Πενήντα χρόνια καταστροφής

Ο πλανήτης Γη βρίσκεται στα πρόθυρα της καταστροφής. Οι άνθρωποι δεν θα
πρέπει πια να το παίρνουν σαν δεδομένο πως τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους
θα επιβιώσουν στον περιβαλλοντικά υποβαθμισμένο κόσμο του εικοστού πρώτου
αιώνα.

Έγκλημα. Περίπου το 10%-30% των θηλαστικών, πουλιών και αμφιβίων απειλείται σήμερα με εξαφάνιση

Δεν πρόκειται για κινδυνολογία των «πρασίνων» ή των οικολόγων, αλλά για την
εμπεριστατωμένη άποψη 1.300 διακεκριμένων επιστημόνων από 95 χώρες που
ανακοίνωσαν χθες τα συμπεράσματά τους για την κατάσταση του κόσμου στην αρχή
της νέας χιλιετίας. H έκθεσή τους δεν είναι ευχάριστο ανάγνωσμα. Οι
επιστήμονες, καθένας από αυτούς ειδικός στο χώρο του, διαπίστωσαν ότι τα δύο
τρίτα των ευαίσθητων οικοσυστημάτων που μελέτησαν υπέστησαν βαριές βλάβες στα
χέρια του ανθρώπου τα τελευταία 50 χρόνια.

Σοβαρές βλάβες

Οι άνυδρες εκτάσεις του κόσμου, που καλύπτουν το 41% της χερσαίας επιφάνειας
της Γης, έχουν υποστεί σοβαρές βλάβες – σε αυτές ακριβώς τις εκτάσεις έχει
σημειωθεί μεγάλη πληθυσμιακή αύξηση στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Ακόμη
και αν η υποβάθμιση του περιβάλλοντος δεν οδηγήσει σε μία τελική καταστροφή,
οι φτωχοί λαοί του κόσμου πάλι θα είναι εκείνοι που θα υποστούν τις
μεγαλύτερες συνέπειες, σύμφωνα με την Εκτίμηση Οικοσυστημάτων της Χιλιετίας, η
οποία άντλησε στοιχεία από τις Ακαδημίες Επιστημών 22 χωρών.

«Τα τελευταία 50 χρόνια», λέει ο δόκτωρ Γουόλτ Ριντ, ο επικεφαλής των
συντακτών της έκθεσης, «οι άνθρωποι μεταβάλλουν τα οικοσυστήματα με πιο
γρήγορους ρυθμούς και σε μεγαλύτερη έκταση από οποιαδήποτε άλλη περίοδο της
ανθρώπινης ιστορίας, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αυξημένες ανάγκες τους
σε τροφή, πόσιμο νερό, ξυλεία και φυτικές ίνες». Το συνολικό κόστος από όλα
αυτά δεν είναι ακόμη εμφανές. Περίπου 15 από τα 24 οικοσυστήματα αποφασιστικής
σημασίας για τη ζωή πάνω στη Γη έχουν υποβαθμιστεί σοβαρά ή έχουν
χρησιμοποιηθεί με τρόπους που δεν εξασφαλίζουν τη διατήρησή τους (ως
οικοσύστημα ορίζεται ένα δυναμικό σύνολο από φυτά, ζώα και μικροοργανισμούς τα
οποία σχηματίζουν μία λειτουργική ενότητα με το μη ζωντανό περιβάλλον με το
οποίο συνυπάρχουν).

Ζώα και φυτά εξαφανίζονται 1.000 φορές πιο γρήγορα από τον φυσικό ρυθμό

ΜΕΤΑΞΥ 1960 KAI 2000, ο παγκόσμιος πληθυσμός διπλασιάστηκε από τα 3 στα
6 δισεκατομμύρια. Την ίδια περίοδο, η παγκόσμια οικονομία υπερεξαπλασιάστηκε.
H παραγωγή τροφίμων και η παροχή πόσιμου νερού υπερδιπλασιάστηκαν και η
κατανάλωση προϊόντων ξύλου αυξήθηκε πάνω από το μισό.

H γεωργική εντατικοποίηση, που έφερε την «πράσινη επανάσταση» και βοήθησε να
τραφεί ο κόσμος στις τελευταίες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, συνετέλεσε στην
απώλεια της γενετικής ποικιλομορφίας. «Σήμερα, στο 80% των εκτάσεων όπου
καλλιεργείται σίτος στις αναπτυσσόμενες χώρες και στο 75% όλων των ορυζώνων
της Ασίας, φυτεύονται σύγχρονες ποικιλίες» αναφέρεται στην έκθεση Εκτίμηση
Οικοσυστημάτων της Χιλιετίας.

H ανθρώπινη δραστηριότητα επηρεάζει άμεσα την ποικιλομορφία άγριων ζώων και
φυτών. Υπάρχουν περίπου 100 τεκμηριωμένες εξαλείψεις ειδών τον περασμένο
αιώνα, αλλά οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ο ρυθμός με τον οποίο χάνονται ζώα
και φυτά είναι κατά 1.000 φορές υψηλότερος από τους φυσικούς ρυθμούς.

Τα είδη

H κατανομή των ειδών στις διάφορες περιοχές του κόσμου έχει γίνει πιο
ομοιογενής, καθώς μερικά μοναδικά ζώα και φυτά εκλείπουν και άλλα ξένα είδη
εισάγονται σε περιοχές που δεν αποτελούσαν το φυσικό τους περιβάλλον, συχνά με
ολέθριες συνέπειες. «Περίπου το 10%-30% των θηλαστικών, πουλιών και αμφιβίων
απειλείται σήμερα με εξαφάνιση. H γενετική ποικιλομορφία έχει περιοριστεί σε
όλον τον κόσμο και ιδιαίτερα μεταξύ των καλλιεργούμενων ειδών» διαπιστώνεται
στην έκθεση.

Μία σειρά από καταρρεύσεις

H ΚΛΙΜΑΚΑ των μεταβολών που σημειώθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες είναι
πρωτοφανής. Σχεδόν το ένα τρίτο της χερσαίας επιφάνειας σήμερα καλλιεργείται
και περισσότερες γαίες μετατράπηκαν σε χωράφια από το 1945 από όσες στον
δέκατο όγδοο και τον δέκατο ένατο αιώνα μαζί.

Το νερό

Τα ύδατα που αντλούνται από τα ποτάμια και τις λίμνες για τη βιομηχανία και τη
γεωργία έχουν διπλασιαστεί από το 1960. Σήμερα υπάρχει τρεις έως έξι φορές
περισσότερο νερό στις παρακαταθήκες που έχουν κατασκευαστεί από τον άνθρωπο
από όσο νερό ρέει φυσικά στα ποτάμια. Την ίδια περίοδο, η ποσότητα του αζώτου
και του φωσφόρου που έχει απελευθερωθεί στο περιβάλλον εξαιτίας της χρήσης
χημικών λιπασμάτων έχει διπλασιαστεί. Περισσότερα από τα μισά αζωτούχα
λιπάσματα που χρησιμοποιήθηκαν ποτέ στον πλανήτη, χρησιμοποιήθηκαν μετά το
1985.

Με όλα αυτά, είναι άραγε αναπόφευκτη η κατάρρευση του περιβάλλοντος; «H
εκτίμησή μας δείχνει», εξηγεί ο δόκτωρ Ριντ, «ότι τα προσεχή 50 χρόνια ο
κίνδυνος δεν θα είναι μία παγκόσμια κατάρρευση του περιβάλλοντος, αλλά μία
σειρά από πολλές τοπικές και περιφερειακές καταρρεύσεις σε συγκεκριμένα
οικοσυστήματα. Βλέπουμε ήδη τέτοιες καταρρεύσεις: εξάντληση αλιευμάτων,
νέκρωση θαλάσσιων περιοχών, υποβάθμιση γαιών, εξάλειψη ειδών».

Επιμέλεια: Ρούσσος Βρανάς