Πρόσωπα Ο πολέμαρχος που έγινε πρόεδρος

Πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος αρχηγός του κράτους του Ιράκ και πρώτος
Κούρδος ηγέτης ενός αραβικού κράτους: η εκλογή του Τζαλάλ Ταλαμπανί στην
ιρακινή προεδρία ανοίγει μια νέα σελίδα στην ιστορία της χώρας – και των
Κούρδων.

Τζαλάλ Ταλαμπανί. Επιδέξιος πολιτικός, ικανός να αλλάζει συμμαχίες και να επηρεάζει εξίσου φίλους και αντιπάλους

Οι εξουσίες του θα είναι λιγοστές, αλλά ο συμβολισμός είναι σαφής: ο πρώην
προγραμμένος καταλαμβάνει το ανώτατο κρατικό αξίωμα. Οι Κούρδοι, οι πιστότεροι
σύμμαχοι των ΗΠΑ στο Ιράκ, δεν είναι πλέον πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Ο
άλλος μεγάλος αρχηγός τους και πρώην μέγας αντίπαλος του Ταλαμπανί, ο Μασούντ
Μπαρζανί, ηγέτης του Δημοκρατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (ΔΚΚ), προτίμησε να
τεθεί επικεφαλής της αυτόνομης κουρδικής κυβέρνησης στο Βόρειο Ιράκ.

Στα 72 του, ο Ταλαμπανί μοιάζει με «πολέμαρχο με ρούχα δημάρχου», σύμφωνα με
την έκφραση ενός Αμερικανού διπλωμάτη. Ο «Μαμ (θείος) Τζαλάλ», όπως τον
αποκαλούν οι σύντροφοί του, γεννήθηκε το 1933 στο ορεινό χωριό Καλκάν, 400
χλμ. βορειοανατολικά της Βαγδάτης. Μυήθηκε στην πολιτική στις τάξεις του ΔΚΚ,
στο οποίο εντάχθηκε σε ηλικία μόλις 13 χρόνων. Το 1958, ενώ σπούδαζε νομικά
στο Πανεπιστήμιο της Βαγδάτης, ίδρυσε τη Φοιτητική Ένωση του ΔΚΚ και αργότερα
έγινε ένας από τους υπαρχηγούς του θρυλικού μουλά Μουσταφά Μπαρζανί, πατέρα
του Μασούντ και του ιρακινοκουρδικού εθνικισμού. Σύντομα όμως ήρθε σε
σύγκρουση μαζί του και, το 1975, ίδρυσε την άλλη μεγάλη παράταξη των Κούρδων
του Ιράκ, την Πατριωτική Ένωση του Κουρδιστάν (ΠΕΚ), την οποία παρουσίασε ως
τη σύγχρονη, σοσιαλίζουσα εναλλακτική επιλογή στην παραδοσιακή εξουσία τού
Μπαρζανί. H αιματηρή σύγκρουση των δύο παρατάξεων στα βουνά του Βόρειου Ιράκ
οδήγησε αμφότερες σε συμμαχίες που κόστισαν στους Κούρδους – με το Ιράν, την
Τουρκία, ακόμη και με τον Σαντάμ. Επί τρεις δεκαετίες, η αντιπαλότητα
Ταλαμπανί – Μπαρζανί / ΠΕΚ – ΔΚΚ ήταν ο κυρίαρχος παράγοντας στην
ιρακινοκουρδική πολιτική.

Μια νέα εποχή άρχισε για τον Ταλαμπανί μετά τον πρώτο πόλεμο του Κόλπου, το
1991, την κουρδική εξέγερση κατά της ιρακινής κυβέρνησης και την εγκαθίδρυση
από τη δυτική συμμαχία ζώνης απαγόρευσης των πτήσεων και ενός «ασφαλούς
καταφυγίου» στο Βόρειο Ιράκ. Εκλογές διεξήχθησαν στο Ιρακινό Κουρδιστάν και
μια κοινή διοίκηση ΠΕΚ – ΔΚΚ εγκαθιδρύθηκε το 1992. Αλλά η υποβόσκουσα ένταση
ανάμεσα στις δύο παρατάξεις οδήγησε στον αδελφοκτόνο πόλεμο του 1994. Κατόπιν
αμερικανικών πιέσεων, ο Ταλαμπανί και ο Μασούντ Μπαρζανί υπέγραψαν το 1998
στην Ουάσιγκτον ειρηνευτική συμφωνία. Και τον Φεβρουάριο του 2003, λίγο πριν
από την εισβολή στο Ιράκ, οι δύο παρατάξεις παραμέρισαν τις αντιπαλότητές τους
για να εγκαθιδρύσουν μια κοινή ηγεσία Μπαρζανί – Ταλαμπανί.

Σήμερα πάντως, και παρά τη «φιλία» των ΗΠΑ, οι Κούρδοι παραμένουν
επιφυλακτικοί. Έχουν γνωρίσει πολλές προδοσίες. Ο ίδιος ο Ταλαμπανί δεν
διστάζει να θυμίζει την παλιά παροιμία: «Οι Κούρδοι έχουν μόνο δύο φίλους, τον
Θεό και το βουνό».