, στις συμπεριφορές των εκπροσώπων του, περιγράφει το υπαρξιακό δράμα
ενός χαρισματικού και πείσμονος ανθρώπου που βρίσκεται αντιμέτωπος με την
κρυψίνοια της νέας τάξης, τη βία, τον παραλογισμό κάποιων απαγορεύσεων, την
προκατάληψη αλλά και την αποφασιστικότητα να πάει μπροστά, έστω αγιάζοντας τα
μέσα, ο σκοπός της επανάστασης.

Ο Πολιακόφ είναι απολαυστικός όταν φέρνει σε αντιπαράθεση τις
τελετουργίες, τους κώδικες συμπεριφοράς αλλά και την ηθικολογία των
μεγαλοαστών με τις μπρούτες συμπεριφορές, την αγροικία και την άτεγκτη ηθική
των λαϊκών ανθρώπων που ανακαλύπτουν κάποια στιγμή την ηδονή του εξουσιάζειν.

Πολύ ενδιαφέρον έχει πάντως ο τρόπος με τον οποίο συνειδητοποιείται η
αφοσιωμένη υπηρέτρια, η οποία από την υποχρεωτική, λόγω ανάγκης, εξάρτηση
μετατρέπεται σε συνειδητή αφοσίωση ελεύθερης επιλογής, πώς από την υποταγή
οδηγείται στη συνεργασία.

Χαρακτηριστικό επίσης είναι το πώς ο ανώριμος γιος μεγαλωμένος μέσα στο
ασφαλές πατρικό κουκούλι, χωρίς τη ριψοκίνδυνη επιπολαιότητα του πατέρα,
έντρομος φτάνει να προκαλέσει λόγω δειλίας την καταστροφή όσων μυστικά είχε
σχεδιάσει και οργανώσει ο πατέρας του.

H αμεροληψία του Πολιακόφ, όμως, απογειώνεται πράγματι στον χαρακτήρα
του Κομισάριου του κόμματος. Μείγμα πονηριάς και σκοπιμότητας, διατηρεί πολλά
από τα γνωρίσματα ενός απροκατάληπτου πατριωτισμού και μιας παραδοσιακής
ρωσικής, θα έλεγα ορθόδοξης, φιλανθρωπίας που φτάνει μέχρι το σημείο να
αθετήσει θεμελιώδεις εντολές και να παραβλέψει παραβάσεις.

Υποσχέσεις και δωρικό ταλέντο

Ο νεαρός Φοίβος Ριμένας κάνει πρώτη πολλά υποσχόμενη πρωταγωνιστική
εμφάνιση. Έχει ωραία παρουσία, καλή τεχνική και χάρη αλλά κυρίως εσωτερική
τεχνική που παράγει ακριβή συναισθήματα.

Ο Σπύρος Περδίου και ο Θανάσης Βλαβιανός, σε δύο έξοχες φιγούρες μπρούτων,
πρωτόγονων, ορεσίβιων νεοφώτιστων επαναστατών, έξοχοι.

Ο Άρτο Απαρτιάν (Κομισάριος) έδειξε άλλη μια φορά το στέρεο, δωρικό του
ταλέντο, την ακρίβεια του χαρακτηρισμού, την πλήρη συναισθηματική περιουσία
και την αρμόζουσα σκηνική εικόνα.

H Θωμαΐς Ανδρούτσου δεν είναι η πρώτη φορά που μας σταματά και μας
υποχρεώνει να δούμε τη σαφήνεια με την οποία χαρακτηρίζει τους ρόλους της, τη
ζεστή της σχέση με το περιβάλλον, την καταπληκτική της σχέση με την αποδοχή
του κοινού και την τέλεια τεχνική της.

H Τατιάνα Λύγαρη, παίζοντας την καλομαθημένη αστή αλλά και τη Ρωσίδα
αφοσιωμένη σύζυγο, έδειξε το μεγάλο σκηνικό της κύρος. Ντυμένη έξοχα από τη
Λελούδα απέδειξε πως το ρούχο εποχής δεν αρκεί να το φοράς και να το φέρεις
αλλά ενέχει τεκμήρια ήθους, καταγωγής, μορφωτικού επιπέδου και βέβαια
προσωπικής καλαισθησίας, γούστου. H Λύγαρη κάνει το κοστούμι ρόλο. Πέρα από
την έμπειρη, γεμάτη ουσία, υποκριτική της.

Ο Φλωκατούλας πλάθει έναν ρόλο διαμάντι. Υπέροχος συνδυασμός αφέλειας,
επιπολαιότητας, τυπολατρίας, πείσματος, ιδιοτυπίας ακόμη και γρουσουζιάς, ο
εφευρέτης του είναι έτσι δομημένος ώστε ο θεατής φεύγει από την παράσταση
μετέωρος μήπως οι ισχυρισμοί του ήταν κομπορρημοσύνη φαφλατά ή ιδιοφυή
κατασκευάσματα ενός αγνού και αφοσιωμένου ερασιτέχνη.

Και μ’ αυτή την αμφιβολία ο Πολιακόφ προσφέρει γόνιμα συμπεράσματα γιατί
πέρα από την πραγματική αξία κάποιων πειραμάτων εκείνο που μετράει είναι το
δικαίωμα του καθενός στη φαντασία και η ελεύθερη και απρόσκοπτη προσπάθειά του
να αποπειραθεί κάτι, ακόμη και να αποτύχει, χωρίς δεσμεύσεις, απαγορεύσεις,
δογματικά φάλαρα και κομματικές, θρησκευτικές ή ταξικές σκοπιμότητες. Για να
πάει μπροστά ο κόσμος πρέπει να σπάσει το φράγμα της σιωπής, τους χαλινούς και
τα φίμωτρα.

Βρήκε το σκηνικό του περιβάλλον

Το έργο, δίχως να είναι ένα αριστούργημα, έχοντας πολλά ελαττώματα σύνθεσης
και με πολλές αφέλειες μέχρι διδακτισμού, ίσως για να γίνει επεξηγηματικό στις
νεώτερες γενιές των Άγγλων θεατών, έχει μερικά γοητευτικά εντούτοις στοιχεία.
Το γεγονός ότι διαδραματίζεται μέσα σ’ ένα βαγόνι στο Ρουφ βρήκε κυριολεκτικά
το σκηνικό του περιβάλλον. H Ντόρα Λελούδα δεν χρειάστηκε παρά να το σημάνει
με αυθεντικά στοιχεία αστικής ζωής (σερβίτσια, βαλίτσες, ρουχισμό) και να
σχεδιάσει θαυμάσια κοστούμια. Ο Μηνάς Αλεξιάδης, μόνιμος συνεργάτης της
Λύγαρη, και η Αφροδίτη Μάνου ως στιχουργός έγραψαν ωραία τραγούδια. Έξοχα τα
τραγούδησε ο Σπύρος Σακκάς. H Μαρλένα Γεωργιάδη μετέφρασε με την έμπειρη
θεατρική τεχνική της το έργο και ο Δρακουλαράκος το φώτισε ξεπερνώντας τις
δυσκολίες του χώρου.

INFO

«Σπάστε τη σιωπή». Στο «Τρένο στο Ρουφ» (Κωνσταντινουπόλεως, μεταξύ Ιεράς Οδού
και γέφυρας Χαμοστέρνας. Τηλ. 210 5298.922 και 6937.604988)