Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Στην Αμερική της δεκαετίας του ’70, οι συντηρητικοί έλεγαν πως o γνήσιος
χριστιανός πρέπει να είναι μη-μαύρος, μη-φτωχός και μη-νέος. Το στερεότυπο
αυτό δεν απέχει έτη φωτός από όσα πιστεύουν αρκετοί χριστιανοί στην Ευρώπη: ο
χριστιανισμός είναι κυρίως μια «δυτική θρησκεία». Με άλλα λόγια, είναι κυρίως
η θρησκεία των πλουσίων, των λευκών και των Βορείων. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει
πια. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζει ο ιστορικός των θρησκειών Φίλιπ Τζένκινς στο
βιβλίο του «Ο επικείμενος Χριστιανισμός»*.

***

Τον 20ό αιώνα το κέντρο του χριστιανικού κόσμου «μετακινήθηκε» προς τον Νότο.
Από τους 2,5 δισεκατομμύρια χριστιανούς που ζουν σήμερα τον μάταιο τούτο
κόσμο, το εξήντα τοις εκατό δεν είναι ούτε λευκοί ούτε Δυτικοί. Το έτος 2025
τον τίτλο της πιο χριστιανικής ηπείρου θα τον διεκδικήσουν η Αφρική και η
Λατινική Αμερική. H Ευρώπη θα πρέπει να ικανοποιηθεί, στην καλύτερη των
περιπτώσεων, με την τρίτη θέση. Εάν θέλουμε να σκιαγραφήσουμε το προφίλ του
σύγχρονου χριστιανού, τότε πρέπει να φανταστούμε μια γυναίκα που ζει στη
Νιγηρία ή στις υποβαθμισμένες γειτονιές της Βραζιλίας. Αν συνεχίζουμε δε με
αυτούς τους ρυθμούς, τότε η έκφραση «ένας λευκός χριστιανός» θα ηχεί το ίδιο
όπως ηχεί σήμερα η έκφραση «ένας Σουηδός βουδιστής»…

***

H μετακίνηση του κέντρου του χριστιανικού κόσμου από τον Βορρά προς τον Νότο
φέρνει πραγματικά τα πάνω κάτω. Ο χριστιανισμός θα έχει ένα εκπληκτικό
δημογραφικό μπουμ. Έπειτα, και το πιο κύριο, δεν θα είναι πια η θρησκεία των
πλουσίων, αλλά των φτωχών, των απελπισμένων και των ταπεινωμένων. Και όπως
συμβαίνει με τους φτωχούς, τους ταπεινωμένους και τους απελπισμένους, η
«αλήθεια του Θεού» γίνεται το μοναδικό καταφύγιο: είναι άμεση και χωρίς
αμφισημίες. Δεν επιδέχεται πολλές ερμηνευτικές προσεγγίσεις, ούτε έχει την
πολυτέλεια να ανέχεται το κριτικό πνεύμα. Ο Μαρξ, εξάλλου, δεν έπεσε εντελώς
έξω όταν είπε πως η θρησκεία είναι το όπιο του λαού. Ιδιαίτερα του φτωχού
λαού… Σε αυτήν την περίπτωση, η αφοσίωση στη θρησκευτική πίστη εύκολα
μετατρέπεται σε «φονταμενταλισμό». Κάτι τέτοιο λοιπόν – προβλέπει ο Τζένκινς –
θα προκαλέσει ένα είδος «πολιτισμικού χάσματος» ανάμεσα στην Εκκλησία της
εύπορης Δύσης και εκείνης του φτωχού Νότου. Αλλά το πιο εφιαλτικό σενάριο του
μέλλοντος είναι εκείνο των θρησκευτικών συγκρούσεων, ανάμεσα σε χριστιανούς
και μουσουλμάνους, ιδίως στην Αφρική και την Ασία. «Σε αυτή την περίπτωση»,
γράφει ο Τζένκινς, «οι συγκρούσεις θα θυμίζουν την εποχή των χριστιανικών
σταυροφοριών και των ισλαμικών τζιχάντ. Φανταστείτε τον κόσμο του 13ου αιώνα
με πυρηνικές κεφαλές και άνθρακα… Ας ευχηθούμε λοιπόν πως οι πολιτικοί θα
αφιερώσουν στις θρησκείες και στα σύνορα που τις χωρίζουν, και συνάμα τις
φέρνουν σε επαφή, την ίδια προσοχή που έδιναν πάντα στα κοιτάσματα πετρελαίου.
Για να εξασφαλίζουμε τη συνύπαρξη πρέπει να “διαβάζουμε” τον κόσμο χωρίς
παρωπίδες»…

***

H ανάλυση του Τζένκινς μοιάζει αρκετά με εκείνη του Χάντιγκτον: είναι
διεισδυτική και γοητευτική. Την ίδια στιγμή όμως «ακρωτηριάζει» την
πολυπλοκότητα του ανθρώπινου κόσμου, καταφεύγοντας στην υπεραπλούστευση. Ο
Τζένκινς – όπως και ο Χάντιγκτον – μετατρέπει τους «πολιτισμούς» και τις
«ταυτότητες» σε αυτό που δεν είναι: σε σφραγισμένες οντότητες που έχουν
«καθαριστεί» από τα χιλιάδες ρεύματα και αντι-ρεύματα που εμψυχώνουν την
ανθρώπινη ιστορία. Και που την κάνουν πάντοτε απρόβλεπτη. Άλλωστε, οι
«φονταμενταλιστές του Χριστού» σήμερα δεν ευδοκιμούν ανάμεσα στους
εξαθλιωμένους χριστιανούς του Νότου, αλλά κυρίως στην ευημερούσα Βόρεια
Αμερική του Μπους…

* Philip Jenkins, The Next Christendom. The Coming of Global
Christianity. Pennsylvania State University Press, 2002