Πρόσωπα Ένας «λαθρέμπορος βιβλίων»

«Θέλω να τελειώνουμε με το αρχέτυπο του “μαύρου των φαβέλας”. H φτώχεια δεν έχει χρώμα»

«Δεν έχω καμιά φιλολογική παιδεία. Οι μεγαλύτερες επιρροές μου είναι τα
κόμικς, το χιπ-χοπ και ο δρόμος. Σχεδόν όλοι οι παιδικοί μου φίλοι
δολοφονήθηκαν. Δεν σου φτάνει αυτό για εκπαίδευση;».

Ο Βραζιλιάνος Ρετζινάλντο Φερέιρα ντα Σίλβα, ο επιλεγόμενος Φερέζ, είναι 29
χρόνων, συγγραφέας, ράπερ, ποιητής και προβοκάτορας. Ζει στην Καπάο Ρεντόντα,
την πιο επικίνδυνη φαβέλα (παραγκούπολη) του Σάο Πάολο και διατρέχει τη χώρα
με μια τεράστια λευκή βαλίτσα. Είναι επιτυχημένος συγγραφέας, υπογράφει τα
βιβλία του σε αλυσίδες βιβλιοπωλείων ή σε διεθνείς λογοτεχνικές εκθέσεις και
συχνά προσκαλείται σε εκπομπές του MTV. Αυτό δεν τον εμποδίζει να συνεχίζει να
πουλάει τα έργα του χέρι με χέρι, βγάζοντάς τα από τη μαγική βαλίτσα του:
«Είμαι ένας λαθρέμπορος βιβλίων».

Ο Φερέζ χειρίζεται σαν ταχυδακτυλουργός τα κακόηχα γλωσσικά ιδιώματα του
περιθωρίου και αποτελεί πλέον παγκόσμιο φαινόμενο. Στο Σάο Πάολο, ο κόσμος
φοράει μπλουζάκια με τυπωμένους στίχους του. Και καθώς το δέρμα του είναι
λευκό, οι επικρίσεις του για τη μεσαία τάξη πονάνε ακόμη περισσότερο. «Θέλω να
τελειώνουμε με το αρχέτυπο του “μαύρου των φαβέλας”», δηλώνει. «H φτώχεια δεν
έχει χρώμα». Έχει τελειώσει το Δημοτικό και στη λογοτεχνία είναι εντελώς
αυτοδίδακτος. Στην ισπανική «Λα Βανγκουάρδια» αφηγείται την πρώτη του επαφή
μαζί της: «Στο σπίτι ενός φίλου, στη φαβέλα, έπεσα πάνω σ’ ένα κιβώτιο γεμάτο
βιβλία. Κανείς δεν ήξερε πώς βρέθηκε εκεί. Άρχισα να διαβάζω επιλέγοντας τα
έργα ανάλογα με το σχέδιο του εξωφύλλου». Έτσι γνώρισε τον Έρμαν Έσσε, το
μεγάλο λογοτεχνικό του είδωλο, τον Φλωμπέρ, τον Τζων Φάντε, τον Τσαρλς
Μπουκόσφκι.

Αυτές οι πολύ διαφορετικές πηγές έμπνευσης εξηγούν γιατί οι πίνακες των
φαβέλας που φιλοτεχνεί στα δύο του μυθιστορήματα, «Capao Pecado» (Εκδ.
Labortexto, 2000) και «Manual pratico do odio» (Editora Objetiva, 2003) είναι
ταυτόχρονα πρόστυχοι και γεμάτοι λυρισμό. Χρησιμοποιεί ένα ιδίωμα που δεν
υπάρχει στα λεξικά, αποκαλύπτει μια προσωπικότητα διαμορφωμένη στα δύσοσμα
υπόγεια της πόλης: «Στη γειτονιά μου, η πιο χυδαία λέξη που μπορεί κανείς να
πει είναι “ανεργία”. Λάτρης της ραπ, έχει γράψει στίχους για πολύ δημοφιλή
συγκροτήματα της Βραζιλίας. Δοκιμάζει επίσης αυτό που ορισμένοι αποκαλούν
«ποίηση χιπ-χοπ» – εμπρηστικοί στίχοι για την καθημερινότητα στην περιφέρεια,
στον ρυθμό της ραπ. «Πιστεύω ότι το χιπ-χοπ παίζει στην κοινωνία μας τον ίδιο
ρόλο με τους παραμυθάδες στην Αφρική ή στην Ασία. Είναι μια νέα μορφή
προφορικής επικοινωνίας», εξηγεί. Κάνει άραγε περιθωριακή λογοτεχνία;
«Περιθωριακή; Δεν μου αρέσει αυτή η ετικέτα. Έχω την εντύπωση πως στη Βραζιλία
αυτή που είναι περιθωριοποιημένη είναι μάλλον η ελίτ, που μετακινείται με
σωματοφύλακες μέσα σε θωρακισμένα αυτοκίνητα. Προτιμώ να μιλάω για
περιφερειακή λογοτεχνία».