ANOIXTO MBA Eπιλέγοντας το δείγμα

Τα δεδομένα – μεταβλητές στη Στατιστική διακρίνονται, κατά πρώτο λόγο, σε
κατηγορικά και ποσοτικά. Ως ποσοτικά χαρακτηριστικά ή μεταβλητές
ονομάζουμε αυτές που μετριούνται με έναν αριθμό. Οι ποσοτικές
μεταβλητές, επιπλέον, χωρίζονται σε συνεχείς και διακριτές. Οι
συνεχείς μεταβλητές αναφέρονται σε χαρακτηριστικά που μπορούν να πάρουν
οποιαδήποτε πραγματική τιμή σε ένα διάστημα (α, β) όπως, για παράδειγμα, το
ύψος ενός ατόμου, ενώ οι διακριτές μεταβλητές αναφέρονται σε ποσοτικές
μεταβλητές που παίρνουν διακεκριμένες τιμές όπως, για παράδειγμα, ο αριθμός
προϊόντων που πουλάει ένα κατάστημα. Ως κατηγορικά ή ποιοτικά δεδομένα
ορίζουμε τις μεταβλητές που δεν μετριούνται ποσοτικά (με ένα νούμερο) αλλά με
διακεκριμένες κατηγορίες. Αυτές, με τη σειρά τους, χωρίζονται σε
ονομαστικές και διατάξιμες.

Στις διατάξιμες μεταβλητές, οι κατηγορίες έχουν μια λογική σειρά και
διάταξη (για παράδειγμα, το ερώτημα: «Σας αρέσει το X προϊόν;» με πιθανές
απαντήσεις «καθόλου», «λίγο», «μέτρια», «πολύ», «πάρα πολύ»). Διατάξιμες
μεταβλητές χρησιμοποιούνται πολύ συχνά στις Έρευνες Πεδίου, στο Μάρκετινγκ
(για την αξιολόγηση ενός προϊόντος), στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού
(αξιολόγηση και επιλογή προσωπικού) και γενικότερα στις κοινωνικοοικονομικές
έρευνες. Στις ονομαστικές μεταβλητές, οι κατηγορίες δεν μπορούν να
μπουν σε μια λογική σειρά (για παράδειγμα, το «χρώμα ματιών» με πιθανές
απαντήσεις: «καφέ», «πράσινα», «γαλάζια» κ.λπ.).

ΤΡΟΠΟΙ ΣΥΛΛΟΓΗΣ

Οι πιο συνηθισμένοι και αξιόπιστοι τρόποι συλλογής των δεδομένων είναι οι
ακόλουθοι:

* Προσωπική συνέντευξη

* Τηλεφωνική συνέντευξη

* Αυτοσυμπληρούμενα ερωτηματολόγια

* Ταχυδρομική έρευνα

Για την ταχυδρομική έρευνα υπάρχουν προβλήματα και πολλοί επιστήμονες δεν τη
θεωρούν ως αξιόπιστο τρόπο συλλογής των δεδομένων, λόγω του υψηλού ποσοστού μη
απόκρισης.

Επίσης, στις μελέτες με αυτοσυμπληρούμενα ερωτηματολόγια, ο σχεδιασμός των
ερωτηματολογίων πρέπει να γίνει πολύ προσεκτικά έτσι, ώστε οι ερωτώμενοι να
αντιλαμβάνονται αμέσως το νόημα κάθε ερώτησης.

Λιγότερο αξιόπιστες μέθοδοι (που πρέπει να αποφεύγονται) είναι οι ακόλουθες:

* Τηλεοπτικές δημοσκοπήσεις

* Διαδικτυακές δημοσκοπήσεις

* Δημοσκοπήσεις εντύπων (εφημερίδων ή περιοδικών)

* Ερωτηματολόγια προϊόντων ή υπηρεσιών

Όλοι οι παραπάνω τρόποι συλλογής δεδομένων δεν θεωρούνται αξιόπιστοι, για τον
λόγο ότι οι αποκρινόμενοι επιλέγουν εκούσια να συμμετάσχουν στη μελέτη και
έτσι δεν αντιπροσωπεύουν το σύνολο του πληθυσμού που επιθυμούμε να εξετάσουμε.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ

H επιλογή των ατόμων που θα συμμετέχουν στη μελέτη μας γίνεται με διάφορες
τεχνικές δειγματοληψίας, που βασίζονται στην τυχαία επιλογή τους από τον
συνολικό πληθυσμό.

Οι κυριότερες τεχνικές δειγματοληψίας (επιλογής, δηλαδή, των ατόμων του
δείγματος) είναι οι ακόλουθες:

1. Απλή τυχαία δειγματοληψία: Κάθε άτομο ή αντικείμενο από τον πληθυσμό
έχει ίση πιθανότητα επιλογής. Το τυχαίο δείγμα το αποκτούμε με τη βοήθεια
(ψευδο)τυχαίων αριθμών που έχουν προσομοιωθεί από ειδικά λογισμικά H/Y.

2. Συστηματική Δειγματοληψία: Επιλέγουμε ένα άτομο ανά κ από τον
πληθυσμό. Για παράδειγμα, αν κ=3, επιλέγουμε το 3ο, 6ο, 9ο κ.λπ.

3. Απλή στρωματοποιημένη δειγματοληψία: Ο πληθυσμός χωρίζεται σε δύο ή
περισσότερες ομάδες – στρώματα και σε κάθε ομάδα πραγματοποιούμε απλή τυχαία
δειγματοληψία. Με τον τρόπο αυτό, εξασφαλίζουμε την επιθυμητή εκπροσώπηση
συγκεκριμένων ομάδων του πληθυσμού στο δείγμα.

H παρουσίαση των δεδομένων σε πίνακες και διαγράμματα

Το πρώτο βήμα στην περιγραφή των δεδομένων είναι η κατασκευή πινάκων και
διαγραμμάτων κάθε μεταβλητής ξεχωριστά.

Ο πίνακας κατανομής συχνοτήτων περιέχει, ουσιαστικά, όλες τις τιμές του
δείγματος, τις αντίστοιχες φορές εμφάνισης κάθε τιμής (απόλυτες συχνότητες ή
απλά συχνότητες) και τις ποσοστιαίες αναλογίες ανά τιμή (σχετικές συχνότητες).
Όταν η μεταβλητή είναι ποσοτική, στον πίνακα συχνοτήτων παρουσιάζουμε τις
τιμές της σε διαστήματα που ονομάζονται τάξεις. Σε αυτή την περίπτωση,
χρήσιμες είναι και οι αθροιστικές συχνότητες (απόλυτες ή ποσοστιαίες) που μας
δίνουν τον αριθμό των παρατηρήσεων μέχρι μία τιμή ή μία τάξη.

Τον πίνακα συχνοτήτων κατηγορικών μεταβλητών μπορούμε να τον απεικονίσουμε με
ραβδοδιαγράμματα ή εναλλακτικά με διαγράμματα πίτας (ή κυκλικά διαγράμματα).
Στα ραβδοδιαγράμματα, κάθε κατηγορία αναπαριστάται με μία ράβδο, της οποίας το
ύψος είναι ανάλογο με τις απόλυτες ή τις σχετικές συχνότητες (ενώ το πλάτος
είναι ίδιο για όλες τις κατηγορίες).

Παρόμοια, στο διάγραμμα πίτας κάθε κατηγορία απεικονίζεται ως ένα κομμάτι ενός
κύκλου, του οποίου το μέγεθος είναι ανάλογο των σχετικών συχνοτήτων.

Για τις διακριτές ποσοτικές μεταβλητές με μικρό εύρος τιμών μπορούμε να
χρησιμοποιήσουμε ραβδοδιάγραμμα. Αντίθετα, για τις συνεχείς ποσοτικές
μεταβλητές πρέπει να χρησιμοποιήσουμε ιστόγραμμα. Το ιστόγραμμα μοιάζει με το
ραβδοδιάγραμμα, αλλά με δύο σημαντικές διαφορές. Πρώτον, οι ράβδοι είναι
ενωμένοι, εφόσον αναπαριστούν διαστήματα συνεχούς μεταβλητής και, δεύτερον, το
πλάτος τους είναι ανάλογο του εύρους κάθε διαστήματος που αντιπροσωπεύουν.

Γενικά, κάθε διάγραμμα πρέπει να λέει από μόνο του μία ολοκληρωμένη ιστορία.
Πρέπει να παρουσιάζει σύνθετες ιδέες με σαφήνεια, ακρίβεια και
αποτελεσματικότητα. Σε καμία περίπτωση ένα διάγραμμα δεν πρέπει να είναι
φορτωμένο με περιττές και άχρηστες πληροφορίες. Τις περισσότερες φορές, τα
διαγράμματα απεικονίζουν περισσότερες από δύο μεταβλητές.

Όταν κάνουμε συγκρίσεις, στα διαγράμματα πρέπει να παρουσιάζουμε σχετικούς
αριθμούς (ποσοστά), οι δείκτες μας πρέπει να είναι συγκρίσιμοι και σε ίδιες
μονάδες μέτρησης.

Tips

H επιλογή…

…των ατόμων που θα συμμετέχουν στη μελέτη μας γίνεται με διάφορες
τεχνικές δειγματοληψίας, που βασίζονται στην τυχαία επιλογή τους από τον
συνολικό πληθυσμό