Kόντρες για το ελληνικό έργο

H θεατρική διασκευή από το μυθιστόρημα της Διδώς Σωτηρίου «Ματωμένα χώματα», που παίζεται στην Πειραματική Σκηνή, δεν είναι ελληνικό έργο; αναρωτιέται διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου και το μετράει στο ποσοστό τής ελληνικής δραματουργίας, το οποίο ανέρχεται σε 45% του ετήσιου ρεπερτορίου

H πενιχρή παρουσίαση της ελληνικής δραματολογίας από το Εθνικό Θέατρο έχει
οδηγήσει σε αδιέξοδο τη σχέση της Εταιρείας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων και
του Καλλιτεχνικού Διευθυντή του Θεάτρου. Οι εξώδικες διαμαρτυρίες, τα
τελεσίγραφα, το σκληρό υβρεολόγιο που εκτοξεύει η E.E.Θ.Σ. κατά του Νίκου
Κούρκουλου δημιουργούν μία πρωτοφανή πόλωση, την οποία βιώνοντας ο θεατρικός
συγγραφέας Μάριος Ποντίκας, εκπρόσωπος της Εταιρείας και μέλος του Δ.Σ. του
Εθνικού, επεχείρησε να λύσει με αλλεπάλληλες προτάσεις. Αποτέλεσμα; Να τον
ανακαλέσουν από εκπρόσωπο.

Πέρα όμως από τα παρασκηνιακά ευτράπελα ανακύπτουν κρίσιμα ερωτήματα. Πόσα και
ποια έργα επιλέγονται για να ανέβουν στην κεντρική σκηνή του Εθνικού; «Τα
ερωτήματα αυτά δεν απαντώνται με ευκαιριακά κριτήρια αξιολόγησης που έχουν την
τάση να παρασύρονται από λογικές του συρμού, από λογικές του ταμείου, από
αναχρονιστικούς ή κακοχωνεμένους μοντερνισμούς και εν τέλει να εκτρέφουν την
απόλυτη αυθαιρεσία του υποκειμενισμού», επισημαίνει ο Μάριος Ποντίκας.

Ο Κώστας Γεωργουσόπουλος πιάνει το νήμα από την αρχή: «Ο ιδρυτικός νόμος του
Εθνικού Θεάτρου (1930) φέρει την υπογραφή του τότε, επί κυβερνήσεως Ελευθερίου
Βενιζέλου, υπουργού Παιδείας Γεωργίου Παπανδρέου και καθορίζει πως σκοπός του
Εθνικού Θεάτρου είναι η επιμόρφωση των Ελλήνων με τα μεγάλα έργα των σύγχρονων
ρευμάτων της δραματουργίας και βεβαίως η ανάδειξη των σημαντικών κειμένων της
νεοελληνικής δραματουργίας και η ενίσχυση και ανακάλυψη των νέων Ελλήνων
συγγραφέων. Παράλληλα σκοπός του Εθνικού Θεάτρου είναι η αναβίωση του αρχαίου
ελληνικού δράματος. Ο νόμος του 1930 δεν έχει αλλάξει, ως προς τους σκοπούς,
άρα και τα αιτήματα της εποχής μας δεν διαφέρουν από τα ζητούμενα του
Μεσοπολέμου. H εναρκτήρια παράσταση (1932) του Εθνικού ήταν ο «Αγαμέμνων» του
Αισχύλου και ο «Θείος Όνειρος» του Ξενόπουλου».

Το Εθνικό από τη μεριά του και λόγω ανακαίνισης του κτιρίου Τσίλερ περιορίζει
αναλογικά τον αριθμό των ελληνικών έργων που ανεβάζει. Πάντως φροντίζει, είτε
με τις επαναλήψεις είτε με τις παραστάσεις της Πειραματικής Σκηνής, να
παρουσιάζει ένα ρεπερτόριο στο οποίο το 45% είναι ελληνικά έργα.

Ο αντίλογος από τον Κώστα Γεωργουσόπουλο: «Όσο το Εθνικό Θέατρο διέθετε
μόνο την κεντρική του σκηνή και οι Φώτος Πολίτης, Καραντινός, Μιχαηλίδης,
Σολομός, Μουζενίδης ανέβασαν όλους τους σημαντικούς θεατρικούς συγγραφείς της
εποχής (Ξενόπουλο, Μελά, Χορν, Τερζάκη, κ.λπ). Όταν ο Χουρμούζιος ίδρυσε την
δεύτερη σκηνή άρχισε με ελληνικό έργο, «Το χαλάζι» του Ηλιάδη, και εκεί
πρωτοανακαλύψαμε τον Καμπανέλλη («Έβδομη ημέρα της Δημιουργίας», 1956) πριν
από τον Κουν. Το Εθνικό ανέβασε, εκτός από τους καθιερωμένους, Καζαντζάκη,
Σικελιανό, τις τραγωδίες του Μπάτσα, κωμωδίες του Ρώμα, Θεοτοκά, Λιδωρίκη κ.α.
αλλά και Αναγνωστάκη!».

Στο ελεύθερο θέατρο η παρουσία του ελληνικού έργου είναι εντονότερη από αυτή
των κρατικών. Καινούργια έργα καταξιωμένων συγγραφέων γίνονται ανάρπαστα από
τον Βογιατζή, την Αρβανίτη, τον Παπαγεωργίου, τον Φασουλή, το Θέατρο Τέχνης,
τον Μιχαηλίδη, τον Θεοδωρόπουλο, τον Βουτέρη, τον Χουβαρδά.

«Από τότε που ξεκίνησε το Θέατρο του Νότου έχουμε ανεβάσει 18 σύγχρονα έργα,
δηλαδή περισσότερα από ένα τη χρονιά ανά μέσο όρο. Το Εργαστήρι που οργανώσαμε
με υποστήριξη της Ελληνικής Γραμματείας Νέας Γενιάς (1999- 2000) λειτούργησε
με επτά νέους συγγραφείς, έκανε παραστάσεις, δημιούργησε άμιλλα. Τρεις από
αυτούς συνεχίζουν να γράφουν. Ξεκίνησε μια ιστορία, η οποία δυστυχώς δεν
μπόρεσε να συνεχίσει, γιατί δεν είχε την υποστήριξη από κανένα κρατικό φορέα»,
λέει ο Γιάννης Χουβαρδάς, διαπιστώνοντας εμπράκτως έλλειμμα πολιτικής για το
νεοελληνικό έργο.

Στο κενό στρατηγικής προώθησης της ελληνικής δραματουργίας προστίθεται ένα
ακόμα πρόβλημα. Οι περισσότεροι καταξιωμένοι συγγραφείς δεν δίνουν τα έργα
τους στο Εθνικό ή σε θέατρα ρεπερτορίου, γιατί παίζονται για μικρό διάστημα.

«Απαιτούνται θεσμικά μέτρα και κίνητρα», λέει ο Μάριος Ποντίκας. «H τάση
κατάργησης των κλασικών κειμένων είναι ισχυρότατη, όπως δεδομένη είναι μία
παγκόσμια κρίση στη δραματουργία. Δεν ψάχνουμε τα αριστουργήματα. Αν δεν
δοθούν ευκαιρίες μέσα από ένα σχέδιο θα παραμείνουμε στατικοποιημένοι. Το
ελληνικό θέατρο είναι ένα θολό τοπίο, παρά τις καλές παραστάσεις. Θα πρέπει να
δοθούν ευκαιρίες σε νέους συγγραφείς, σε νέους σκηνοθέτες».

Πρόταση να ξαναδούμε τα έργα

Ο Μάριος Ποντίκας, εκπρόσωπος της Εταιρείας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων, πρότεινε ένα σχέδιο ανάπτυξης της ελληνικής δραματουργίας, αλλά βρέθηκε αντιμέτωπος με τη νέα διοίκηση της Εταιρείας, η οποία τον ανακάλεσε. Ωστόσο, το σχέδιό του παραμένει η μόνη πρόταση απέναντι στις αντιπαλότητες και τις αντιπαραθέσεις

Σκηνική διδασκαλία ελληνικών έργων, προώθηση και ανάπτυξή της στα κρατικά
θέατρα είναι η πρόταση του Μάριου Ποντίκα, που υπεβλήθη το 2002. Μιλά για τη
σκηνική επανάγνωση από νέους σκηνοθέτες, 10-20 κειμένων τα οποία αξιολογήθηκαν
από την κριτική και το κοινό. Γιατί το ξαναδιάβασμα λύνει προβλήματα πρακτικά,
ταυτοχρόνως γίνεται και μελέτη αντοχής των κειμένων. Για την επεξεργασία της
πρότασης συνεστήθη στο Εθνικό ομάδα εργασίας, από τους Κώστα Τσιάνο
(σκηνοθέτη), Μάριο Ποντίκα (θεατρικό συγγραφέα), Χαρά Μπακονικόλα και Σάββα
Κυριακίδη (θεατρολόγους). Οι εργασίες άρχισαν, αλλά διακόπηκαν καθώς
διαπίστωσαν ότι είναι αναγκαία μια σοβαρή μελέτη – ενημέρωση, με πληροφορίες,
θεσμικά μέτρα και κίνητρα που ισχύουν για την εθνική δραματουργία στα
σημαντικότερα ευρωπαϊκά θέατρα. Το αποτέλεσμα θα παρουσιαζόταν ολοκληρωμένο
στο υπουργείο Πολιτισμού. Ζητήθηκε από την Εταιρεία Θεατρικών Συγγραφέων η
χρηματοδότηση της έρευνας (περί τα 2.000 ευρώ). Κωλυσιεργώντας, όμως, ή
αντιπροτείνοντας 300 ευρώ, ουσιαστικά η εταιρεία αρνήθηκε την συμμετοχή της.

«Είναι ανταγωνιστικά διεθνώς»

Ο Κώστας Γεωργουσόπουλος τονίζει πως όταν μιλάμε για ελληνικό θέατρο
μιλάμε κατ’ εξοχήν για ελληνικό έργο: «Τα τελευταία χρόνια γυρίσαμε την πλάτη
στους σημαντικούς μας συγγραφείς και τους υποχρεώσαμε (Μάτεσι, Μουρσελά,
Σκούρτη, Μανιώτη, Ζιώγα, Στάικο, Τσικληρόπουλο) να στραφούν στο μυθιστόρημα.
Σε έναν απολογισμό που έγραψα τον Ιανουάριο του 1974 υπολόγισα πως σε μία
τριετία ανέβηκαν στην Αθήνα 55 έργα! Μέσα στη χούντα! Τότε πρωτοανακαλύψαμε
τον Σκούρτη, τον Ποντίκα, την ώριμη Αναγνωστάκη, τον ώριμο Κεχαΐδη, τον
Μάρκαρη. Ανεβάζοντας ελληνικά έργα, παλιά και νέα, τιμάμε όχι μόνο την
θεατρική μας ιστορία, τιμάμε και τον Έλληνα φορολογούμενο.

Το ελληνικό έργο είναι άκρως ανταγωνιστικό διεθνώς. Μπορεί κανείς να
υποστηρίξει πως όλα τα έργα του Σέπαρντ είναι καλύτερα από το “Τάβλι” του
Κεχαΐδη και τον «Φονιά» του Ευθυμιάδη; Αλήθεια, γιατί εγκαταλείφθηκε η ανάθεση
κατόπιν παραγγελίας έργων σε συγγραφείς που πληρώνονται από το ΥΠΠΟ; Δέκα
τουλάχιστον σημαντικά έργα είδαν το φως μ’ αυτόν τον θεσμό».

Με δεδομένη πάντως την παραγωγή ελληνικού έργου τα ερωτήματα που ανακύπτουν
δεν περιορίζονται στο γιατί δεν παίζονται, αλλά εστιάζονται στις συνθήκες που
θα προκαλέσουν προοπτικές και αναβάθμιση της σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας:
«Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως, αφού το ελληνικό έργο έπεισε ευρύ φάσμα
του θεατρικού σανιδιού, ο ιδρυτικός νόμος του Εθνικού φαντάζει απονευρωμένος»,
λέει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος. «Όταν όμως το Εθνικό διαθέτει τρεις σκηνές και
την Επίδαυρο θα μπορούσε μία από αυτές να καλύπτεται με παλαιότερα, σύγχρονα
και προκαλούμενα νεοελληνικά έργα. Εκτός εάν το κράτος αποφάσιζε να
δημιουργήσει αυτόνομο θεατρικό οργανισμό αποκλειστικά για να στηρίξει το
εθνικό δραματολόγιο».